کاظم استادی
-
نشریه علم و تمدن در اسلام، پیاپی 27 (بهار 1405)، صص 156 -188
آیت الله بروجردی در اواخر عمر ارزشمند خود، کتابخانه عمومی مسجد اعظم قم را تاسیس نمودند؛ که بعد از توسعه دهه های اخیر کتابخانه، خدمات عمومی خوب و قابل قبولی (با ابعاد مختلف) در آنجا ارائه می گردد. نظر به اهمیت مکانی کتابخانه مسجد اعظم قم و نیز مخزن نسخ خطی آن، و همچنین تعدد فهرست هایی که در طول پنج دهه، برای این کتابخانه تنظیم شده است، مناسب می نماید تا آمار نسخه های خطی کتابخانه مسجد اعظم قم و اطلاعات کلی آن ها، بررسی و معرفی گردند؛ تا علاقمندان به نسخ خطی و مراجعین به این کتابخانه، ضمن آشنایی با کم و کیف اطلاعات نسخ خطی کتابخانه، بهتر بتوانند از این میراث گران بها و امکانات پژوهشی آنجا بهره مند شوند. پژوهش حاضر به روش توصیفی تحلیلی و کمک گرفتن از راهبرد استقرایی، داده های مختلف از نسخه های خطی کتابخانه مسجد اعظم قم را مورد نظر و بررسی قرار داده؛ و به تجزیه و تحلیل اطلاعات و گزارش ها مرتبط پرداخته؛ و ضمن تبیین فهارس نسخ خطی کتابخانه؛تعداد نسخ خطی کتابخانه؛نسخه های مفقوده؛ اطلاعات کلی نسخه های خطی کتابخانه (شامل: فهرست مولفان؛ فهرست موضوعات؛ فهرست کاتبان؛ تاریخ کتابت؛ نسخ نفیس)؛ نتیجه گرفته شده که، لازم است تمامی نسخ خطی کتابخانه مسجد اعظم قم، «عرض دید» و فهرست نویسی جدید شوند.
کلید واژگان: آیت الله بروجردی، محمد رمضانی، کتابخانه های قم، فهرست نسخ خطی، نسخ خطی ایرانAt the end of his valuable life, Ayatollah Boroujerdi established the public library of the Great Mosque of Qom; after its development in recent decades, good and acceptable public services (with different dimensions) are provided there. Considering the geographical importance of the library of the Great Mosque of Qom and its manuscript repository, as well as the number of lists that have been compiled for this library over the past five decades, it seems appropriate to study and introduce the statistics of manuscripts in the library of the Great Mosque of Qom and their general information; so that those interested in manuscripts and visitors to this library, while familiarizing themselves with the quantity and quality of information on the library's manuscripts, can better benefit from this precious heritage and research facilities there. In the present study, in addition to explaining the following headings: 1- Bibliographical manuscript indexes; 2- Number of manuscripts in the library; 3- Missing copies; 4- General information about the library manuscripts (including: list of authors; list of subjects; list of scribes; date of writing; exquisite manuscripts); It has been concluded that it is necessary to "examine" and recatalog all the manuscripts in the library of the Great Mosque of Qom.
Keywords: Ayatollah Boroujerdi, Mohammad Ramezani, Qom Libraries, List Of Manuscripts, Iranian Manuscripts -
از دیرباز تا کنون، مناقشاتی پیرامون هویت تاریخی و شخصیت سلیم و نیز صحت و اعتبار کتاب سلیم بن قیس در منابع شیعی، مخصوصا منابع متاخر، وجود داشته است. روشن است که هر اثر روایی و حدیثی را می توان از جنبه های متعددی مورد ارزیابی و تجزیه و تحلیل قرار داد؛ یکی از این جنبه ها، بررسی اسناد تک تک احادیث یا اسناد کلی یک کتاب روایی می باشد. روایات منسوب به سلیم بن قیس دو گونه هستند؛ احادیث اندک و غالبا کوتاه موجود در برخی منابع نخستین، که (جدای از روایات اضافی در الغیبه نعمانی) همگی به نقل از شخص عمر بن اذینه هستند؛ و نیز احادیث 70 گانه و غالبا بلند کتاب های کنونی منسوب به سلیم، که (جدای از اسناد شیخ طوسی) همگی از معمر بن راشد هستند. در پژوهش پیش رو، با بررسی نسخه های خطی کتاب های منسوب به سلیم، ضمن گزارش شکلی اسناد سلیم بن قیس، به تجزیه و تحلیل شکلی اسناد نسخه های خطی کتاب های منسوب به سلیم، از نظر «عبارات و راویان اسناد، انواع و تعداد آماری اسناد، و نیز تقدم و تاخر تاریخی اسناد»، پرداخته شده است. با بررسی های که انجام شد، مشخص گشت که اسناد و طرق سلیم بن قیس در نسخه های خطی، دو نوع هستند: اسناد اصلی که در بیشترین نسخه های خطی وجود دارند، و همگی به نقل از معمر بن راشد هستند، و نیز سند دیگری که منسوب به شیخ طوسی شده و به نقل از عمر بن اذینه می باشد ، و تنها در اندکی از نسخه های خطی متاخر وجود دارد.
