آرشیو پنج‌شنبه ۲۷‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۹۸۷
بانک و بیمه
۱۲

منافع انتشار اوراق سبز برای اقتصاد و محیط زیست چه بوده است؟

ابزار مالی پشتیبان محیط زیست

اوراق سبز که بیش از یک دهه پیش توسط بانک جهانی و بانک سرمایه گذاری اروپایی پایه گذاری شدند، اثری درخشان برای سرمایه گذاری به وجود آورده اند که می تواند در نهایت به تریلیون ها دلار در پروژه های مرتبط با آب و هوا اختصاص یابد که شامل انرژی های تجدیدپذیر، بازدهی انرژی و محافظت و بازیابی اکوسیستم ها می شود. نقش مرکزی و بنیادی آنها، همگام با گسترش تجارت پایدار به همراه ضرورت نیاز روزافزون به اشکال متنوعی مانند الزامات استقراض وثیقه گذاری شده پیچیده، ضمانت های دیون و ارزهای محلی و دیون فرودستان، حاوی درس ها و مخاطراتی برای جامعه جهانی است. چالش ابتدایی بسیار هراس انگیزتر از ایجاد یک قرضه معمول متصل به اثرات زیست محیطی بود. موضوع خلق کلاس جدیدی از اوراق بود که بتوانند اعتبارپذیر و تکرارپذیر باشند و برای سرمایه گذاران شرکتی و سازمان های محیط زیستی به یک میزان جذابیت داشته باشند.

به گزارش هفته نامه «تجارت فردا»، در میان همه آنها، بنیانگذاران جریان اوراق سبز بدون شک موفق شده اند. برنامه اوراق آب و هوایی یا  CBI (Climate Bonds Initiative)  در گزارش سال 2018 خود عنوان کرده است که از سال 2008 تا 2018، چندین موسسه و دولت بیش از 521 میلیارد دلار اوراق سبز منتشر کرده اند. در نیمه اول سال 2019 به تنهایی، اوراق منتشره جدید بالغ بر صد میلیارد دلار در سطح جهان بوده است و پیش بینی می شود که برای کل سال این رقم به 250 میلیارد دلار برسد. طبق پیش بینی CBI، بیش از پنج هزار مورد از موارد انتشار اوراق سبز تا پایان سال 2019 به بازار خواهند آمد. بنابراین جای هیچ گونه شکی نیست که بازار اوراق سبز خود را به عنوان بازاری مستحکم، بادوام و مقیاس پذیر برای زنجیره متنوعی از بازیگران بازار در سطح جهان اثبات کرده است. کنث لی، مدیر ارشد شرکت RockCreek که به عنوان خزانه دار بانک جهانی، تیمی را که اولین اوراق را شکل داد رهبری می کرد، می گوید که شروع انتشار اوراق برای پروژه های خاص آب و هوایی و محیط زیستی، تغییری بزرگ بود که پتانسیل جذب سرمایه گذاران تاثیرگرای جدید و تقویت مشوق های بانک جهانی برای تمرکز بر این کالاهای عمومی کلیدی را ایجاد کرد. او اضافه می کند: «این پتانسیل، نه تنها به سرعتی که همه ما آرزویش را داشتیم بلکه با پیشرفتی که از دهه اخیر بسیار دراماتیک بوده است، تحقق یافت.»

چالش مهم دیگر که تمام اشکال تجارت تجدیدپذیر را مسحور خواهد کرد این است که اطمینان یابیم اثرات محیط زیستی پروژه های اوراق سبز، شفاف، قابل تایید، قابل اندازه گیری و مطابق با استانداردهای بین المللی است. از ابتدای کار، بانک جهانی مدلی سخت و شفاف برای تایید انتشار اوراق سبزش مدون کرد. چندین چارچوب و پروتکل مستحکم و تاثیرگذار برای هدایت سرمایه گذاران و منتشرکنندگان اوراق ظهور کرد.

