آرشیو سه‌شنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۱، شماره ۵۲۳۷
دیپلماسی
۴
نگاه روز

ضرورت و اهمیت گشایش کنسولگری های جدید ایران و ارمنستان

تبریز و کاپان؛ دروازه های جدید توسعه روابط تهران و ایروان

ولی کالجی

بیش از سه دهه از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و استقلال جمهوری ارمنستان می گذرد و ایران و ارمنستان در آستانه سی سالگی برقراری روابط دیپلماتیک هستند. ارمنستان تنها همسایه مسیحی ایران محسوب می شود که پیوندهای بسیار کهن تاریخی و فرهنگی با ایران و حضور هموطنان ارمنی در داخل ایران ویژگی خاصی به آن بخشیده است. نکته شایان توجه این است که طی سه دهه گذشته، باثبات ترین روابط ایران با 15 کشور همسایه به ارمنستان تعلق داشته است و تقریبا هیچ جریان سیاسی و فکری در داخل ارمنستان وجود ندارد که مخالف توسعه روابط با ایران باشد. در حالی که تقریبا در بین همه همسایگان ایران، جریانات بسیار جدی موافق و مخالف روابط با ایران وجود دارند. ارمنستان هرچند کشوری کوچک با 29 هزار و 743 کیلومترمربع مساحت (اندازه تقریبی استان مرکزی در ایران، کشور بلژیک در اروپا یا ایالت مریلند امریکا) در جنوب غربی منطقه قفقاز است، اما کشوری مهم و عامل توازان بخش در معادلات منطقه قفقاز جنوبی محسوب می شود. مرز 38 یا 40 کیلومتری ایران و ارمنستان هرچند کوچک و کم عرض است، اما یکی از مسیرهای اصلی ترانزیتی ایران به منطقه قفقاز به ویژه در «کریدور خلیج فارس- دریای سیاه» محسوب می شود. ضمن اینکه قرارداد لغو متقابل روادید (ویزا) بین ایران و ارمنستان نیز از مرداد 1395 اجرایی شده و همین امر این امکان را به شهروندان دو کشور طی چند سال اخیر فراهم ساخته است تا بدون نیاز به ویزا و با سهولت بیشتری به ایران و ارمنستان سفر کنند. 

 همچنین ارمنستان تنها کشور منطقه قفقاز است که در کنار روسیه، بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان، عضو «اتحادیه اقتصادی اوراسیا» است و با توجه به «موافقتنامه تجارت ترجیحی» بین ایران و اتحادیه، تجارت و بازرگانی ایران با ارمنستان از این منظر مزیت رقابتی بهتری در مقایسه با دو کشور دیگر منطقه قفقاز برخوردار است. ارمنستان علاوه بر دسترسی اقتصادی و تجاری به اوراسیا، از توافقنامه های اقتصادی مهمی نیز با اروپا برخوردار است و می تواند زمینه «صادرات مجدد» محصولات ایرانی به کشورهای اروپایی را حتی در شرایط تحریمی کنونی فراهم کند. هرچند حجم روابط دو کشور حدود 400 میلیون دلار است که اگر موانع متعدد صادرات و واردات از جمله در حوزه های بانکی، صدور مجوزها، توسعه و تجهیز پایانه های مرزی و گمرکی نوردوز (ایران) و مقری (ارمنستان) و فراهم کردن بیشتر فضا برای فعالیت اتاق های بازرگانی و بخش های خصوصی دو کشور فراهم شود، این ظرفیت و امکان وجود دارد تا در شرایط جدید تجاری و اقتصادی در منطقه پس از جنگ روسیه و اوکراین، حجم تجارت ایران و ارمنستان به یک میلیارد دلار در سال برسد. 