کلید واژگان: اسناد کتاب سلیم، سلیم بن قیس، نسخه های خطی سلیم، معمربن راشد، عمر بن اذینهComparative Hadith Sciences Research Journal, Volume:12 Issue: 23, Autumn 2025 and Winter 2026, PP 195 -234From a long time until now, there have been controversies about the historical identity and personality of Salim, as well as the authenticity and validity of the book of Salim bin Qais in Shiite sources, especially the later sources. The narrations attributed to Salim bin Qais are of two types; The few and mostly short hadiths found in some primary sources, which (apart from the additional hadiths in al-Ghaibah Nu'mani) are all quoted by Omar bin Athina; And also the 70 and often long hadiths of the current books attributed to Salim, which (apart from Sheikh Tusi's documents) are all from Muammar bin Rashid. In the upcoming research, by examining the manuscripts of the books attributed to Salim, along with the formal report of the documents of Salim bin Qais, to the formal analysis of the documents of the manuscripts of the books attributed to Salim, in terms of "phrases and narrators of the documents, the types and statistical number of the documents, and also The historical precedence and delay of the documents" has been discussed. With the investigations that were done, it became clear that there are two types of documents and methods of Salim bin Qais in the manuscripts: the original documents that are in most manuscripts, and all of them are quoted by Muammar bin Rashid, and another document attributed to Shaykh al-Tusi and it is quoted by Umar bin Adhaina, and it exists only in a few of the later manuscripts.
Keywords: Documents Of The Book Of Salim, Salim Bin Qays, Manuscripts Of Salim, Muammar Bin Rashid, Omar Bin Uthina -
اکنون، نسخه های خطی متنوعی از کتاب های منسوب به سلیم بن قیس در دسترس است؛ و عده ای این اثر را تنها کتاب تاریخی کلامی شیعی باقی مانده از قرن اول هجری قمری می دانند. کتاب سلیم به دلایل مختلفی مورد توجه و اهمیت واقع شده است؛ و از ویژگی های برجسته آن، نقل حوادثی است که همواره میان شیعه و سنی محل اختلاف و کشمکش بوده اند. از سوی دیگر، نوشته ها و مقالات مختلفی، پیرامون تایید یا نقد کتاب های منسوب به سلیم، نگاشته شده که مساله کتاب را پیچیده نموده است. به نظر می رسد که یکی از راه های بررسی وضعیت اصالت مولف و کتاب سلیم، مشابهت یابی متن روایات سلیم با منابع متقدم دیگر است. وجود مشابهت زیاد میان متن روایات دو راوی و بررسی وضعیت آنها، می تواند ابعادی را از هویت تاریخی سلیم بن قیس و کتاب منسوب به او روشن نماید. بنابراین، لازم است پژوهش شود که: آیا روایات و یا پارگراف هایی مشابه از دیگر راویان به نام صدر اسلام، که هویت تاریخی آن ها تا اندازه ای روشن است، با متن روایات کتاب سلیم وجود دارد؟ مقدار همانندی و مشابهت میان روایات این راویان چگونه است؟ آیا درصد مشابهت متن ها به گونه ای است که بتوان از آن پی به انتحال کتاب سلیم برد؟ در پژوهش حاضر، طی مقدماتی به بررسی این سوالات پرداخته شده؛ و در نهایت روشن گردید که به نظر، کتاب سلیم جمع آوری مطالبی از متون دیگر است؛ و حتی اگر کل کتاب را انتحال ندانیم، لااقل می توان گفت که روایات متعددی از متون دیگر، به این کتاب افزوده شده اند.
کلید واژگان: حدیث شیعه، انتحال، تاریخ تشیع، منابع امامیهCurrently, various models of the manuscripts attributed to Salim ibn Qays are available; on the other hand, some consider this work to be the only historical-theological Shiite book remaining from the first century of the Hijra. The existing books attributed to Salim have garnered attention and significance for various reasons; one of their prominent features is the narration of events that have always been a source of disagreement and conflict between Shiites and Sunnis. In this context, various writings and articles have been composed regarding the validation or critique of the books attributed to Salim, complicating the issue of the book further. It seems that one way to examine the status of "the authenticity of the author and the book of Salim" is to compare the text of Salim's narrations with earlier sources. It is logical that a significant similarity between the texts of the narrations of two narrators and the examination of their status can illuminate aspects of the historical identity of Salim ibn Qays and the books attributed to him. Therefore, it is necessary to investigate whether there are similar narratives or paragraphs from other narrators of the early Islamic period (whose historical identities are somewhat clear) that exist alongside the texts of the narratives in the book of Sulaym. Additionally, what is the degree of similarity and resemblance among the narratives of these narrators Is the percentage of textual similarity such that it could indicate the existence of interpolation in the book of Sulaym In the present study, these questions have been examined through preliminary discussions, and it has ultimately been clarified that the books attributed to Sulaym ibn Qays are compilations of materials from other texts. Even if we do not consider the entire book to be interpolated, it can at least be said that multiple narratives from other texts have been added to this book.
