آرشیو پنج‌شنبه ۳۱‌شهریور ۱۴۰۱، شماره ۴۳۸۱
سیاست
۲

نگاهی به حاشیه های مرزی شمال ایران و بررسی تدوین راهبردهایی که ضرورت دارند

ماجراهای یک قفقاز

عبدالرحمن فتح الهی

دور جدید درگیری های مرزی بین جمهوری آذربایجان و جمهوری ارمنستان از دوشنبه هفته گذشته آغاز شد. اگرچه تداوم این درگیری های پراکنده مرزی پس از جنگ 44 روزه پاییز سال 2020 امری طبیعی به نظر می رسد؛ اما با بررسی دقیق تر این تنش ها، ضرورت اتخاذ یک سیاست دقیق و کارآمد در راستای تحقق منافع و امنیت کشور بیش از پیش احساس می شود. ناگفته پیداست که پس از جنگ دوم قره باغ، اسرائیل همواه به دنبال تعمیق نفوذ خود در قفقاز جنوبی با هدف تحت الشعاع قرار دادن ایران بوده است. در همین راستا به اذعان برخی مقامات و رسانه های داخلی در کشور، صهیونیست ها توانسته اند از نفوذ خود در قره باغ برای انجام برخی از اقدامات مخرب علیه امنیت ایران سوءاستفاده کنند؛ از جاسوسی و خرابکاری گرفته تا ترور برخی مدیران کشور که مشخصا می توان به ترور دکتر فخری زاده اشاره کرد.

به واسطه اهمیت این موقعیت جغرافیایی حساس بود که شاهد انتشار بیانیه جمعه هفته قبل سفارت جمهوری اسلامی ایران در ارمنستان درباره تحولات قفقاز و دور جدید درگیری ها بین باکو و ایروان بودیم. سفارت ایران در ارمنستان اعلام کرد: «تهران با نقض تمامیت ارضی و مرزهای کشورهای همسایه مخالف است و به طور ویژه با هر سناریویی که به مرز ایران و ارمنستان به عنوان مسیر تاریخی ارتباط دو ملت همسایه آسیب وارد کند، مقابله خواهد کرد». سفارت ایران در ارمنستان در پاسخ به سوالی درخصوص موضع کشورمان درباره تنش های اخیر بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران موضع خود درباره تحولات در منطقه قفقاز و روابط خود با دو کشور همسایه جمهوری ارمنستان و جمهوری آذربایجان را به صراحت و در سطوح مختلف بیان کرده است. سفارت کشورمان عنوان کرد: «همان طور که در اخبار دیدارهای رهبر معظم انقلاب با روسای جمهوری روسیه و ترکیه نیز شاهد بوده اید، ایران با نقض تمامیت ارضی و مرزهای کشورهای همسایه مخالف است و به طور ویژه با هر سناریویی که به مرز ایران و ارمنستان به عنوان مسیر تاریخی ارتباط دو ملت همسایه آسیب وارد کند، مقابله خواهد کرد». در تماس تلفنی سیدابراهیم رئیسی، رئیس جمهوری اسلامی ایران، با نیکو پاشینیان، نخست وزیر ارمنستان و نیز در تماس تلفنی وزرای خارجه ایران و جمهوری آذربایجان این موضع اصولی ما تکرار شده است.

اینها علاوه بر آن است که وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران صبح چهارشنبه گذشته در گفت وگوی تلفنی با جیحون بایرام اف، همتای خود در جمهوری آذربایجان، درباره تحولات اخیر در منطقه قفقاز جنوبی بر آمادگی تهران برای کمک به حل وفصل موضوع به صورت مسالمت آمیز و از طرق سیاسی تاکید کرد. امیرعبداللهیان صراحتا عنوان کرد: «جمهوری اسلامی ایران همواره بر حفظ تمامیت ارضی کشورها از جمله آذربایجان و ارمنستان تاکید دارد؛ در عین حال مرز ایران و ارمنستان را نیز یک راه ارتباطی تاریخی می دانیم که باید بدون تغییر حفظ شود. امیرعبداللهیان با تاکید بر اینکه منطقه تحمل جنگ جدیدی را ندارد، اظهار کرد: «جمهوری اسلامی ایران طرفین این مناقشه را به خویشتن داری فرامی خواند».

در آن سو به نظر می رسد سفیر جمهوری اسلامی ایران در جمهوری آذربایجان هم جمعه گذشته دست به توییت شد. سیدعباس موسوی درباره تحولات منطقه قفقاز نوشت: «در مناقشات منطقه ای و بین المللی مواضع اصولی ‎ایران همواره در چارچوب عزت، حکمت، مصلحت و بر اساس حق، انصاف، عدالت و حقوق بین الملل استوار است. قوه عاقله نظام قطعا بهترین تصمیم را در بهترین زمان می گیرد و همیشه از منافع و امنیت ملی خود و منطقه پاسداری می کند. در ‎منافع حیاتی لابی گری، جانبداری هیجانی و عملیات روانی بی اثر است. اثرگذاری بر تصمیم سازان، تصمیم گیران و مجریان سیاست خارجی و دفاعی اگر واجد مولفه های فوق و فاقد عقلانیت و دوراندیشی باشد، مشکوک، مضر و بلکه تکمیل کننده پازل دشمنان ایران و تخریب ‎سیاست همسایگی دولت است. در موضوع ‎همسایگان شمالی مواضع اصولی ‎ایران از 30 سال پیش مشخص است و بارها از سوی رهبر انقلاب، رئیس جمهور، وزیر خارجه و سخنگوی وزارت امور خارجه بیان شده که همانا تغییرناپذیری مرزهای بین المللی و تغییرات ژئوپلیتیکی است. درخواست ‎اعلام موضع اضافی و موازی با هر نیتی غیرحرفه ای و مضر است».

در کنار همه این تحولات، شنبه هفته جاری شاهد سفر سه روزه نانسی پلوسی به ارمنستان بودیم. رئیس 82ساله مجلس نمایندگان آمریکا بالاترین مقام این کشور محسوب می شود که از زمان استقلال ارمنستان در سال 1991 تاکنون به این کشور سفر کرده است. بی شک حضور رئیس مجلس نمایندگان ایالات متحده هم می تواند به تنش های این منطقه دامن بزند. از این رو تعریف و اجرای راهبردی دقیق و منطبق با واقعیات از سوی جمهوری اسلامی ایران برای مدیریت درگیری ها در قفقاز امری حیاتی است. با توجه به آنکه اساسا ژئوپلیتیک، دانش برد و باخت محسوب می شود، ایران باید بتواند راهکاری ملموس در این زمینه برای ایجاد صلح، ثبات و امنیت پایدار برای منطقه قفقاز جنوبی در پیش بگیرد.