 متاسفانه با وجود اهمیتی که توسعه روابط ایران و ارمنستان دارد و به بخشی از آن اشاره شد، مناسبات دیپلماتیک و کنسولی دو کشور طی سه دهه گذشته تنها از طریق سفارت های دو کشور در تهران و ایروان دنبال می شود و لذا ایران و ارمنستان فاقد کنسولگری در شهرهایی غیر از پایتخت هستند. به عبارت دیگر، بخش کنسولی در داخل سفارت های ایران و ارمنستان در ایروان و تهران مستقر است و خدمات کنسولی ارایه می دهد. لذا به منظور برطرف کردن این خلا، گام هایی نیز در گذشته برداشته شد، هرچند بنا به دلایل مختلف اجرایی نشد. یکی از مهم ترین این اقدامات، مصوبه هیات دولت ایران در تاریخ 2/10/1386 در رابطه با صدور مجوز گشایش سرکنسولگری دولت جمهوری ارمنستان در شهر تبریز بود که به امضای پرویز داوودی، معاون اول وقت رییس جمهور در دولت محمود احمدی نژاد رسید. در متن این مصوبه آمده است: «هیات وزیران در جلسه مورخ 2 /10 /1386 بنا به پیشنهاد شماره 494 /6-563 /200 /730 مورخ 18 /4 /1386 وزارت امور خارجه و به استناد ماده (4) کنوانسیون وین درباره روابط کنسولی، موضوع ماده واحده قانون کنوانسیون وین درباره روابط کنسولی - مصوب 1353 - تصویب کرد: گشایش سرکنسولگری دولت جمهوری ارمنستان در شهر تبریز با رعایت عمل متقابل مجاز است.» در همان مقطع، حسن قشقاوی، معاون وقت کنسولی و امور ایرانیان خارج از کشور وزارت خارجه خبر از مذاکرات دیپلماتیک برای گشایش سرکنسولگری ارمنستان در تبریز داد و در سفری به تبریز اعلام کرد که «هم اکنون دو کنسولگری کشورهای آذربایجان و ترکیه در تبریز فعال است و ضرورت گشایش کنسولگری ارمنستان نیز احساس می شود.» با این وجود، اتفاقی در عمل روی نداد و کنسولگری ارمنستان در تبریز یا متقابلا کنسولگری ایران در یکی از شهرهای ارمنستان گشایش نیافت و عملا این موضوع به حاشیه رفت. 

 پس از چند سال وقفه، هیات دولت ایران در 8 دی 1400 با تاسیس کنسولگری ایران در شهر «کاپان» ارمنستان موافقت کرد که بعضا از آن با تلفظ «قاپان» نیز یاد می شود و در متن مصوبه هیات وزیران نیز به نام «قاپان» اشاره شده است. متن این مصوبه که به امضای محمد مخبر، معاون اول رییس جمهور رسیده، بدین شرح است: «هیات وزیران در جلسه 8/10/1400 به پیشنهاد شماره 881314/811 مورخ 7/6/1400 وزارت امور خارجه و به استناد بندهای (1) و (2) ماده (2) قانون وظایف وزارت امور خارجه- مصوب 1364- تصویب کرد: تاسیس سرکنسولگری جمهوری اسلامی ایران در شهر قاپان ارمنستان با رعایت قوانین و مقررات مربوطه مجاز است.» پس از اعلام و انتشار این مصوبه، تحرک طرف ارمنی نیز در این زمینه بیشتر شد و از آنجا که در عرف مناسبات دیپلماتیک، کشورها معمولا به صورت متقابل اقدام به گشایش کنسولگری های جدید می کنند، دولت ارمنستان نیز در پاسخ به مصوبه دولت ایران از علاقه مندی خود به گشایش کنسولگری در کشورمان خبر داد. چنانکه «واهان هونانیان»، سخنگوی وزارت امور خارجه ارمنستان در 9 دی 1400 اعلام کرد که «از طرف ما نیز کار برای افتتاح سرکنسولگری ارمنستان در ایران بر اساس اصل اقدام متقابل در جریان است.» 

