آرشیو سه‌شنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۱، شماره ۶۲۴۲
دانش
۱۵
گزارش

«جام جم» اهمیت اولویت بخشی به طرح های دانش بنیان را در زمینه تامین بذر و نهاده های فناورانه کشاورزی بررسی می کند

رونق کشاورزی با اقتصاد دانش بنیان

عسل اخویان طهرانی

با تداوم خشکسالی و کاهش بارندگی ها، حالا توسعه فناوری های حوزه کشاورزی در کشور اهمیتی مضاعف یافته است. جهتگیری دولت به سوی رونق بخشی به کشاورزی و تاکیدهای رهبر انقلاب با هدف استفاده از ظرفیت اقتصاد دانش بنیان در تمامی حوزه ها و از جمله کشاورزی، از آغاز دورانی تازه برای ارتقای کشت و زرع در کشور خبر می دهد. چنان که وزیر جهادکشاورزی روز شنبه 28 خرداد در گفت وگو با تسنیم، از سوق دهی 20 درصدی شرکت های دانش بنیان در مسیر رونق بخشی به کشاورزی خبر داد. سیدجواد ساداتی نژاد با بیان این که اولویت های اصلی وزارت جهادکشاورزی در زمینه تامین بذر و نهاده های فناورانه کشاورزی است، از شرکت های دانش بنیان و نخبگان دعوت کرده است این وزارتخانه را در رسیدن به اهداف مد نظر به ویژه در زمینه تامین بذر و نهاده های فناورانه کشاورزی رساند. رویکردی که در صورت حمایت و مدیریت مناسب، پیامدهای مثبت راهبردی و اقتصادی برای کشور خواهدداشت و علاوه بر تضمین امنیت غذایی و اشتغال آفرینی، از خروج ارز جلوگیری کرده و کشور را در مسیر ثروت آفرینی با تکیه بر ظرفیت های خدادادی کشاورزی قرار می دهد.

«پایگاه اطلاع رسانی دفتر هیات دولت» هیات وزیران گزارش داد در جلسه مورخ 14 فروردین 1401، به منظور تعیین شعار سال 1401 ازسوی رهبر معظم انقلاب تحت عنوان «سال تولید، دانش بنیان و اشتغال آفرین» پیشنهاد مشترک وزارت جهادکشاورزی و معاونت علمی و فناوری رئیس جمهور مبنی بر آیین نامه حمایت از تولید دانش بنیان و اشتغال آفرین در بخش کشاورزی و منابع طبیعی را به تصویب رساند. هدف از این آیین نامه، هموارسازی مسیر تحقق اهداف کشاورزی دانش بنیان، کمک به افزایش تعداد شرکت های دانش بنیان و فناور در حوزه کشاورزی، افزایش بهره وری از طریق رسوخ دانش و فناوری در بخش کشاورزی و منابع طبیعی، ارتقای توان و تاب آوری کشور در تامین کالاهای اساسی و توسعه زنجیره محصولات فناورانه اعلام شده است. 

اکنون حوزه کشاورزی با فعالیت 288 شرکت دانش بنیان سهمی 4درصدی از اقتصاد دانش بنیان کشور دارد؛ ظرفیت بالای این حوزه موجب هدف گذاری 20 درصدی تعداد و حجم شرکت های دانش بنیان تا پایان1401 از سوی وزارت جهادکشاورزی شده است. 

 راهبردها؛ مستتر بر اساس اولویت های کشور

دبیر کارگروه کشاورزی و امنیت غذایی ستاد توسعه زیست فناوری معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری در گفت وگو با جام جم اولین قدم در مسیر توسعه کشاورزی دانش بنیان را شناسایی نیازها در این حوزه می داند و  تصریح می کند: «در بررسی ها 600 عنوان پروژه از فناوری های مختلفی که برای افزایش بازدهی زنجیره کشاورزی در کشور و جهان توسعه یافته اند، تعریف شده است. فراخوان این عنوان پروژه ها بر اساس اولویت های کشور در بخش های مختلف، از وبگاه zistfood.ir در دسترس فعالان زیست بوم دانش بنیان است.»

به گفته دکتر  مهدی سهندی، این حمایت ها در مراحل مختلفی بر اساس نیاز شرکت از توسعه دانش فنی، تولید نیمه صنعتی و صنعتی، اخذ مجوزها گرفته تا توسعه بازار به شکل های ارائه تسهیلات و کمک های بلاعوض، شتابدهی و فراهم کردن زیرساخت های مورد نیاز، طرح های سرمایه گذاری، لیزینگ و... انجام می شود. در این مسیر صندوق نوآوری و شکوفایی به عنوان بازوی حمایتی معاونت علمی و فناوری و نهادهای غیردولتی زیر نظر نهاد رهبری نیز در جهت توسعه زیست بوم نوآوری در حال تلاش هستند. 

 موانع کشاورزی دانش بنیان

دکتر سهندی در پاسخ به پرسش جام جم در خصوص موانع موجود بر سر راه توسعه فناوری های دانش بنیان در حوزه کشاورزی تصریح می کند: «در تمام دنیا یکی از  پیچیده ترین حوزه های توسعه فناوری، فناوری های کشاورزی است. یکی از دلایل این موضوع تعداد بالای ذی نفعان حوزه کشاورزی است؛ ما در کشور چهار میلیون بهره بردار کشاورزی داریم، علاوه بر این که تعداد بالایی نیز در بخش های مرتبط با نهاده ها، فرآوری محصولات و صنعت غذا مشغول فعالیت هستند. از سوی دیگر ارزش افزوده محصولات در مقایسه با سودآوری فناوری های صنعتی و دارویی قابل مقایسه نیست. به همین دلیل قانون گذاری و سیاست گذاری های دولتی باید به نحوی باشد که شرکت ها تشویق به فعالیت در این حوزه شوند.»

