آرشیو سه‌شنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۱، شماره ۴۳۰۸
تجسمی
۱۱

نگاه به سیمای جنوب شهر از زاویه ای دیگر

قهرمان «یاغی» قربانی محیطش نیست

شرق: نگاهی به رمان «سالتو» و تصویرکردن فضای حاکم بر داستان و تصویری کردن آن بی تردید یکی از نقاط قوت کارنامه محمد کارت خواهد بود. کارت که چه در آثار مستندش و چه در تنها ساخته سینمایی خود «شنای پروانه» ثابت کرد تا چه حد شعورمند و دقیق اطرافش را رصد می کند و قدرت خلق فضای پیرامونی اش را در مدیوم تصویر دارد، این بار هم به خوبی از پس کاری دشوار برآمده است. کارت با نخستین قدم محکمش در ساخت فیلم سینمایی «شنای پروانه» ثابت کرد که بیش از هر چیز پایبند به قصه گفتن است. نکته ای مغفول مانده در سینمای ایران که همواره علاقه مندان بسیاری داشته و دارد؛ اما کمتر مخاطبی در گستره وسیع فیلم های ساخته و اکران شده می تواند به درستی شاهد روایت قصه ای سرراست و جذاب باشد؛ اما نکته ای که به مراتب مهم تر به نظر می رسد، خلق قهرمان است که اساسا تاثیر بسزایی درغنای یک اثر تصویری دارد. در دوره ای از سینمای ایران، حضور و کنشگری قهرمان تاثیر شگرفی در علاقه مندی مخاطب به پیگیری فیلم ها داشت. نکته ای که به مرور به دست فراموشی سپرده شد و در کمتر آثار سینمایی می توان سراغ قهرمان با تمام وجوهی را که از او سراغ داریم، گرفت؛ اما نباید این نکته را از خاطر برد که همواره وجود قهرمانی جذاب در دل قصه به پیشبرد درام و قصه گویی سرراست کمک درخور توجهی می کند. عنصری که محمد کارت کاملا متوجهش بوده و هست و از این نکته تاثیرگذار غافل نمی شود؛ اما هیچ یک از این موضوعات بی اینکه خالق یک اثر، تصویر درستی از پیرامونش داشته باشد، به دست نمی آید. محمد کارت بارها به این موضوع اشاره کرد که فضای جنوب شهر و آدم هایش را به درستی می شناسد و از خلقیات و کنش های آنها با خبر است. حاصل رصدکردن دنیای پیرامونی و انتقال آن به اثری تصویری، نیازمند ویژگی هایی است که حاصل کار را به سمت اثری باسمه ای نبرد. «شنای پروانه» نشان داد که کارت در شکل بازی گرفتن و هدایت درست و دقیق شخصیت هایش وسواس ویژه ای دارد؛ چرا که اگر کارت غیر از این رفتار می کرد، احتملا با فیلمی کمدی روبه رو می شدیم اما ویژگی های کارگردانی و انتخاب های هوشمندانه محمد کارت در سریال «یاغی» بیشتر نمایان می شود. اواین بار به سراغ رمانی رفته که از فضای حاکم بر داستان، با ساخته سینمایی اش چندان تفاوتی ندارد. «سیاوش» رمان سالتو در شمایل «جاوید» سریال به درستی تصویر شده. هرچند فضای خشن رمان در برگردان تصویری آن تلطیف شده و نمی توان انتظار داشت که ترجمه عین به عین رمان را در سریال ببینیم؛ اما تا به اینجا می توان نمره قابل قبولی به ترجمه تصویری محمد کارت داد. محمد کارت بعد از ساخت اولین فیلم سینمایی اش تعریف دقیقی از جنوب شهر ارائه داد. در آن فیلم «حجت» به نمایندگی از طبقه جنوب شهری، بامعرفت، اخلاق مدار و به دور از افراط گری تصویر شد. شخصیتی که شرایط محیط بر او و تفکرش غالب نمی شود و قهرمانش قربانی شرایط و محیط زیسته اش نیست؛ او خودش تصمیم گیرنده است و جبر بر او مستولی نشده است. این رفتار و نگاه محمد کارت در سریال «یاغی» خودش را بیش از پیش نمایان می کند؛ چرا که این بار کارت فرصت بیشتری برای قصه گویی دارد و شخصیت هایش زمان بیشتری برای معرفی شدن به مخاطب و طی کردن مسیرشان دارند اما نکته ای دیگر از پرداختن به سینمای جنوب شهر این است که در سال های اخیر تمایل فیلم سازان برای بررسی رفتار قشری که اساسا رفتارهای لات مآبانه ای دارند، بیشتر شده و ردپای آنها را می توان در برخی از آثار سال های اخیر سینمای ایران دید. قشری که رفتارشان با لات های فیلم فارسی بی شباهت نیست اما این بار آنها را با رفتارها و نوع دیالوگ گویی خاص شان در گوشه و کنار شهر می بینیم. پرداختن به این قشر و