 در جدیدترین تحول در این زمینه، «آلن سیمونیان»، رییس مجلس ملی ارمنستان که هفته گذشته به ایران سفر کرده بود، در دیدار با حسین امیرعبداللهیان وزیر امور خارجه کشورمان، «تاسیس سرکنسولگری جمهوری اسلامی ایران در (شهر کاپان) استان سیونیک ارمنستان را نقطه عطف در مناسبات دو کشور خواند و از آمادگی ارمنستان برای تاسیس سرکنسولگری در تبریز خبر داد». لذا به نظر می رسد دو کشور پس از سه دهه به عملیاتی شدن تاسیس متقابل کنسولگری نزدیک تر شده اند و سفارت ایران در ارمنستان در حال پیگیری مقدمات تاسیس کنسولگری جدید ایران در شهر کاپان در استان سیونیک است. هرچند فرآیند اداری، مالی، انسانی و لجستیکی تاسیس و راه اندازی یک نمایندگی جدید، کاری زمانبر و دشوار است، اما با این وجود ضرورت دارد مصوبات و موافقت های دو کشور در شرایط کنونی هرچه سریع تر جنبه اجرایی پیدا کند تا با گذشت زمان و بعضا تغییر مدیریت ها به سرنوشت مصوبات و مذاکرات و موافقتنامه های قبلی دچار نشود. اما آنچه گشایش کنسولگری های ایران و ارمنستان در شهرهای کاپان و تبریز را به ویژه در شرایط کنونی اهمیت و ضرورت می بخشد، می توان به اختصار این گونه بیان کرد: 

1-شاید در نگاه اول به نظر برسد که با توجه به لغو ویزای متقابل بین ایران و ارمنستان که از سال 1395 اجرایی شده است، ضرورت چندانی به گشایش کنسولگری جدید بین دو کشور نیست. اما واقعیت آن است که وظایف، اختیارات و خدمات بسیار گسترده و متنوع کنسولگری ها را نباید تنها به حوزه صدور ویزا محدود کرد. صدور یا تمدید گذرنامه، تایید اسناد کشور متبوع در کشور میزبان، صدور شناسنامه برای تازه متولدان، خدمات حقوقی، مانند پذیرش وکالتنامه و فرستادن آن به کشور مقصد، امور دانشجویی و خدمات مورد نیاز بازرگانان، از جمله وظایف کنسولگری هر کشوری است. همچنین برخی مجوزهای تجاری یا راهنمایی های قانونی مورد نیاز بازرگانان یا گردشگران هم از خدمات بخش کنسولی محسوب می شوند. ضمن اینکه در صورتی که کشور میزبان اجازه بدهد کنسولگری می تواند به کشور ثالث نیز خدمات کنسولی ارایه کند. از نظر سیاسی و دیپلماتیک نیز کنسولگری بسیار حایز اهمیت است. اگر روابط دیپلماتیک کشورها قطع شود، روابط کنسولی خودبه خود قطع نمی شوند و دولت ها در زمان قطع رابطه دیپلماتیک می توانند بر حفظ روابط کنسولی خود توافق کنند. بنابراین با توجه به وظایف، اختیارات و خدمات بسیار گسترده و متنوع کنسولگری ها که به اختصار به آن اشاره شد، گشایش کنسولگری های ایران در شهر کاپان و ارمنستان در تبریز می تواند زمینه و امکان ارایه سریع تر خدمات کنسولی را به شهروندان دو کشور فراهم کند. در حال حاضر، عدم وجود کنسولگری خارج از پایتخت ها (تهران و ایروان) موجب شده است شهروندان دو کشور از جمله دانشجویان و بازرگانان برای دریافت یا تکمیل مدارک حقوقی و اداری خود از شهرهای مختلف ایران و ارمنستان به سفارت و کنسولگری در تهران یا ایروان مراجعه کنند که این امر مستلزم صرف وقت و هزینه های قابل توجهی برای این شهروندان بود و به همان میزان باعث کاهش تحرک و پویایی در روابط دو کشور می شد. به طور مشخص در داخل ایران، هموطنان ارمنی ساکن ارومیه، تبریز و اصفهان و سایر شهرها برای انجام کارهای اداری و حقوقی خود در رابطه با ارمنستان  باید به سفارت و کنسولگری این کشور در تهران مراجعه کنند. لذا گشایش کنسولگری ارمنستان در تبریز می تواند این امکان را فراهم کند که هموطنان ارمنی و نیز سایر شهروندان ایرانی از جمله دانشجویان، بازرگانان، گردشگران و سرمایه گذاران به ویژه در منطقه شمال غرب ایران، با صرف هزینه و وقت به مراتب کمتری، خدمات مورد نیاز کنسولی خود را از کنسولگری ارمنستان در تبریز دریافت کنند. طبیعی است که همین شرایط در داخل ارمنستان نیز صادق است و مانع از سفر و مراجعه ایرانیان و شهروندان ارمنستان به سفارت و کنسولگری ایران در ایروان خواهد شد و با گشایش کنسولگری ایران در شهر کاپان در استان سیونیک ارمنستان که به کشورمان بسیار نزدیک نیز هست، زمینه تسهیل و تسریع ارایه خدمات کنسولی بیشتر فراهم خواهد شد. گشایش کنسولگری های ایران و ارمنستان در شهرهای کاپان و تبریز، امری ضروری و لازم و به نفع روابط و منافع ملی دو کشور است. 