 CBI در سال 2010 ایجاد شد و در همان سال استاندارد اوراق آب و هوایی و شمای گواهینامه هایش را منتشر کرد. اتحادیه بازار بدهی (The Loan Market Assciation) اشاره می کند که اتحادیه بین المللی بازارهای سرمایه (ICMA) که در سال 1969 برای کمک به هدایت بازار اوراق یورویی در حال شکل گیری ایجاد شده بود، کم کم تمرکز خود را شامل بر مجموعه ای از اصول استقراض های سبز در سال 2014 گسترش داد. هر دو این چارچوب های داوطلبانه اعتبار خود را از مجموعه گروه هایی از دانشمندان تراز اول و رهبرانی به دست آوردند که هم استانداردهای سفت و سختی را توسعه داده و ترویج کردند و هم تحسین تعداد بالایی از منتشرکنندگان و سرمایه گذاران خرده گیر را به دست آوردند. با وجود استانداردهای ملی رقیب و نبود مکانیزم های منطبق برای انتشار اوراق، ICMA و CBI سبزترین اوراق منتشرشده را برای شفاف سازی استانداردها و تضمین اینکه پروژه ها، منافع مرتبطی را محقق می کنند، به پیش رانده اند. مسلما انطباق با استانداردهایی مانند آنچه ICMA و CBI قائل هستند، باید به طور مستقل محقق شود. مشوق های داخلی مالکان دارایی، کافی نیستند.

شرکت های پیشرویی مانند CICREO و  Sustainalytics بازدیدها و مرورهای مستقلی را از بیش از 88 درصد پنج هزار اوراقی که توسط CBI سبز نامیده شده اند انجام داده اند. چنان برچسب گذاری هایی به این معنی است که دست کم 95 درصد از رهیافت ها به استفاده های محیط زیستی اختصاص می یابد و اینکه موارد تحقیق نشده و بحث برانگیز استثنا شده اند. این مرورها به همراه آزمایش های پیشرفته منتشرکنندگان مختص امور محیط زیستی، این اطمینان را می دهند که دارایی های پشتوانه اوراق که حداقل ملزومات ICMA و CBI را داشته اند، در واقع سبز هستند، به علاوه اکثریت منابعی که در اوراق سرمایه گذاری شده اند.

این امر مانع ورود بازیگران مشکوک به این بازار نشده است: از پروژه های «زغال سنگ پاک» در چین تا اوراقی که توسط شرکت نفتی اسپانیایی رپسول فروخته شدند. منتشرکنندگان، خطوط بین پروژه های تجدیدپذیر و تجدیدناپذیر را تیره و تار و گاه تخریب کرده اند.

واکنش علیه چنین پروژه هایی باعث ایجاد بحث های شدیدی در مورد نیاز به تعاریف دقیق تری از انواع و مقدار سرمایه گذاری در این پروژه ها که می توانند به تجدیدپذیری کمک کنند شده است.

سرمایه گذارانی که به دستورالعمل های ICMA و CBI پایبند بوده اند می توانند مطمئن باشند که در حال حمایت از ساختارهای با آلایندگی پایین و کاهش بسیار زیاد آلایندگی هستند، البته شاید با مقداری خطا. برای مثال، برای جلوگیری از جدال، گواهینامه های بالاترین استانداردهای CBI شامل موارد مرتبط با آب و هوا و قابل سرمایه گذاری ای مانند انرژی هسته ای و مواردی مانند سفرهای هوایی می شود که دو درصد از کل انتشار کربن جهانی را شامل می شود، نسبتی که البته در حال افزایش است. چیزی که نیاز به تحلیل بیشتر، روشمندتر و بخش به بخش دارد، زمان می برد.

این موسسات، تنها اخیرا چارچوب هایی برای صنایعی مانند سیمان و فولاد را که ایجادکننده  15 تا 17 درصد از انتشار کربن جهانی هستند، مورد بررسی قرار داده اند. صنایعی که برای ساختن زیرساخت ها برای انتقال از صنعت قهوه ای به سبز و همچنین برای انطباق با تغییرات جوی، مانند ایستگاه های شارژ خودروهای برقی و سدهای ساحلی در مناطق با ارتفاع پایین، ضروری هستند.

