آرشیو پنج‌شنبه ۲ تیر ۱۴۰۱، شماره ۴۳۱۰
شهر و شورا
۱۱

نمای ساختمان ها به چه کسی تعلق دارد؟

علی اعطا

بخش عمده ای از ساختمان سازی هایی که در شهرهای ما انجام می گیرد، در قطعات محدود و مشخصی از عرصه های شهری است که عمدتا از طریق پلاک های مجاور محدود شده اند. بنابراین ساختمانی که توسط مهندسان و سازندگان ساخته می شود و به اجرا در می آید، به واسطه جداره های ساختمان های همجوار پوشیده می شود و عموما هر ساختمان صرفا یک نمای رو به خیابان و فضای شهری دارد. البته همیشه این گونه نیست. در مواردی معدود، قطعات زمین ها به گونه ای است که ممکن است دو یا سه یا حتی چهار ضلع رو به فضای شهر داشته باشد و در این شرایط است که حجم و پلاستیک ساختمان، فرصت خودنمایی و عرض اندام پیدا می کند یا حتی بعضا ضوابط و مقررات شهری در برخی قطعات زمین، این اجازه را می دهد که یک ساختمان از اضلاع پیرامون زمین خود عقب نشینی کرده و فرصت بازی های حجمی داشته باشد.

بنابراین می توان گفت ساختمان ها همواره جداره هایی رو به فضای عمومی شهرها دارند و این موضوع، محل اصلی بحث ماست. معیارهای طراحی جداره بیرونی ساختمان یا به عبارت فنی، نمای ساختمان، چیست؟ نمای ساختمان به چه کسی تعلق دارد؟ در دوره عضویت در شورای پنجم پایتخت، به اعتبار مسئولیت کمیته معماری و طرح های شهری شورا، مسئولیت نظارت بر کمیته های نمای مناطق 22گانه را بر عهده داشتم. شورای پنجم در مصوبه «طراحی، پایش و اجرای نماهای شهر تهران» مقرر کرده بود که با شکل گیری کمیته های نمای مناطق در 22 منطقه تهران و همچنین یک کمیته بناهای خاص و شاخص در اداره کل معماری و ساختمان در معاونت شهرسازی و معماری، نماهای ساختمان هایی که قرار است به اجرا درآید، به لحاظ فنی و کارشناسی، زیبایی شناختی و نیز به لحاظ حقوق عمومی بررسی شود. در این رابطه چند نکته شایان ذکر است. نخست اینکه، به گمان من نمای ساختمان های را باید از سه جنبه مورد بررسی قرار داد.

اول. از جنبه فنی و مهندسی. طبیعتا طرح نما و جزئیات اجرائی آن باید درست و دقیق باشد. باید به لحاظ استانداردهای ساخت و مباحت مرتبط با مقررات ملی ساختمان، همه معیارهای فنی و مهندسی و همچنین ضوابط طرح های تفصیلی در آن رعایت شده باشد.

دوم. از جنبه زیبایی شناختی. اینکه نمای یک ساختمان چگونه باید به لحاظ زیبایی شناختی با ذوق و سلیقه عمومی و نیز هارمونی کلی بافت پیرامون آن سازگاری لازم را داشته باشد و ساز ناکوک نزند.

سوم. از جنبه حقوق عمومی. پرسش اینجاست که نمای ساختمان به چه کسی تعلق دارد؟ به سازنده آن؟ به مالک یا مالکان آن؟ به معماری که آن را طراحی کرده است؟ به اهالی و ساکنان آن کوچه و خیابان؟ به همه مردم شهر؟ این پرسش، اهمیتی جدی دارد. دیدگاه کلی ما در شورای پنجم این بود که نمای ساختمان علاوه بر اینکه متعلق به مالک آن است، به شهروندان و شهر نیز تعلق دارد و بنابراین جنبه حقوق عمومی نیز در آن قابل بحث است.

در کمیته های نمای مناطق 22گانه که با مصوبه شورای پنجم، از ترکیب کارشناسی خوب و متنوعی تشکیل شده بود، طرح نماها پیش از ساخت به بحث گذاشته می شد و در مواردی برای اصلاح، مجددا به تیم طراحی آن ارجاع می شد. ترکیبی که علاوه بر مسئولان و کارشناسانی از حوزه معماری و شهرسازی شهرداری، استادان رشته های معماری و طراحی شهری، افراد حرفه مند با معرفی و تایید صلاحیت از سوی جامعه مهندسان مشاور ایران و نیز ناظر شورای شهر تهران حضور داشتند. اخیرا در شورای ششم، متاسفانه افراد حرفه مند که از سوی جامعه مهندسان مشاور معرفی می شدند و بر اساس ارزیابی های ما در کمیسیون معماری و شهرسازی شورای پنجم، حضور آنها به ارتقای کیفیت کاری کمیته های نما کمک قابل توجهی کرده بود، حذف شدند و به گمانم این اقدام به کیفیت این موضوع لطمه وارد خواهد کرد. به اجمال می توان گفت نمای ساختمان اگر چه امری قابل تفکیک از کلیت طراحی معماری ساختمان نیست، اما بالاخره در بافت های شهری متراکم ما و ضوابط و مقررات حاکم بر ساخت وساز، موجودیتی تاحدودی مستقل یافته است و نمی توان بی تفاوت از کنار آن گذشت و بالاخره باید مدیریت شهری از سه جنبه فنی مهندسی، زیبایی شناختی و حقوق عمومی نسبت به این موضوع توجه کافی نشان دهد و به بهانه کاهش زمان صدور پروانه و مسائلی از این قبیل، فرایند بررسی و تایید و تصویب طرح نماهای ساختمان ها را کمرنگ نکند.