2- در حال حاضر، ترکیه و جمهوری آذربایجان در شهر تبریز دارای کنسولگری هستند که نقش بسیار مهمی در ارایه خدمات کنسولی این دو کشور به شهروندان ایرانی و نیز اتباع دو کشور در داخل ایران دارد. لذا گشایش کنسولگری ارمنستان در شهر تبریز می تواند مکمل و تقویت کننده نقش و جایگاه شهر تبریز در ارایه خدمات کنسولی به ترکیه و منطقه قفقاز باشد و امید است در آینده کنسولگری کشورهایی مانند گرجستان و روسیه نیز در این شهر مهم و راهبردی کشورمان ایجاد شود. در حال حاضر، روسیه در شهرهای رشت و اصفهان دارای کنسولگری است. باید به این نکته مهم توجه داشت که اساسا توسعه کنسولگری یکی از شاخص های مهم در ارزیابی مناسبات دیپلماتیک و روابط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورها با یکدیگر است و لذا هر چه در این زمینه گام هایی برداشته شود در جهت توسعه مناسبات سیاسی و اقتصادی ایران به ویژه با همسایگان خواهد بود. به همین دلیل، باید توجه بیشتری در دستگاه دیپلماسی کشور و مجموعه دولت به این امر صورت گیرد و در رابطه با کشورهای همسایه ای که در حوزه فرهنگی و تمدنی ایران هستند، نگاه ویژه تری داشت و به عنوان مثال می توان در مقابل گشایش کنسولگری های ایران در شهرهای تاریخی سمرقند و بخارا از سوی دولت ازبکستان، با گشایش کنسولگری های ازبکستان در شهرهای مشهد و اصفهان موافقت کرد. در شمال غرب کشور، بدون تردید کلانشهر تبریز از این ظرفیت و امکان برخوردار است که تبدیل به کانون استقرار کنسولگری های کشورهای همسایه به ویژه کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز و روسیه تبدیل شود و لذا تاسیس کنسولگری ارمنستان در این شهر از این زاویه حایز اهمیت ویژه ای است. 

3- دفتر نمایندگی وزارت امور خارجه در شمال غرب کشور در استان آذربایجان شرقی و شهر تبریز واقع شده و همین امر دلیل دیگری بر ضرورت و اهمیت گشایش کنسولگری های جدید در این شهر از جمله کنسولگری ارمنستان است. بدیهی است که ارتباط و هماهنگی بین کنسولگری ارمنستان در تبریز (همانند کنسولگری های جمهوری آذربایجان و ترکیه در این شهر) با دفتر نمایندگی وزارت امور خارجه در شمال غرب کشور، موجب تسریع و تسهیل روابط ایران و ارمنستان خواهد شد و از حجم و ترافیک بسیاری از مراجعات و مکاتبات به مرکز در تهران (وزارت امور خارجه) نیز کاسته خواهد شد. 

