آرشیو سه‌شنبه ۲۸‌شهریور ۱۴۰۲، شماره ۵۸۲۷
خبر
۲
نگاه

تبادل زندانیان بین ایران و آمریکا انجام شد: جهش در دیپلماسی به وقت نیویورک؟

المانیتور در تحلیلی از تبادل زندانیان بین ایران و آمریکا نوشت: ایران یک سال پس از ناآرامی ها انتصاب برخی بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی را لغو کرده است، موضوعی که باعث خواهد شد برنامه هسته ای ایران در مجمع عمومی سازمان ملل مورد توجه قرار بگیرد. اندرو پاراسیلیتی مدیر تحلیل محتوای المانیتور 17 سپتامبر در گزارشی نوشت: جو بایدن، رئیس جمهور آمریکا و ابراهیم رئیسی، همتای ایرانی وی، روز سه شنبه 19 سپتامبر در نشست مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی خواهند کرد.

انتظار می رود تبادل زندانیان ایران و آمریکا قبل از سخنرانی انجام شود. در حالی که مبادله زندانیان که در جریان آن 5 نفر از سوی هر طرف آزاد خواهند شد؛ ساده به نظر می رسد، دولت بایدن برای صدور مجوز به منظور انتقال 6 میلیارد دلار بدهی کره جنوبی به ایران از سوی منتقدان جمهوری خواه تحت فشار قرار گرفته است. زمانی که دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده در سال 2018 از برجام خارج شد، پول ایران در کره جنوبی به دلیل بازگشت تحریم های ایالات متحده مسدود شد. در نتیجه توافق جدید میان تهران و واشنگتن، این پول اکنون به یک حساب محدود تحت نظارت قطر منتقل شده است. ایران تا پیش از خروج آمریکا از برجام به مفاد این توافق پایبند بود، اما پس از آن ایران اجرای تعهدات خود را هم متوقف کرده و در نتیجه با کاهش زمان گریز هسته ای ایران، این کشور به آستانه تسلیحات هسته ای نزدیک تر شده است.

به نظر می رسد طرح مورد توافق میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا این باشد: انتقال 6 میلیارد دلار از اموال ایران از کره جنوبی به قطر، تبادل زندانیان میان دو کشور و تبدیل شدن این فاز تکمیل شده از تفاهم به پیش پرداختی برای عدم حرکت ایران به سمت غنی سازی در سطح تسلیحاتی و پرهیز دو طرف از تشدید تنش در لبنان، عراق و سایر نقاط بحرانی در منطقه. برای ایران هر چیزی قیمت خودش را دارد، تهران پرونده هسته ای را هم به عنوان اهرم و هم عامل بازدارنده در برابر ایالات متحده در نظر می گیرد. به ویژه اگر در انتخابات 2024 ریاست جمهوری در ایالات متحده یک دولت جمهوری خواه جنگ طلب قدرت را در کاخ سفید به دست بگیرد؛ این برنامه هسته ای می تواند برای ایران عامل بازدارنده باشد. کارت هسته ای امتیازی نیست که ایران به طرف مقابل تقدیم کند. نکته برجام نیز همین مساله بود.

ایران شرایطی را که در آن قرار گرفته یک مذاکره مداوم و احتمالا نامحدود می داند که تحت تاثیر تغییرات در موازنه قدرت جهانی است. این در حالی است که سیاست های ایران در شرق به خصوص در چین و روسیه ریشه دار تر و همسو تر هم شده است. منتقدان رویکرد بایدن به گفت وگو با ایران در مورد هیچ چیز اعتقادی ندارند و اغلب وضعیت قوی تر ایالات متحده را یک موضع بازدارنده برای ایران می دانند و امید خود را به تحریم ها بسته اند.

در حوزه بازدارندگی، توافق امنیتی ایالات متحده و بحرین که این هفته اعلام شد، به عنوان «الگویی» از تعهد دولت بایدن به شرکای خود در خلیج فارس معرفی می شود. پیگیری ایالات متحده برای یک توافق صلح بین عربستان سعودی و اسرائیل -در حالی که عمدتا به توسعه دامنه توافق ابراهیم که ابتکار ترامپ بود تعبیر می شود - می تواند سنگ بنای بالقوه بازدارندگی بیشتر آمریکا در برابر ایران باشد. اما سوالی که این هفته در مجمع عمومی سازمان ملل متحد مطرح است، این است که آیا تبادل زندانیان می تواند گشایش جدیدی برای دیپلماسی ایجاد کند و به ابتکارهای منطقه ای بر پایه آشتی اخیر ایران و عربستان سعودی که به پایان دادن جنگ در یمن کمک کرد، منتهی شود یا خیر؟!

در پرونده هسته ای، چشم انداز چندانی برای گرم شدن دوباره تنور مذاکرات در حاشیه مجمع عمومی وجود ندارد. همزمان آخرین گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی از اینکه هیچ پیشرفتی در حل مسائل پادمان باقی مانده حاصل نشده ابراز تاسف کرده است. روز شنبه نیز این آژانس از جمهوری اسلامی ایران به دلیل لغو مجوز فعالیت برخی از بازرسان این نهاد در ایران انتقاد کرده است. این گزارش ها در حالی منتشر می شوند که ایران اخیرا گفته است که ایران در زمینه پادمان ها با آژانس همکاری خواهد کرد، همان طور که طبق معاهده منع گسترش سلاح های هسته ای لازم است، اما نه بیشتر از آن.

در حال حاضر نظارت و بازرسی های سرزده تر از تاسیسات هسته ای ایران، همان طور که در برجام آمده بود، از روی میز برداشته شده است. همزمان ایالات متحده و اتحادیه اروپا تهدید صدور قطعنامه در شورای حکام علیه جمهوری اسلامی ایران را زنده نگاه داشته اند. یکی دیگر از تاریخ های مهم پیش رو 18 اکتبر است که روز انتقال در برجام نامیده می شود. در این روز قرار است سازمان ملل محدودیت های تحقیق، توسعه و تولید موشک های بالستیک ایران و واردات و صادرات موشک ها و فناوری های مرتبط با هواپیماهای بدون سرنشین را لغو کند و در ایران هم پروتکل الحاقی به تصویب مجلس شورای اسلامی برسد. البته اروپایی ها اعلام کرده اند که این تحریم را حفظ می کنند و ایران هم قرار نیست پروتکل الحاقی را در مجلس تصویب کند. ایالات متحده احتمالا از شرکای اروپایی خود می خواهد که به منظور گرفتن امتیازهای بیشتر از ایران، فشار بر این کشور به دلیل آنچه حمایت ایران از روسیه در جنگ اوکراین می خواند را ادامه دهد. همزمان ممکن است تهدید به فعال سازی مکانیزم ماشه نیز بیش از پیش مطرح شود.