ابعاد رو به رشد، پیچیدگی و تنوع اوراق سبز و سرمایه گذاری های سبز که به دنبال آنها می آیند، احتمالا مهم ترین چالش را برای تجارت تجدیدپذیر پیش رو خواهند داشت. اتحاد جهانی سرمایه گذاری تجدیدپذیر تخمین می زند که 7/ 30 تریلیون دلار در دارایی های شرکتی در سراسر جهان در محصولات تجدیدپذیر، اعم از محیط زیستی، اجتماعی و موارد دولتی یا محصولاتی در 6 بازار اصلی شامل استرالیا، کانادا، اروپا، ژاپن، نیوزیلند و ایالات متحده در ابتدای سال 2018 سرمایه گذاری شده است. این رقم رشدی 34درصدی نسبت به سال 2016 نشان می دهد. اوراق آبی، آنچنان که توسط بانک جهانی تعریف شده است صندوق های بازیابی ساحلی، تنوع بخشی آبی، ماهیگیری تجدیدپذیر و کنترل آلایندگی ها را پشتیبانی می کند. اوراق بشری، بیماری های همه گیر و مهاجرت را هدف قرار داده اند. همزمان، انتشاردهندگان تخصصی ای مانند تسهیلات مالی بین المللی مصون سازی ظهور کرده اند. سازمان های بسیاری که تجارت سبز را دنبال می کنند، همزمان به دنبال مجموعه بزرگ تری به نام اوراق تاثیرگذار (impact bonds) هستند که در مجموع بازاری به ارزش 45/ 1 تریلیون دلار در سال 2018 را شکل می دهند.

تجارت تجدیدپذیر احتمالا عصری طلایی از نوآوری را تجربه می کند. ساختارهای اوراق بهادار و سرمایه گذارهای جدید با گذشت هر سال در حال ظهور هستند. سوال این است که آیا چنین نوآوری هایی بازاری را که در آن ریسک ها و نرخ بازگشت سرمایه کاملا شفاف، قیاس پذیر و در دسترس است به شکلی که بتواند به شکلی پایدار نقدشوندگی داشته باشد، تغذیه می کنند یا خیر. معمای بازگشت ریسک برای چنین سرمایه گذاری هایی در اوراق سبز بسیار نافذ و چالش برانگیزند. آیا سرمایه گذاران باید بازگشت کمتری را در اوراق سبز از یک منتشرکننده نسبت به اوراق قهوه ای همان منتشرکننده قبول کنند؟ آیا باید منتشرکنندگان انتظار هزینه های تامین سرمایه کمتری را داشته باشند؛ امری که به greenium معروف شده است؟ آیا آنها باید نرخ های بازگشت داخلی پایین تری در دارایی های خصوصی سبز یا سرمایه گذاری های زیرساختی قبول کنند؟ واکنش ابتدایی وام های مالی، در بسیاری موارد «خیر» بود، اما این امر در حال تغییر است. کوشش بسیاری برای بهتر کردن ریسک های بلندمدت و بازگشت های سرمایه مرتبط با آب و هوا و اهداف پیشرفت تجدیدپذیر سازمان ملل در برابر سودهای کوتاه مدت در جریان است. پیشرفت ها دارند خود را نشان می دهند. این نوع تحلیل پیشرفته ترین در بازار اوراق سبز است که قسمتی به علت ابعاد و مقیاس آن و شفافیت نسبی آن است. در جایی که دیگر اوراق در بازارهایی وسیع تر از کمبود مطالعات سررسیدی و اندازه رنج می برند، بازار اوراق سبز با وجود کوچک بودن نسبت به بازارهای جهانی، داده هایی غنی برای تحلیل در این زمینه ها ارائه می دهد. با وجود این، شنیده های قانع کننده ای شروع به ظهور در داده های بخش های خصوصی و عمومی کرده اند: مورد به مورد، اوراق سبز نمایش بهتری در قیمت گذاری، نقدشوندگی و بازده نسبت به همتایان قهوه ای خود داشته اند. هرچند جمع بندی جامع و کامل دور از انتظار است اما به نظر می رسد سرمایه گذاران قادر به سرمایه گذاری در اوراق سبز، بدون ضربه زدن به عملکرد و بازده پرتفوی خود باشند.