4- استان آذربایجان شرقی و به ویژه شهر تبریز سهم بسیار مهمی در صادرات به ارمنستان دارد و بسیاری از فعالین تجاری و بازرگانی در ارمنستان را هموطنان آذری تشکیل می دهند. شهر تبریز از گذشته های دور، محور و قطب تجارت و بازرگانی شمال غرب ایران با روسیه، منطقه قفقاز، ترکیه و اروپا بوده است و لذا تاسیس کنسولگری ارمنستان در این شهر می تواند زمینه تسهیل تجارت و بازرگانی استان آذربایجان شرقی و استان های همجوار این استان را با ارمنستان فراهم کند و بستری را ایجاد کند که مشکلات حقوقی، اداری و سایر مسائل مرتبط با حوزه تجارت و بازرگانی از طریق ارتباط نزدیک بین اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی استان آذربایجان شرقی با کنسولگری ارمنستان در تبریز، مطرح، پیگیری و برطرف شود و همین امر زمینه دیگری برای تمرکززدایی و پویایی بیشتر منطقه شمال غرب کشور در عرصه تجارت خارجی را فراهم خواهد کرد. 

5- تنها پایانه مرزی و گمرکی ایران برای تجارت و بازرگانی با ارمنستان، «منطقه نوردوز» از توابع شهرستان جلفاست که در استان آذربایجان شرقی و در مجاورت رود ارس و مرز مشترک ایران با ارمنستان واقع شده است. ضمن اینکه «منطقه آزاد تجاری- صنعتی ارس» نیز در شهر جلفا و در مجاورت مرز استان آذربایجان شرقی با ارمنستان واقع شده است. در واقع، پل مرزی نوردوز شاهراه اصلی صادرات و واردات به ارمنستان است و بازارچه مرزی نوردوز نیز که در شهریور ماه سال 1374 گشایش یافته است، نقش مهمی در مناسبات تجاری و بازرگانی دو کشور طی سه دهه گذشته (به استثنای تعطیلی دو سال اخیر به واسطه شیوع ویروس کرونا) داشته است. لذا وجود پایانه مرزی و گمرکی نوردوز در نقطه صفر مرزی استان آذربایجان شرقی با ارمنستان، دلیل و ملاحظه مهم دیگری است که تاسیس کنسولگری ارمنستان در شهر تبریز را ضرورت و اهمیت می بخشد. در واقع تاسیس ارمنستان در شهر تبریز این امکان را فراهم می کند تا در صورت بروز هر گونه مشکل و موانع در مبادی ورودی و خرجی پایانه مرزی و گمرکی نوردوز برای شهروندان، دانشجویان، بازرگانان، گردشگران و به ویژه رانندگان کامیون های عبوری و ترانزیتی، زمینه پیگیری و حل و فصل سریع تر این مشکلات فراهم شود. این امر با توجه به افزایش حجم تردد از این پایانه مرزی و گمرکی پس از کاهش محدودیت های کرونایی، از اهمیت بیشتری نیز برخوردار شده است. 

6- باید توجه داشت که روابط تجاری، بازرگانی و ترانزیتی ایران با ارمنستان، روابطی در سطح دوجانبه نیست و گرجستان و فدراسیون روسیه و نیز دریای سیاه و شرق اروپا (از مسیر ارمنستان- گرجستان) را نیز شامل می شود. چنانکه در ابتدای این نوشتار اشاره شد، ارمنستان تنها کشور منطقه قفقاز است که در کنار روسیه، بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان، عضو «اتحادیه اقتصادی اوراسیا» است. با توجه به «موافقتنامه تجارت ترجیحی» بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا که از 5 آبان 1398 اجرایی و در چارچوب آن بیش از 850 قلم کالا به صورت متقابل مشمول کاهش تعرفه های گمرکی شده، مسیر ترانزیتی و تجاری ارمنستان از اهمیت بالایی در توسعه مناسبات تجاری کشورمان با اوراسیا برخوردار است. به ویژه آنکه احتمال ارتقای «موافقتنامه تجارت ترجیحی» به «موافقتنامه تجارت آزاد» نیز بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا وجود دارد و مذاکرات کارشناسی و فنی آن نیز حدود یک سالی است که بین مقامات کشورمان و اتحادیه در جریان است. در صورت به نتیجه  رسیدن و نهایی شدن این مذاکرات، 850 قلم کالای فعلی در «موافقتنامه تجارت ترجیحی» به حداقل 8 هزار قلم کالا در «موافقتنامه تجارت آزاد» افزایش خواهد یافت که این امر قطعا موجب افزایش حجم ترانزیت و صادرات و واردات از مرز ایران و ارمنستان نیز خواهد شد. در این بین، جنگ روسیه و اوکراین و  تحریم های گسترده غرب علیه روسیه نیز فرصت های جدیدی برای افزایش حجم تجارت ایران و اوراسیا فراهم ساخته است. مجموع این عوامل و ملاحظات به این معنی است که ما با ارمنستان، به عنوان تنها کشور منطقه قفقاز که عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیاست، بیشتر از گذشته کار داشته و خواهیم داشت. لذا در چنین شرایطی، گشایش کنسولگری های ایران و ارمنستان در شهرهای کاپان و تبریز از جهت تسریع و سهولت در زمینه حل و فصل مشکلات و مسائل تردد شهروندان، دانشجویان، بازرگانان، گردشگران و به ویژه رانندگان کامیون های عبوری و ترانزیتی و هماهنگی بیشتر با پایانه های مرزی و گمرکی نوردوز (ایران) و مقری (ارمنستان) برخوردار است. 