 لزوم توجه به بذر و نهاده های فناورانه

به گفته دبیر کارگروه کشاورزی و امنیت غذایی ستاد توسعه زیست فناوری، در صنعت کشاورزی کشور ما جا افتاده است که باید هر حمایت دولتی که قرار است انجام شود به صورت مستقیم به کشاورز اعطا شود. در حالی که تامین زیرساخت ها، نهاده ها و ارقام مناسب بذر، ماشین آلات کشاورزی، کود و سم و... اگر به روزرسانی نشود، متناسب با دانش روز پیش نرود و آموزش های لازم برای استفاده از چنین محصولاتی به کشاورزان داده نشود هرقدر هم که از کشاورزی حمایت شود، همچنان سنتی و کم بازده خواهدبود.

وی می افزاید: «چالش دیگر ما خرد بودن زمین های کشاورزی است. این موضوع اگرچه امکان مکانیکی کردن کشاورزی را ساده تر می کند، اگر بر اساس برنامه درست و کلانی پیش نرود می تواند موجب کاهش اشتغال و آسیب های دیگر به فعالان خصوصی و از جمله کشاورزان شود. به همین خاطر باید حتما هر تصمیمی در این حوزه بر اساس مطالعات دقیق و برنامه ریزی های کلان بلندمدت در کشور پیش برود اما متاسفانه اکنون مهم ترین دغدغه های وزارت جهاد کشاورزی تامین خوراک مردم است و به همین علت فرصتی برای سیاست گذاری های بلند و اصولی و پیشبرد آنها باقی نمی ماند.» 

دکتر سهندی خاطرنشان می کند: «نتیجه بخش شدن بسیاری از فعالیت های ما در معاونت علمی نیز منوط بر قانون گذاری ها و سیاست گذاری های اصولی در کشور است؛ نمی توان از تولید محصول فناورانه ای حمایت کرد که در نهایت به دلیل وجود برخی قوانین امکان عرضه آن در بازار وجود نداشته باشد. در نتیجه باید این توسعه متوازن باشد و پیش از هر چیز کل دولت ما دانش بنیان شود و با این مفهوم ارتباط برقرار کند.»

لزوم آشنایی کشاورزان با محصولات دانش بنیان

سیداحمد حیدریان، مدیرعامل یکی از شرکت های دانش بنیان حوزه آبیاری در گفت وگو با جام جم، مهم ترین چالش پیش روی توسعه فناوری های دانش بنیان در صنعت کشاورزی را نبود حمایت های دولتی همانند دیگر روش های نوین کشاورزی می داند و می گوید: «تسهیلات و حمایت های دولتی به صنعت کشاورزی به فناوری هایی که از سال ها پیش در حال استفاده هستند تعلق می گیرد و برنامه مشخصی برای حمایت ها از محصولات دانش بنیان مشخص نشده است. برای مثال در خصوص فناوری های آبیاری، دولت برای استفاده از آبیاری تحت فشار که از سال ها پیش در حال استفاده است حمایت هایی را به کشاورزان ارائه می کند اما برای فناوری های نوینی که ما در زمینه هوشمندسازی آبیاری و افزایش بازده 30 درصدی آبیاری تحت فشار انجام داده ایم، ارائه نمی کند.» 

وی می افزاید: «چالش دوم، نبود برنامه فرهنگ سازی و آموزش کشاورزان برای استفاده از محصولات و فناوری دانش محور است. واقعیت این است که کشاورزان ما به دولت اعتماد کامل دارند و فقط زمانی از فناوری جدید استقبال می کنند که وزارت جهاد کشاورزی معرفی کرده باشد. به همین خاطر باید دولت در کنار ارائه حمایت های مالی برنامه ای برای ایجاد فرهنگ دانش بنیان میان کشاورزان داشته باشد.» 

پیامدهای مثبت راهبردی و اقتصادی

دکتر سهندی درخصوص اولویت فناوری های مورد نیاز کشاورزی تصریح می کند: «توسعه فناورانه باید به صورت متوازن بر اساس اولویت های تعیین شده در تمام زنجیره تامین غذایی کشور صورت بگیرد. اگر فقط بخواهیم به توسعه فناوری ها در حوزه های خاصی توجه کنیم، بدون شک توازن زنجیره تامین به هم خواهد ریخت و عملا بازدهی برای کشور نخواهدداشت. به همین دلیل در فراخوان های اعلام نیاز نیز سعی کرده ایم با رعایت اولویت بندی به تمام شاخه های مورد نیاز بپردازیم.»

بااتخاذ تصمیمات و انجام اقدامات راهبردی در این زمینه به نظر می رسد ضمن تامین محصولات کشاورزی موردنیاز، امنیت غذایی کشور مسیر مطمئن تری را طی کند و با افزایش اشتغال پایدار در بخش کشاورزی همراه با بهبود قابل توجه بازدهی، برقراری تعادل در میان ارکان صنعت، کشاورزی و خدمات در کشور را بیش از پیش محقق شود.