آرشیو سه‌شنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۱، شماره ۵۴۷۹
شرکت ها
۲۵
یادداشت

نگاهی به مهم ترین شرکت های تولیدکننده محصولات آروماتیک در ایران

مرتضی کلهری / کارشناس بازار سرمایه

آروماتیک ها، ترکیبات حلقوی هیدروکربنی هستند که در ترکیب خود دارای حلقه هایی با 6 اتم کربن هستند. ترکیبات آروماتیک به خصوص بنزن، تولوئن و زایلین ها (که به اختصار به این سه ترکیب BTX گفته می شود) خوراک اصلی تولید تعداد بسیاری از مواد واسطه صنعت پتروشیمی هستند که آنها نیز در ادامه زنجیره ارزش خود در تولید الیاف مصنوعی، رزین، مواد منفجره، آفت کش ها، مواد شوینده و بسیاری دیگر از مواد نقش دارند.

بنزن یک ترکیب شیمیایی ارگانیک است که به عنوان هیدروکربن معطر طبقه بندی می شود. این ماده بی رنگ، سمی، سرطان زا و قابل اشتعال با بوی شیرین است که به سرعت تبخیر می شود (بوی اطراف پایانه های بنزین ناشی از بنزن است). مهم ترین کاربرد بنزن در تولید استایرن و LAB (ماده پایه مواد شوینده) است. همچنین بنزن با تبدیل شدن به کومن، زمینه ساز تولید فنل و استون است که زمینه ساز تولید حلال ها و مواد دارویی هستند. پارازایلین در ماده اولیه مواد مصنوعی، ترفتالیک اسید، صنایع دارویی، حشره کش ها و حلال ها مورد استفاده قرار می گیرد. برای تولید اسید ترفتالیک (ماده اولیه PET) یا دی متیل ترفتالیک نیز از پارازایلین استفاده می شود. همچنین پارازایلین به عنوان ماده میانی در تولید پلی استر و فیلر مورد استفاده قرار می گیرد. عدم توازن در عرضه و تقاضای پارازایلین در منطقه خلیج فارس، این منطقه را به صادر کننده خالص این محصول پتروشیمی تبدیل کرده است. پتروپالایشگاه جزان (آرامکوی عربستان) و الزور (کویت) به ترتیب با ظرفیت های 830 هزار تن و 1400 هزار تن در سال پارازایلین بازیگران مهم این صنعت هستند.

مهم ترین شرکت های تولیدکننده محصولات آروماتیک در ایران عبارتند از: پتروشیمی نوری: با ظرفیت تولید 750 هزار تن پارازایلین و 430 هزار تن بنزن، پتروشیمی بوعلی: با ظرفیت تولید 400 هزار تن پارازایلین و 180 هزار تن بنزن، پتروشیمی بندرامام: با ظرفیت تولید 180 هزار تن پارازایلین و 230 هزار تن بنزن و پتروشیمی اصفهان: با ظرفیت تولید 44 هزار تن پارازایلین و 13 هزار تن بنزن و 70 هزار تن تولوئن.

پتروشیمی بوعلی در منطقه ماهشهر با هدف استفاده از نفتای منطقه پازنان ایجاد شده بود و پتروشیمی نوری در منطقه عسلویه با هدف استفاده از میعانات گازی پارس جنوبی بوده است. با این حال عدم توسعه مناسب درست نفت تولیدی منطقه پازنان باعث شد که پتروشیمی بوعلی سینا از همان ابتدا کمبود خوراک داشته باشد و به تناسب میزان تولید نفت منطقه و کمبود اقدام به خرید خوراک کند. به نظر می آید حدودا نسبت مصرف میعانات بین 40 تا 60 درصد در نوسان باشد.

یکی از مهم ترین مواردی که در سال اخیر برای این دو شرکت آروماتیکی (نوری و بوعلی) رخ داد تغییرات مربوط به نرخ گذاری میعانات گازی دریافتی است. تا قبل از اعلام دستورالعمل جدید نرخ گذاری پالایشی ها و محصولاتشان؛ این دو شرکت میعانات گازی خود را مطابق مصوبه مجلس شورای اسلامی، با قیمت فوب صادراتی ایران دریافت می کردند و صورت حساب ها از سمت شرکت ملی نفت برای ایشان صادر می شد. طی دستورالعمل جدید (منتشر شده در مهر سال 1400) مبنای نرخ هر بشکه میعانات گازی تحویلی به پتروشیمی ها با کسر 2 دلار در هر بشکه از قیمت میعانات پارس جنوبی است . همچنین به دلیل اینکه شرکت پالایش و پخش فرآورده های نفتی محصولات پالایشی تولیدی پتروشیمی ها را تحویل نمی گیرد، در نرخ میعانات دریافتی تخفیف بیشتری لحاظ می شد که برابر است با 3/ 1 برابر اختلاف بین گازوئیل 2500 پی پی ام خلیج فارس و 02/ 1 برابر قیمت صادراتی گازوئیل 5000 پی پی ام فوب ایران. به نوعی می توان گفت  تخفیفی که قبلا بابت تحریم ها روی محصولات صادراتی ایران به میعانات گازی دریافتی پتروشیمی ها داده می شد در حال حاضر به صورت این عدد تخفیفی نمایان می شود. هرچه شدت تخفیفات ایران روی محصول گازوئیل خود بیشتر شود احتمالا تخفیفات روی میعانات بیشتر و این دو شرکت نفع بیشتری می برند. طبق محاسباتی که از صورت های مالی منتشر شده دو شرکت انجام شده به نظر می آید اختلاف قیمت این دو گازوئیل در فصل زمستان 1400 حدود 7 تا 5/ 7 دلار بوده است در حالی که عموما انتظار داریم اختلاف گازوئیل 2500 پی پی ام و 5000 پی پی ام روی 2 تا 3 دلار باشد.