7- موقعیت شهر «کاپان» در استان «سیونیک» ارمنستان نیز که به عنوان محل تاسیس کنسولگری ایران در نظر گرفته شده، بسیار مهم و راهبردی است. شهر کاپان، مرکز استان سیونیک ارمنستان است که جنوبی ترین استان ارمنستان محسوب می شود و شهر «مقری» در این استان در نقطه صفر مرزی با ایران قرار دارد و چنانکه اشاره شد، پایانه های مرزی و گمرکی نوردوز (ایران) و مقری (ارمنستان)، تنها مسیر ارتباطی و ترانزیتی زمینی بین دو کشور محسوب می شود. در واقع این مسیر ترانزیتی و عبوری پس از گذشتن از نوردوز در شهرستان جلفا در استان آذربایجان شرقی، وارد استان سیونیک ارمنستان شده و با عبور از شهرهای مقری و لیچک و کاجاران به مرکز این استان یعنی شهر کاپان می رسد که حدود 316 کیلومتر با شهر ایروان، پایتخت ارمنستان فاصله دارد. تا قبل از جنگ دوم قره باغ در اکتبر و نوامبر سال 2020 میلادی (مهر و آبان 1399)، این مسیر ترانزیتی پس از عبور از شهر «کاپان» به مسافت 70 کیلومتر به شهر دیگر استان سیونیک یعنی شهر «گوریس» می رسید و پس از عبور از این شهر، با طی مسافت حدودا 240 کیلومتری به ایروان منتهی می شد. لذا مسیر ترانزیتی نوردوز- کاپان- گوریس- ایروان مسیر اصلی ترانزیت و تجارت ایران و ارمنستان محسوب می شد. اما پس از جنگ دوم قره باغ، دولت جمهوری آذربایجان با این استدلال که 21 کیلومتر از مسیر 70 کیلومتری «گوریس- کاپان» از داخل قلمرو این کشور می گذرد، اقدام به دریافت عوارض 130 دلاری برای کامیون های عبوری از ایران کرد که این امر مشکلات بسیار زیادی را برای رانندگان ایرانی در مرداد و شهریور 1400 به دنبال داشت و ممانعت برخی رانندگان از پرداخت عوارض منجر به بازداشت آنان توسط نیروهای مرزبانی جمهوری آذربایجان نیز شد. در چنین شرایطی دولت های ایران و ارمنستان درصدد بازسازی مسیر قدیمی و به جا مانده از دوره شوروی در جنوب ارمنستان یعنی «جاده تاتو» برآمدند تا مسیر زمینی دیگری را جایگزین مسیر گوریس- کاپان کنند. هرچند متاسفانه «جاده تاتو» دارای مشکلاتی به ویژه در فصل های سرد سال است و به همین دلیل مشکلات ترانزیتی هنوز دو کشور به طور کامل حل نشده است. لذا راه حل اصولی و پایدار برای حل این مشکل، تسریع در احداث و عملیاتی شدن پروژه «آزادراه شمال- جنوب ارمنستان» است که از جمله طرح های کلان و ملی دولت ارمنستان در سال های اخیر محسوب می شود و به همین دلیل نیز «گنل سانوسیان»، وزیر مدیریت منطقه ای و زیرساخت های جمهوری ارمنستان در سفر اخیر خود به تهران در 27 اردیبهشت 1401 از پیمانکاران ایرانی دعوت کرد در روند ساخت و تکمیل پروژه «آزادراه شمال- جنوب ارمنستان» مشارکت کنند.

