اگر نگاهی به فهرست بازیکنان تیم ملی ایران در سه جام جهانی 2018، 2022 و اکنون در مسیر 2026 بیندازیم با یک داستان کلاسیک در فوتبال روبه رو می شویم! روایت گذار از دوران اوج جوانی به عصر تجربه و روزهای پایان فوتبال و البته تلاش برای تزریق خون تازه. از تیم پرانرژی روسیه تا ترکیب باتجربه قطر و حالا لیست مسن در مسیر 2026. در این مسیر ایران با چالش بزرگ توازن سنی روبه رو است. در دنیای فوتبال جام جهانی نه تنها میدان نبرد تاکتیکی، بلکه آزمایشگاه سنجش سنین بازیکنان است. بررسی آماری تیم ملی ایران در سه دوره اخیر نشان می دهد که مسیر حرکت تیم ملی از یک تیم جوان و عطش طلب به سمت یک تیم با هسته مرکزی باتجربه تغییر جهت داده است.

در جام جهانی 2018 روسیه، ایران با تیمی روبه رو بود که در بهترین سن فوتبالی خود قرار داشتند. میانگین سنی تیم در آن دوره نشان از تیمی می داد که با انرژی بالا و بدون ترس از بزرگان جهان در زمین می دویدند. ستاره هایی نظیر سردار آزمون (24 ساله)، مهدی طارمی (26 ساله)، سعید عزت اللهی (22 ساله) و سامان قدوس (25 ساله)، نمونه های بارز این نسل پرانرژی بودند. حتی در پست دروازه علیرضا بیرانوند در اوج توان جسمی (24 ساله) قرار داشت. آن تیم، تیمی بود که از نظر بیولوژیک در آماده ترین حالت برای فشار مسابقات جهانی قرار داشت. در آخرین بازی ایران در دور گروهی جام جهانی 2018 در کنار نفرات ذکر شده در بالا این نفرات هم که احتمالا در ترکیب ثابت تیم ملی در جام جهانی پیش رو بازی کنند به میدان رفتند: رامین رضاییان، احسان حاج صفی و علیرضا جهانبخش.

در قطر معادله کمی تغییر کرد. اگرچه هنوز ردپای آن نسل جوان دیده می شد، اما بازیکنان اصلی به مرحله ای از بلوغ رسیده بودند که تجربه جایگزین صرف انرژی شده بود. در سال 2022 بیرانوند 28 ساله شده بود و مهدی طارمی و رامین رضاییان و چند بازیکن دیگر نیز وارد دهه سوم زندگی خود شده بودند. در این دوره ایران تیمی پخته تر بود؛ تیمی که می دانست چگونه با مدیریت زمان و تجربه در برابر حریفان مقاومت کند، اما در برخی لحظات آن فوران جوانی دوران روسیه را کم داشت. نکته اینکه در آن مسابقات تغییر لحظه آخری سرمربی تیم ملی از دراگان اسکوچیچ، کسی که ایران را به جام جهانی برده بود، به کی روش که دوباره رفقا را دور هم جمع کرد، باعث شد تغییر چندانی در ترکیب تیم ملی به وجود نیاید. در بازی آخر ایران در جام جهانی قطر مقابل امریکا این نفرات به میدان رفتند: علیرضا بیرانوند، احسان حاج صفی، میلاد محمدی، مرتضی پورعلی گنجی، مهدی طارمی، علی قلی زاده، مجید حسینی، سردار آزمون، احمد نوراللهی، رامین رضاییان و سعید عزت اللهی. از آن ترکیب 6 نفر در ترکیب فعلی هستند. تازه اگر قلی زاده رباط نمی داد و آزمون دچار مشکل نمی شد و نوراللهی مورد غضب قلعه نویی قرار نمی گرفت، 9 نفر از 11 نفر بازی آخر چهار سال پیش در تیم جدید حضور می داشتند!

اما لیست 26 مسافر ایران برای جام جهانی 2026 تصویر متفاوتی را ترسیم می کند. ما با ترکیبی روبه رو هستیم که به شدت به سمت بالای 30 سال متمایل شده است. ستون های اصلی تیم اکنون در دوران میانسالی قرار دارند! احسان حاج صفی (37 ساله)، رامین رضاییان (36 ساله)، شجاع خلیل زاده (37 ساله) و علیرضا جهانبخش (33 ساله) بازیکنانی هستند که اگرچه تجربه بسیار بالایی دارند، اما بحث استقامت بدنی در فشارهای سنگین جهانی می تواند چالش برانگیز باشد. در این میان، کادر فنی تلاش کرده تا با استفاده از مهره هایی نظیر امیرمحمد رزاق نیا (20 ساله)، آریا یوسفی (23 ساله) و صالح حردانی (26 ساله) میانگین سنی تیم ملی را کم کند. اما پرسش اصلی اینجاست که آیا به این ستاره های جوان اصلا بازی می رسد؟ برخی معتقدند همان طور که ترکیب 26 نفره نهایی تیم ملی تقریبا مشخص بوده، ترکیب 11 نفره تیم ملی دست کم در اولین بازی ایران هم مشخص است.

تغییر ترکیب از 2018 به 2026 نشان دهنده یک واقعیت تلخ است؛ فوتبال ایران از دوران جوانان پرشور عبور کرده و اکنون در دوران بازیکنان مسن ایستاده است. این در حالی است که اغلب تیم های دنیا نسبت به ترکیب چهار سال پیش خود بسیار تغییر کرده اند چه برسد به جام جهانی 2018! واضح است که در جام جهانی 2026 ایران دیگر با تکیه بر صرف انرژی نمی تواند پیروز شود، بلکه باید یاد بگیرد چگونه صرفا بازی را کنترل کند. موفقیت در 2026 در گروی این است که آیا تجربه این بازیکنان مسن تبدیل به مانع حرکت تیم می شود یا موتور محرک؟