تصویرکردن شان بی تردید تبحر خاص خودش را می خواهد. پرهیز از هرگونه گل درشت کردن آنها در نوع لحن و بیان و بازی و واردنشدن به ورطه ای که از آنها شخصیت های کاریکاتوری ارائه کند، مهارت خاصی می خواهد که کارت نشان داده که این کار را به درستی بلد است. یکی از نقاط قوت آثار محمد کارت شناخت درست و دقیقش نسبت به مقوله بازیگری است. اجرای نقش در چارچوبی درست، نکته ای است که می توان در آثارش دید. جاوید سریال «یاغی» نقشی سخت و نفس گیر و پرچالش برای بازیگرش محسوب می شود و چه کسی بهتر از علی شادمان که در حضور کوتاه و متفاوتش در «شنای پروانه» ثابت کرد نقش کوتاه و بلند برایش اهمیتی ندارد. او در هر شرایطی به بهترین شیوه کارش را ارائه می دهد. جاوید به گستره وسیعی از احساسات و چالش های پیرامونش، از نقش های متفاوت و دشوار سال های اخیر محسوب می شود که به اندازه بازی کردن، از مهم ترین ویژگی های درخشیدن در چنین نقشی است و علی شادمان تا به اینجای کار، نمره بالایی برای ایفای این نقش می گیرد. پسری نوجوان که با تمام پلیدی های اطرافش می جنگد و قهرمانانه در مسیرش قدم می زند. پارسا پیروزفر از دیگر نقش های اصلی سریال که به مرور با شخصیتش بیشر آشنا می شویم تا به اینجا بسیار درست از پس معرفی درست نقش برآمده است. این نکته ای است که در بازی ظریف طناز طباطبایی هم دیده می شود. امیر جعفری بار دیگر با نقشی چندبعدی به صحنه برگشته و با مهارت، ایفاگر نقشی است که هر بار وجهی از خودش را نشان می دهد و مخاطب را قدم به قدم با خودش همراه می کند. شیوه درست دیالوگ گویی همراه با طنازی هایی در نقش، یکی از جذابیت های سریال است. مه لقا باقری در مدت کوتاه حضورش در سریال تا به اینجا، بار دیگر ثابت کرد که تا چه حد بازیگر باهوش و باانگیزه ای است و عباس جمشیدی فر و آبان عسکری هم وجوهی دیگر از هنر بازیگری شان را ارائه داده اند که مخاطب را پیگیر قصه شان می کنند. نمی توان از «یاغی» گفت و توجهی به درخشش عوامل پشت دوربین نداشت. سامان لطفیان، مدیر فیلم برداری این سریال که در سال های اخیر خوش درخشیده است، مهارتش را بیش از پیش به رخ می کشد و صحنه هایی که او با دوربین روی دست به تعقیب شخصیت های می پردازد، از نکات تامل برانگیز این مجموعه است. گریم محسن دارسنج به پرداخت شخصیت ها کمک شایانی کرده و تدوین اسماعیل علیزاده از نکات درخشان سریال «یاغی» است. در نهایت می توان گفت هماهنگی در پشت و مقابل دوربین و توجه به جزئیات بی شک از دید مخاطب پنهان نمی ماند و خروجی اثری متفاوت خواهد شد اما در این میان پرداختن به سیمای جنوب شهر از دید برخی کارشناسان امتیاز منفی محسوب می شود و قبح زدایی از سیاهی حاکم بر فضا و اشاعه فرهنگ آن مردمان و نمایان کردن همه نقاط تاریک و روشن، از جمله دلایل مخالفت آنها محسوب می شود. بدون شک تا پایان پخش سریال «یاغی» مخالفان و موافقان بسیاری درباره چرایی و چگونگی ساخت این اثر دلایل شان را ارائه خواهند داد؛ اما دراین میان محمد کارت تا به اینجا از زاویه ای متفاوت به موضوع نگاه کرده که گاه در قالب دیالوگ های شعاری هم نمایان می شود. او بستر جنوب شهر را برای نوع روایت زندگی قهرمان داستانش انتخاب کرده تا طی کردن مسیری دشوار از سوی او منطقی تر به نظر برسد اما با همه این موارد او مدام با دیالوگ هایی که تعدادشان هم کم نیست، متذکر می شود که اساسا مسیر رسیدن به موفقیت تنها با اتکا به تلاش فردی است. خاستگاه جاوید سریال «یاغی» متعلق به محله ای است که عموما نمی توان انتظار داشت افرادی موفق از آن محله به ثمر برسند اما با اشاراتی در سریال متوجه می شویم که برخی با اتکا و خواست خودشان برای رهایی از محله ای که فی نفسه مستعد به گمراهی کشاندن افراد است، از آن خلاص شدند و زندگی دیگری برای خودشان تعریف کردند. «یاغی» سریال خوش ساختی است که با وجود قهرمان و ضدقهرمان های جذاب، دینی تر می شود.