 آنچه مسلم است این آزادراه که در صورت اجرایی شدن تبدیل به مسیر اصلی ترانزیت بین ایران- ارمنستان- گرجستان خواهد شد، از شهر «کاپان»، مرکز «استان سیونیک» ارمنستان عبور می کند؛ یعنی شهری که قرار است کنسولگری ایران در آن احداث شود. لذا انتخاب این شهر برای تاسیس کنسولگری جدید ایران در ارمنستان، اقدامی هدفمند و هوشمندانه از سوی ایران و ارمنستان محسوب می شود که موجب تسریع و تسهیل در روند تجارت، ترانزیت و تردد شهروندان دو کشور از مسیر «آزادراه شمال- جنوب ارمنستان» خواهد شد. 

در واقع اگر این مسیر عبوری و ترانزیتی را به صورت یک محور از ایروان تا تبریز به طول حدودا 520 کیلومتر تصور کنیم، دو کشور سه کنسولگری در این مسیر خواهند داشت: کنسولگری ایران در ایروان و کاپان و کنسولگری ارمنستان در تبریز. یعنی در انتها و میانه مسیر عبوری و ترانزیتی ایران و ارمنستان، کنسولگری برای حل و فصل مشکلات احتمالی و نیز صدور مجوزهای قانونی و اداری شهروندان، دانشجویان، بازرگانان، گردشگران و به ویژه رانندگان کامیون های عبوری و ترانزیتی فراهم خواهد شد که برآیند آن قطعا توسعه هر چه بیشتر مناسبات دو کشور ایران و ارمنستان خواهد شد، منافع متقابلی را نیز برای توسعه استان های سیونیک ارمنستان و آذربایجان شرقی ایران به دنبال خواهد داشت و باعث توسعه و رونق اقتصادی و ایجاد فرصت های شغلی و سرمایه گذاری در شهرهای مختلف استان سیونیک ارمنستان به ویژه شهر مرزی «مقری» و نیز منطقه نوردوز، شهرستان جلفا و «منطقه آزاد تجاری- صنعتی ارس» خواهد شد. 

دکتری مطالعات منطقه ای (گرایش مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز) از دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و عضو شورای علمی موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) با وجود اهمیتی که توسعه روابط ایران و ارمنستان دارد و به بخشی از آن اشاره شد، مناسبات دیپلماتیک و کنسولی دو کشور طی سه دهه گذشته تنها از طریق سفارت های دو کشور در تهران و ایروان دنبال می شود و لذا ایران و ارمنستان فاقد کنسولگری در شهرهایی غیر از پایتخت هستند. به عبارت دیگر، بخش کنسولی در داخل سفارت های ایران و ارمنستان در ایروان و تهران مستقر است و خدمات کنسولی ارایه می دهد. لذا به منظور برطرف کردن این خلا، گام هایی نیز در گذشته برداشته شد، هر چند بنا به دلایل مختلف اجرایی نشد.

  روابط تجاری، بازرگانی و ترانزیتی ایران با ارمنستان، روابطی در سطح دوجانبه نیست و گرجستان و فدراسیون روسیه و نیز دریای سیاه و شرق اروپا (از مسیر ارمنستان- گرجستان) را نیز شامل می شود. چنانکه در ابتدای این نوشتار اشاره شد، ارمنستان تنها کشور منطقه قفقاز است که در کنار روسیه، بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان، عضو «اتحادیه اقتصادی اوراسیا» است.

با توجه به «موافقتنامه تجارت ترجیحی» بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا که از 5 آبان 1398 اجرایی و در چارچوب آن بیش از 850 قلم کالا به صورت متقابل مشمول کاهش تعرفه های گمرکی شده، مسیر ترانزیتی و تجاری ارمنستان از اهمیت بالایی در توسعه مناسبات تجاری کشورمان با اوراسیا برخوردار است.