آرشیو پنج‌شنبه ۲ تیر ۱۴۰۱، شماره ۵۲۳۹
اقتصاد
۹
گزارش

نگاهی به گزارش اخیر آنکتاد درباره سرمایه گذاری خارجی در ایران

جذب پول خارجی در کف 5 ساله

گروه اقتصادی: با وجود آنکه گزارش تازه کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (آنکتاد) نشان می دهد میزان سرمایه گذاری مستقیم خارجی در ایران طی سال 2021 میلادی بیش از 6 درصد رشد کرده؛ اما بررسی ها نشان می دهد که رتبه جذب سرمایه گذاری خارجی در ایران در مقایسه با کشورهای منطقه، تنها از کشورهایی مانند افغانستان، کویت و ارمنستان اندکی بیشتر بوده است.  خبرگزاری فارس، 24 خردادماه امسال با اشاره به گوشه هایی از گزارش «آنکتاد» عنوان کرد که میزان سرمایه گذاری مستقیم خارجی در ایران طی سال گذشته میلادی به یک میلیارد و 425میلیون دلار رسیده است. این خبرگزاری نزدیک به دولت در گزارش خود تلاش کرد تا افزایش میزان سرمایه گذاری خارجی در دولت سیزدهم را پس از یک دوره سه ساله افت این شاخص، پررنگ جلوه دهد. به نوشته این خبرگزاری سرمایه گذاری خارجی در ایران در سال های2020، 2019 و 2018 به ترتیب 11درصد، 4/ 36 درصد و 30 درصد افت کرده بود. 

سرمایه گذاری خارجی چیست و چرا مهم است؟ 

سرمایه گذاری مستقیم خارجی یا Foreign direct investment که به اختصار FDI خوانده می شود؛ سرمایه گذاری یک شرکت یا شخص حقیقی در کشوری دیگر جهت تجارت یا تولید است. در ادبیات اقتصادی، این نوع فعالیت در نقطه مقابل سرمایه گذاری در سهام یا portfolio investment قرار می گیرد که سرمایه گذاری ای تاثیرپذیر از شرایط اقتصادی کشور هدف محسوب می شود. بر این اساس، می توان گفت که سرمایه گذاری مستقیم خارجی بستگی به شرایط اقتصادی و سیاست خارجی یک کشور دارد. معمولا شاخص های فضای کسب و کار و امنیت سرمایه گذاری در بهبود شاخص سرمایه گذاری خارجی اثر مستقیمی دارند. بنابراین تغییر در هر یک از این شاخص ها نیز ممکن است در میزان سرمایه گذاری خارجی در یک کشور اثر داشته باشند.  البته در سه سال گذشته، به واسطه همه گیری بیماری کووید-19 میزان سرمایه گذاری مستقیم خارجی در تمام دنیا کاهش پیدا کرد. اما سال گذشته و با فروکش کردن کووید، بار دیگر کشورهای مختلف تلاش کردند تا نظر مثبت سرمایه گذاران و صاحبان دارایی را برای جذب پول جلب کنند. 

سهم ایران چقدر است؟

 گزارش منتشر شده توسط آنکتاد نشان می دهد که ایران در سال 2021 میلادی توانسته یک میلیارد و 425 میلیون دلار سرمایه گذاری مستقیم خارجی جذب کند که نسبت به سال 2020 که رقم سرمایه گذاری مستقیم خارجی یک میلیارد و 342 میلیون دلار بوده، 6.1 درصد بیشتر است.  رسانه های نزدیک به دولت کنونی تلاش کرده اند تا در خبر منتشر شده خود عنوان کنند که میزان سرمایه گذاری مستقیم خارجی در سال گذشته، به روند صعودی بازگشته؛ این یک موضوع قابل قبول است؛ اما نکته مهم آنکه میزان سرمایه خارجی جذب شده در اقتصاد ایران در سال 2021 میلادی با وجود افزایش نسبت به سال قبل از آن همچنان از سال های پیش از بحران کرونا کمتر است.  در عین حال، سهم ایران از کل سرمایه گذاری خارجی در جهان کمتر از 1 دهم درصد و از کل سرمایه گذاری خارجی جذب شده در منطقه جنوب آسیا حدود 2.7 درصد است. این را هم باید اضافه کرد که کاهش اثرات همه گیری کرونا فرصت بزرگی را برای کشورهای تشنه سرمایه گذاری ایجاد کرده تا میزان جذب پول را بالا ببرند. در سال گذشته میلادی سرمایه گذاری خارجی در کل جهان 64 درصد نسبت به سال 2020 میلادی بالاتر رفته است. اما سهم ایران از کل پول های جذب شده، فقط 1 دهم درصد بود.

