آرشیو پنج‌شنبه ۲۷‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۷۴۵
هنر و ادبیات
۱۱
نگاه

نگاهی به فیلم «اولین گاو» First cow ساخته «کلی ریکارد»

ناکاملی های جهان رو به سرمایه داری

یاسمن اسمعیل زادگان

سینمایی «اولین گاو» (First cow)ساخته «کلی ریکارد» (Kelly Reichardt) براساس رمان «نیمه زندگی» (the half life) نوشته «ریچارد ریموند» (richard raymond)، روایت دوستی دو مرد از دو نژاد مختلف است که در یک مسیر قرار می گیرند و با هم از یک روستای کوچک شروع می کنند تا بتوانند به نوعی در دنیای سرمایه داری گام بردارند اما روزگار بر وفق مرادشان نمی چرخد و تاریکی ها سر می رسد و رویای ثروت آنان را می بلعد و از روزگار حذف می کند.

در جنگل به همراه سگ تان قدم می زنید و چیزی در خاک توجه سگ تان را جلب می کند، خاک را زیر و رو می کند و به چیزی می رسد... سفیدی استخوان و پژواک های گذشته ای که از آن بیرون می آیند، این بار توجه شما را هم جلب می کند. خاک را کنار می زنید، دو اسکلت آنجا کنار هم دراز کشیده اند. درست همین لحظه است که درمی یابید، یک داستان آنجا خوابیده است...

