آرشیو پنج‌شنبه ۲۷‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۹۸۷
بورس کالا
۱۴
یادداشت

شاخص سازی جهت تعیین نرخ ارز در بورس کالا

محمدمهدی تقی زاده / کارشناس بازار سرمایه

طی سال های گذشته، یکی از معضلات بزرگ اقتصاد ایران تعیین نرخ ارز بوده که مشکلات متعدد اقتصادی و اجتماعی را نیز در پی داشته است. با وجود راه اندازی سامانه سنا که صرافی ها را ملزم به ثبت روزانه معاملات می کند و سامانه نیما که درگاهی برای عرضه و تقاضای ارز بازرگانان و نیز کنترل ورود ارز حاصل از صادرات است، معضل چند نرخی بودن ارز حل نشده و همچنان نبود شاخصی با قابلیت اتکای بالا و دارای مبانی محاسباتی و آماری دقیق که از جمله مهم ترین آنها می توان به حجم معاملات اشاره کرد، در این زمینه احساس می شود.

در اقتصاد ایران حجم معاملات ارز کف خیابانی عموما اندک و فاقد آمار معاملات به صورت جامع و قابل اعتماد است. با این حال نرخ ارز کف خیابانی، از نظر رفتاری، تاثیر گذاری بیشتری بر اقتصاد دارد و عملا نرخ سامانه های نیما و سنا از آن تاثیر می گیرد. وجود ارز چند نرخی عامل تشدیدکننده ایجاد رانت، فساد و بی ثباتی در اقتصاد شده است. در این شرایط تغییر روش نرخ گذاری ارز لازم به نظر می رسد.

خروج از ارز چند نرخی و نیز تاثیر پذیری نرخ ارز واقعی مبادلاتی از شاخص جدید تعیین نرخ ارز، از الزامات این امر است و انجام این کار قطعا به صورت دستوری میسر نخواهد شد. بنابراین تعیین شاخصی شفاف براساس معاملات واقعی و فیزیکی و به دور از سفته بازی و مشخص بودن حجم معاملات لازم و ضروری است.

خوشبختانه در جامعه کنونی ما اکثر افراد با بازار سرمایه آشنا شده اند و اقبال بسیار خوبی نیز از بازار سهام صورت گرفته است. اما متاسفانه بورس کالا در ایران مشابه سایر بورس های کالایی معتبر جهان مانند LME، شیکاگو و... آن طور که باید گسترش نیافته است. رونق بورس کالا می تواند مشخص کننده بسیاری از معیارهای اقتصادی باشد و در اصل بورس کالا (بازار ارائه کالا و خدمات) موتور محرک، مبنا و پایه ارزش گذاری سایر بخش های اقتصادی است.

از جمله این موارد می توان به:

1- تاثیر مستقیم قیمت سهام شرکت ها به نرخ و میزان (حجم) محصولات فروش رفته در بورس کالا

2- تعیین نرخ کالاها براساس عرضه و تقاضای واقعی

3- حذف واسطه های مالی بین عرضه کننده، تولیدکننده و حتی مصرف کننده نهایی

و موارد مثبت دیگری اشاره کرد.

با درنظر گرفتن پتانسیل های موجود در بورس کالا، ایجاد شاخص نرخ ارز امکان پذیر است.

 تعیین شاخص نرخ ارز از طریق معاملات بورس کالا

بسیاری از کالاهایی که در بورس کالا قابلیت معامله دارند مانند انواع کامودیتی ها از جمله مواد و محصولات معدنی مانند آهن، مس, روی و... و محصولات کشاورزی از جمله شکر، گندم، ذرت و... بوده که در بورس های کالایی برجسته دنیا نیز روزانه دارای معاملات با حجم قابل توجهی هستند. درحال حاضر نرخ ریالی معاملات کالاهای فوق در بورس کالای ایران متاثر از نرخ های جهانی و نرخ ارز داخلی(کف خیابانی) است. درحالی که پیشنهاد می شود قیمت کالاهای فوق براساس بهای تمام شده داخلی و میزان عرضه و تقاضای بازار تعیین شود و نرخ ارز از حاصل تقسیم قیمت معاملات در بورس کالا بر نرخ جهانی به دست آید. براساس میانگین نرخ ارز کالاهای معامله شده در بورس کالا با ضریب تاثیر حجم معاملات آنها «شاخص نرخ ارز» محاسبه شده و به صورت لحظه ای در دسترس باشد. در این شاخص اولا میزان حجم معاملات که از معیارهای مهم در تثبیت نرخ ارز است قابل بررسی و در دسترس همگان است و ثانیا معاملات فوق فیزیکی بوده و به صورت واقعی صورت گرفته است و متقاضیان ارز می توانند از این شاخص در جهت دادوستد ارز استفاده کنند و مبنایی برای تصمیم گیری داشته باشند. اگر بورس کالای پررونقی داشته باشیم، می توانیم به صورت غیرمستقیم به قیمت واقعی ارز برسیم. این شاخصی قدرتمند برای معامله کاغذی انواع ارزها خواهد بود و می توان اقتصاد ایران را به سمت تک نرخی شدن نرخ ارز سوق داد. در این شاخص معاملات کاغذی و سفته بازی جایی ندارد و نرخ واقعی براساس عرضه و تقاضای فیزیکی کالاهای دارای استاندارد با نرخ جهانی مشخص خواهد شد. رونق بورس کالا با رونق انبارها و ارائه خدمات جانبی، اشتغال زایی و واقعی شدن قیمت ها و دردسترس بودن آمار میزان عرضه و تقاضا همراه است. اطلاعاتی که درحال حاضر به صورت قابل اتکا جهت برنامه ریزی های کلان اقتصادی در دسترس نیست و محرک نوسانات قیمت انواع کالاهای اساسی طی سال است.