وضعیت ایران در مقایسه با کشورهای منطقه چطور است؟ 

گزارش آنکتاد، ایران را در منطقه جنوب آسیا قرار داده است. در میان کشورهای امارات، ترکیه، عربستان، عمان، پاکستان، بحرین، ترکمنستان، کویت، افغانستان و ارمنستان. در واقع مقایسه ارقام سرمایه گذاری خارجی در کشورمان طی سال 2021 میلادی با کشورهای منطقه می تواند نگاه دقیق تری به فضای کلی این شاخص ارایه کند.  مطابق آمار آنکتاد، رقم سرمایه گذاری خارجی در ترکیه 12.5 میلیارد دلار در سال گذشته میلادی بوده است. این رقم نزدیک به 9 برابر عددی است که به ایران وارد شده. اما امارات متحده عربی در همین مدت زمان، بیش از 20 میلیارد دلار سرمایه گذاری خارجی جذب کرده است؛ یعنی 15 برابر ایران! این کشور بالاتر از عربستان قرار گرفته که با 19میلیارد و 286 میلیون دلار جذب سرمایه گذاری خارجی، رقابت بر سر جذب پول ها را به امارات واگذار کرده است.  در این منطقه فقط سه کشور امارات، عربستان و ترکیه در سال گذشته میلادی توانسته اند عدد جذب سرمایه گذاری خارجی را دورقمی کنند. در عین حال، کشور عمان با 3.61 میلیارد دلار، پاکستان با 2.1 میلیارد دلار، بحرین با 1.76 میلیارد دلار و ترکمنستان با 1.45 میلیارد دلار جذب سرمایه گذاری خارجی رتبه ای بالاتر از ایران دارند. پس از ایران که در سال گذشته میلادی 1.42 میلیارد دلار سرمایه گذاری خارجی جذب کرده کشورهایی چون ارمنستان، کویت و افغانستان قرار گرفته اند که حتی میزان سرمایه گذاری خارجی در آنها به یک میلیارد دلار هم نرسیده است. 

مقایسه دو همسایه

 ایران و ترکیه دو کشور همسایه هستند که روابط تجاری و سیاسی خوبی نیز با یکدیگر دارند. در نقطه پایانی این گزارش می خواهیم نگاهی به روند جذب سرمایه گذاری خارجی در این دو کشور طی سال های 2015 تا 2021 میلادی بپردازیم.  سال 2015، زمانی است که ایران نخستین گام ها را برای توافق با کشورهای 1+5 و آنچه بعدها «برجام» عنوان شد؛ برداشته بود. در این زمان، میزان سرمایه گذاری مستقیم خارجی در ایران اندکی بیشتر از 2 میلیارد دلار بود و ترکیه 18میلیارد دلار پول جذب کرده بود. با نهایی شدن برجام، میزان جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی توسط ایران به 3.3 میلیارد دلار افزایش پیدا کرد و ترکیه با ثبت 13 میلیارد دلار جذب سرمایه خارجی، در این شاخص افت کرد. اما در سال 2.17 میلادی، برجام به ثمر نشست و در حالی که ترکیه باز هم در این شاخص افت کرده و دو میلیارد دلار کمتر از سال قبل، پول جذب کرد؛ اما ایران از این فرصت استفاده کرده و میزان سرمایه گذاری خارجی را به بیش از 5 میلیارد دلار رساند. در واقع طی سه سال، جذب سرمایه در کشور همسایه ایران رو به افول گذاشت و به لطف برجام، در ایران بالا رفت. اما بلافاصله پس از خروج امریکا از برجام، شاخص ها برعکس شد. در سال 2018 -1397 خورشیدی- میزان سرمایه خارجی جذب شده توسط ایران به 2.3 میلیارد دلار افت شدید پیدا کرد؛ اما در ترکیه به بیش از 12 میلیارد دلار رسید و حالا بعد از پشت سر گذاشتن همه گیری کرونا، میزان جذب پول توسط ترکیه در سال 2021 میلادی به 12.5 میلیارد دلار رسیده و میزان سرمایه گذاری خارجی در ایران به 1.6 میلیارد دلار افت کرده است.  این آمار به خوبی شرط سیاست خارجی مبتنی بر تنش زدایی و آشتی جویانه را برای جذب پول خارجی نشان می دهد. امروز سطح جذب پول به پایین ترین حد در 5 سال گذشته رسیده و عبور از این شرایط مستلزم دیپلماسی اقتصادی و بهبود شاخص امنیت سرمایه گذاری است.