این توصیفات قابی است که در دقایق ابتدایی «اولین گاو»، فیلمساز نشان مان می دهد و ما را با گذشته پیوند می دهد. توصیفات قصه ای که بخشی از آن از خاک بیرون آمده و بخش دیگرش هنوز زیر خاک پنهان مانده است. فیلمساز بعد از این صحنه، می رود سراغ گذشته و داستانی که کنار این استخوان ها خوابیده است؛ داستان دو انسان. آخرین ساخته «کلی ریکارد» بر محوریت دوستی دو کاراکتر «کوکی» (جان مگارو) و «کینگ لو» (اوریون لی) و مسیری که برای رسیدن به آن پا می گذارند، مسیری که درنهایت حاصلی جز خاموشی ندارد، می چرخد. اولین رو در رویی دو کاراکتر اصلی کوکی و کینگ جایی است که کوکی به کینگ لو که به دنبال جایی برای پنهان شدن می گردد، پناه می دهد و خورد و خوراکش را تامین می کند و پس از آن دیدار، از هم جدا می شوند اما کمی بعد دست روزگار این دو را دوباره رو در رو می کند و هر دو حالا به دنبال راهی برای امرار معاش و تامین نیازهای زندگی شان می گردند. کینگ لو کاراکتر جهان دیده ای است که با تجارت آشنایی دارد و راه پول درآوردن را می داند و کوکی اما فن پختن نان و شیرینی را می داند، چراکه در گذشته در لندن کارش این بوده است، پس با همکاری یکدیگر، محصولی را تولید می کنند و در بازار می فروشند. ترکیب این دو ظهور شکلی از گردش پول و رقابت را در روستایی کوچک رقم می زند و به تبع جریان تولید، دردسر و خطر را به همراه می آورد. گره اول داستان «اولین گاو» از جایی شروع می شود که برای پختن شیرینی ها نیاز به شیر هست و شیر جزو اقلامی است که اساسا در آن روستا وجود ندارد و کسی طعم آن را نچشیده است جز یکی از روسا و سرمایه داران منطقه که از قضا یک گاو هم دارد. پس کوکی و کینگ لو تصمیم می گیرند مخفیانه از تنها گاو روستا که متعلق است به رییس فکتور، شیر مورد نیازشان را تامین کنند. کار پخت شیرینی رونق می گیرد و اهالی حاضرند پول بیشتری پرداخت کنند تا شیرینی بیشتری داشته باشند ولی در این میان کم کم پای مسوولان حکومتی به ماجرا باز می شود و حالا نگرانی و عدم امنیت، مسیر دو کاراکتر را عوض می کند. با اینکه فیلم شروع خوبی دارد، اما در ادامه تا حدود دقیقه 40 با ریتم کند پیش می رود و اتفاق ویژه ای را رقم نمی زند ولی پس از آن گویی موتور درام آرام آرام گرم می شود و سرعت می گیرد و دو کاراکتر اصلی فیلم در یک مسیر همسو می شوند تا رویای شان را عملی سازند. «اولین گاو» یک شعله همزمان ملایم و سوزان است از کمبودها و ناکاملی های جهان رو به سرمایه داری. یک داستان ساده که واقعیت های سنگین اجتماعی و چگونگی پایدار ماندن حتی در جوامع کوچک را توامان با لذت های ساده زندگی به تصویر می کشد و مهم تر از همه، داستان ساده ای است از دوستی خالصانه ای است که به عنوان یکی از نیازهای اساسی بشر تلقی می شود. دوستی که کمتر مشابهش را دیده ایم، دوستی عمیق تا پای مرگ. «ریکارد» به زیباترین شکل ممکن در فیلمش، همراهی دو دوست را به ما نشان می دهد که از طریق انتخاب های کوچک خود چه می خواهند و چگونه برای بقا در کنار هم تلاش می کنند و برای ایجاد آینده ای روشن تر، ایمن و دلخواه، چگونه از ذره ذره فرصت های شان استفاده می کنند و مانند بسیاری از مردم، در زندگی به سمت آینده ای ثروتمند و مطمئن که هنوز ندارند و البته هرگز هم نمی توانند به دست بیاورند، پیش می روند. «ریکارد» اما در کنار این همه زیبایی، سادگی و لطافت، با ورود عنصری خارجی به ماجرا، تمام زندگی این دو را مورد تهدید قرار می دهد. گاوی که در اولین صحنه ها می بینیم، سرانجام کوکی و کینگ لو را از پناهگاه مسالمت آمیزی که برای خودشان فراهم ساخته اند، دور می سازد و تراژدی آنها را رقم می زند. گاوی که هم عامل ثروت، موفقیت و خوشبختی کوکی و کینگ لو است و هم عامل فروپاشی و خاموشی. همان طور که پیش تر گفته شد، «اولین گاو» یک داستان فریبنده و ساده است، به آرامی و بی سر و صدا در جنگل و در امتداد رودخانه حرکت می کند و در عین حال با دقت ایده ها و مضامین را به تصویر می آورد و در کنارش اما مثالی ساده از اقتصاد و سیاست است که به زیبایی مفاهیم بیرون آمده از دل جامعه سرمایه داری را به تصویر می کشد. سرمایه، کار، عرضه و تقاضا و سایر معماها و حفره هایی که در این جهان وجود دارد را به تصویر می کشد. بی شک ثروت و قدرت حرف مهمی را در کل فیلم می زند، مساله مهمی که تداوم بقا به آن بستگی دارد و نبودش، حذف فیزیکی را رقم می زند. یک سکانس در اواسط فیلم وجود دارد که خود گویای این امر است: افرادی که در صف خرید محصول موردنظرشان ایستاده اند، نمایی که در آن فقط پول های شان است که دیده می شود و خودشان در این شیء محو شده اند، سکانسی که به خوبی نشان می دهد این سرمایه است که مهم است و هر آنکه پول بیشتری داشته باشد، محصول مورد نظرش را می تواند تهیه کند. این سکانس کافی است تا در یابیم چگونه ارزش ها به سرمایه بدل می شود و چطور سرمایه فضای رقابت و اختلاف طبقاتی را ایجاد می کند و مناسبات و روابط میان انسان ها را شکل می دهد و اما نکته اساسی اینجاست: گاوی که به نوعی سرمایه اصلی است و تولید شیرینی ها به وجود آن بستگی دارد، مالک خصوصی دارد و متعلق به ثروتمندترین فرد روستا یعنی رییس فکتور است و در چنین جامعه ای که تقسیم سرمایه و کار معنا ندارد و طبقه فرودست هم اعتباری ندارد، کاراکتر کوکی برای عملی ساختن ایده هایش و برطرف کردن نیازهایش، باید سرمایه اش را از دیگری بدزدد چون چاره دیگری ندارد. «ریکارد» به خوبی ایده هایش را درباره تاریخ، جامعه و سیاست و شکل گیری ساده ترین اقدامات مردم در روابط پیچیده قدرت و رقابت در همین روستای کوچک نشان مان می دهد و تاکید می کند پشت هر ثروت بزرگ، یک جنایتی بزرگ خوابیده است و چگونه خشونت سیستمی، افراد فرودست را حذف می کند و چگونه سرمایه دار ثروت انباشت شده اش را حفظ می کند و از مبارزه با فقر سود می برد و چگونه این تنگنای غمبار و دور باطل تداوم پیدا می کند. در انتها باید گفت، بی شک «کلی ریکارد» با آخرین ساخته اش مورد توجه مخاطبانش قرار می گیرد و نشان می دهد همیشه داستان های مهم و اثرگذاری را از دل موقعیت های ساده برای مخاطب خلق می کند و علاوه بر لذت بردن، او را آگاه می سازد. داستان «اولین گاو» به آرامی از خاک می روید و در خاک دفن می شود و «ریکارد» به زیبایی نشان می دهد چطور خاک ما را با گذشته و تاریخ از تغییر، تحول، تکامل تا گسست و پیوند و هر آنچه اتفاق افتاده، هر آنچه به فرجام رسیده و هر آنچه ناکام مانده، متصل می سازد و پسش ما را در خود جای می دهد و دوباره از ما تکرار می شود.