از دیگر نکات مهم در قیمت خوراک مربوط به قیمت نفتای دریافتی بوعلی است که مطابق قیمت صادراتی فوب خلیج فارس است. هرچه شدت تحریم کمتر شود و تخفیفات کمتری در محصولات صادراتی ایران باشد احتمالا این بخش خوراک نیز برای پتروشیمی بوعلی گران تر بشود، موضوعی که به خوبی در گزارش زمستان پتروشیمی شازند اراک رخ داد و موجب افت جدی حاشیه سود شد. از دیگر موضوعاتی که  به پتروشیمی بوعلی مربوط می شود بحث هزینه حمل خرید میعانات گازی از منطقه عسلویه است که شرکت مجبور است با کشتی خریداری کرده و انتقال دهد (طبق شنیده ها و محاسبات حدود 30 تا 35 دلار بر هر تن هزینه دارد)، البته با مخازنی که احداث شده به نظر می آید با ذخیره سازی درست نفع مناسبی ببرد.

هر دو این شرکت ها در آینده نزدیک با اقداماتی در معرض تغییر و تحول مثبت هستند. در پتروشیمی نوری با اجرای طرح شیرین سازی برش سنگین در یک سال آینده شاهد بهبود قیمتی آن هستیم. برش سنگین نوری تقریبا نزدیک گازوئیل 2500 پی پی ام بوده و شرکت به دنبال رساندن سولفور آن به حوالی 10 پی پی ام است (در حال حاضر اختلاف 5 تا 8 دلاری بین گازوئیل 2500پی پی ام و 10 پی پی ام وجود دارد). همچنین در شرکت زیر مجموعه، پتروشیمی هنگام، احتمالا در اواخر سال 1401شاهد بهره برداری فاز اول (آمونیاک) و در نیمه دوم سال 1402 بهره برداری فاز دوم (اوره) هستیم. پتروشیمی هنگام یک واحد یک میلیون تنی اوره است که چشم انداز سودآوری 130 تا 160 میلیون دلاری دارد.

در پتروشیمی بوعلی مهم ترین موضوع در دسترس مربوط به راه اندازی مجدد برج پارازایلن است. برجی که بخش مهمی از ارزش افزوده پتروشیمی در آن حاصل می شد و با آتش سوزی در سال 1395 باعث شد که محصول پارازایلن از سبد فروش شرکت حذف شود و به صورت ریفرمیت به فروش برسد. علاوه بر این پارازایلن تولیدی شرکت به طور مستقیم به پتروشیمی تندگویان فروخته می شده است (مالکیت حدود 12 درصد آن با پتروشیمی بوعلی است) اما در حال حاضر باید به دنبال بازاریابی صادراتی محصول ریفرمیت باشند. پیش بینی می شود با چشم انداز راه اندازی کامل این برج سود شرکت بوعلی تا بیش از 30 میلیون دلار هم افزایش یابد. البته نباید فراموش کرد که راه اندازی این برج همچنان دارای ریسک هایی است و ممکن است نتواند عملکرد برج قبلی را داشته باشد. آخرین برآوردها این است که در مهرماه امسال شاهد راه اندازی برج و حرکت دوباره پارازایلن پتروشیمی بوعلی به سمت پتروشیمی تندگویان هستیم.  با توجه به اینکه میعانات گازی و نفتا همبستگی بسیار زیادی با نرخ نفت دارند، در عین افزایش نرخ نفت در چندماه گذشته نرخ خوراک ورودی به دو شرکت نیز رشد همگامی داشته است. از طرفی نرخ برش سبک، پارازایلن، ریفرمیت، بنزن، رافینیت و برش سنگین نیز به نسبت نرخ نفت رشد داشته و حتی مانند گازوئیل بهتر بوده اند. از این حیث می توان گفت اختلاف بین سبد قیمت محصولات شرکت ها و قیمت خوراک (فارغ از تخفیفات و دستورالعمل ها) بهتر شده است.

در پایان سال 1400 پتروشیمی نوری به ازای هر سهم 1462 تومان و پتروشیمی بوعلی 1077 تومان  سود محقق کرده اند که انتظار می رود سود پتروشیمی بوعلی بابت تعدیل نرخ سرویس های جانبی دریافتی از پتروشیمی فجر اندکی کاهش یابد (پتروشیمی نوری تعدیلات لازم را در نرخ ها انجام داده است). درصورتی که فرض کنیم میانگین قیمت نفت در سال 1401 برابر 110 دلار باشد، دلار نیما در محدوده میانگین 26 هزار تومان، گازوئیل 2500 پی پی ام فوب خلیج در حدود 140 تا 160 دلار، پارازایلن فوب خلیج فارس 1200 دلار و بنزن در حدود 1000 دلار باشد انتظار داریم که هر دو شرکت در حدود 1600 تومان بتوانند برای 1401 سودسازی کنند.