آرشیو پنج‌شنبه ۲۷‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۹۸۷
فرهنگ و هنر
۲۱

آمارها از کاهش مخاطبان مجموعه شعرها حکایت دارد

قافیه باختن شعر در بازار کتاب

دنیای اقتصاد : امروز در تقویم ایران به عنوان روز شعر و ادب فارسی نام گرفته است؛ هنری که کشورمان به دلیل پیشینه طولانی در خلق آن در جهان شهره است. با وجود چنین سابقه درخشانی، اما این روزها شعر متاعی کم خریدار در بازار کتاب به شمار می آید و روز به روز هم از تعداد مخاطبان آن کاسته می شود. این موضوع را آمارها نیز تایید می کنند؛ طبق گزارش خانه کتاب 5 ماه نخست امسال شمارگان متوسط کتاب های شعر نسبت به سال گذشته 5 درصد کاهش داشته است درحالی که بر تعداد عناوین چاپ شده در این حوزه یک درصد افزوده شده است. چنین پارادوکسی را تنها می توان با این منطق توجیه کرد که هر سال تعداد شاعران جوانی که به امید مطرح شدن عجولانه به انتشار آثارشان با تیراژ کم اقدام می کنند زیادتر شده است؛ کسانی که با هزینه شخصی سرانجام مجبور به انبار کردن کتاب های چاپ شده در پستوی خانه شان می شوند.

 البته عوامل دیگری را نیز باید در کاهش شمارگان کتاب شعر دخیل دانست که از جمله آنها می توان به افزایش قیمت تمام شده کتاب در سال های اخیر و تغییر ذائقه اهل مطالعه اشاره کرد. با بالا رفتن قیمت ارز و کاغذ وارداتی در سال های اخیر بهای کتاب به صورتی سرسام آور افزایش یافته است که همین امر نه تنها درکاهش مخاطبان کتاب شعر که در همه زمینه ها دیده می شود. علاوه بر این رواج انتشار شعر در فضای مجازی موجب شده بسیاری از خوانندگان، ترجیح بدهند سروده شاعران مورد علاقه شان را با جست وجویی ساده از طریق گوشی های همراه یا تبلت هایشان مطالعه کنند و کمتر سری به کتاب فروشی ها بزنند. برخی منتقدان نیز کاهش مخاطب شعر را نوعی بحران جهانی می دانند و براین باورند که این روزها مردم به دنبال سخن استعاری نیستند و در پی کلامی ساده که نیاز به تفکر کمتری داشته باشد می روند، بنابراین همه اینها دست به دست هم داده اند تا مردم به دنبال کتاب شعر نروند و مطالعه خود را محدود به داستان و رمان کنند. در واقع این روزها مخاطب شعر قشر بسیار محدودی از جامعه فرهیخته هستند. همچنین نبود نام های بزرگ و شعرهای ناب که در دهه های پیش گاه مخاطب را برای خرید آثار چاپ شده ترغیب می کرد و نبود انجمن های ادبی معتبر و نشریات جدی ادبیات را که راهنمای مردم و جهت دهنده سلیقه به سمت ادبیات جدی بودند، باید از دیگر دلایل افت مخاطب در حوزه شعر در این سال ها دانست. گویا امروزه بسیاری از شاعران به جای توجه به نقدها و نظرهای منتقدان چشم به راه لایک هایی هستند که در فضای مجازی دریافت می کنند؛ سهولتی در انتشار که موجب سهل انگاری در سرایش شده است.

  بحران به گواهی آمار

مطابق با اطلاعات ثبت شده در بانک اطلاعاتی خانه کتاب و ادبیات ایران، در مجموع 2085 عنوان کتاب با برچسب شعر، منتشر شده اند. کتاب های حوزه شعر، به جز رده دیویی «ادبیات»، برخی با توجه به گروه بندی های موضوعی و کاربردی، در گروه های «کمک درسی» و «کودک» قرار می گیرند که در گزارش اخذ شده و از رقم مورد اشاره در بازه زمانی مورد نظر، به ترتیب پنج و 437 عنوان در گروه های کمک درسی و کودک قرار گرفته اند. از این رو برای بررسی جریان روز و تخصصی شعر، باید بر مجموعه شعرهایی تمرکز کنیم که در گروه ادبیات برچسب خورده اند. اطلاعات حاکی از آن است که از 1643 مجموعه شعر در این بخش، 1618 عنوان تالیفی و 1312 عنوان چاپ اولی بوده اند که با شمارگان متوسط 839 نسخه به بازار آمده اند.

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران، توجه به رقم نازل شمارگان متوسط، آن هم درخصوص عناوین شعر که در سال ها و دهه های اخیر، همواره از پرمخاطب ترین گروه های کتابی بوده، تامل برانگیز است اما به هر روی، افت شمارگان کتاب های شعر را نیز باید رویدادی طبیعی قلمداد کرد که به تبعیت از افت شمارگان کل کتاب ها در بازار نشر رخ داده است. در مقایسه اطلاعات کتاب های شعر منتشر شده در پنج ماه نخست سال جاری و پنج سال نخست سال گذشته (1398) اما شواهد حاکی از آن است که تفاوت چشمگیری در این زمینه رخ نداده است. آمارها می گویند تعداد عناوین شعر(ادبیات) چاپ شده در پنج ماه اول 98 برابر بوده است با 1471 مورد و این یعنی در سال جاری، رشد یک درصدی را در این حوزه شاهد بوده ایم.

مقایسه سایر شاخصه ها در دو بازه مورد اشاره نیز، نتایج مشابهی دارد؛ هرچند شمارگان متوسط کتاب های شعر در سال گذشته، 883 نسخه بوده و این به معنای افت بالای پنج درصدی شمارگان کتاب های شعر در کشور است. در نگاه اول شاید این کاهش شمارگان، چندان حائز اهمیت نباشد اما با توجه به رقم پایین شمارگان ها و سیر نزولی پیوسته شمارگان در سال های اخیر، این مساله به یک مساله قابل ملاحظه تبدیل می شود.