Keywords: Shia Hadith, Interpolation, History Of Shiism, Imami Sources -
نشریه حکمت کریمان، پیاپی 13 (پاییز 1404)، صص 136 -165
اثری فارسی درباره «اثبات امامت، فضائل ائمه (ع) و مطاعن خلفا» در قرن یازدهم تالیف شده که نام مولف و عنوان اثر در آن ذکر نشده و اکنون با عنوان «کاشف الحق » یا «امامت» مشهور است. همین وضعیت عدم درج نام مولف و عنوان کتاب، باعث اختلافات دامنه داری پیرامون انتساب این اثر به افراد مختلف گشته و نیز جنجال ها و مناقشاتی در پیرامون خود به وجود آورده است. اکنون با توجه به وجود مجادلات پیرامون اصالت کتاب و سرقتی بودن یا نبودن این اثر، لازم است ابعاد مختلف کتاب شناسی آن تبیین گردد. بنابراین پرداختن به معرفی و بررسی قدیمی ترین نسخه کتاب، بسیار ضروری است تا دانسته شود که این نسخه چه ویژگی هایی فهرستی و تاریخی دارد و چه اطلاعات جنبی را در اختیار ما قرار می دهد. تحقیق حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و کمک گرفتن از راهبرد استقرایی، گونه های مختلف نسخه های خطی این اثر را مورد نظر و بررسی و ضمن آن به صورت اختصاصی، نسخه خطی قدیمی آن را مورد مطالعه و تجزیه وتحلیل کرده است. در حال حاضر و با اطلاعات کنونی به دست آمده از فهارس گوناگون، نسخه خطی کتابخانه مدرسه حجتیه با عنوان نونویس «کشف الحق» با کد 542 و تاریخ 1065 ق، قدیمی ترین نسخه تاریخ دار این اثر است که محمد بن یوسف بن محمود بن حاجی حیدر و در مشهد الرضا (ع) استنساخ کرده است. همچنین، به نظر می رسد که کتاب موسوم به کاشف الحق، با انتقال نسخ خطی کتابخانه شیخ محمد خاتون از حیدرآباد هند به مشهد، در دسترس و استنساخ ایرانیان قرار گرفته است.
کلید واژگان: نسخه های خطی، کتابخانه حجتیه، حدیقه الشیعه، معزالدین اردستانی، محمد خاتون عاملی، میرلوحی -
جنجالی ترین کتاب قرآنی دو قرن اخیر، که احتمال حذف و تغییر در مصحف عثمانی را صحیح و قوی دانسته است، کتاب فصل الخطاب فی تحریف کتاب رب الارباب میرزا حسین نوری است. وی در این کتاب، دلایل متعددی بر تحریف حذفی قرآن ارائه نموده است. با توجه به اهمیت شخصیت محدث نوری و تاثیرگذاری کتاب وی در مناقشات کلامی میان شیعه و اهل سنت، مناسب است که در پژوهشی، ردیه هایی که بر کتاب فصل الخطاب نوشته شده، معرفی و مورد توجه قرار گیرند. بنابراین، لازم است تا به وسیله این پژوهش دانسته شود: چه ردیه هایی تا کنون بر کتاب فصل الخطاب نگاشته شده اند؟ وضعیت این ردیه ها در دوره های مختلف، یعنی دوره حیات مولف و پس از آن، چگونه بوده است؟ و چه نتیجه ای از حجم ردیه ها به نسبت این دوره ها می توان گرفت؟ پس از بررسی منابع و ماخذشناسی آثار مرتبط، مشخص شد که، بیشتر حجم ردیه های بر کتاب فصل الخطاب، آثار و نوشته های معاصر می باشند؛ یعنی پس از دوره حیات مولف تالیف و یا منتشر شده اند. در تحلیل این وضعیت به نظر می رسد که جو غالب حوزه های علمیه و علمای عصر محدث نوری و سرآمد آنها، میرزای بزرگ شیرازی، موافق محتوای کتاب فصل الخطاب و نظریه تحریف قرآن بوده اند؛ و به همین دلیل، ردیه های بسیار اندکی در سه دهه حیات مولف پس از تالیف کتاب، بر فصل الخطاب نگارش یافته است
کلید واژگان: علوم قرآن، میرزای شیرازی، صیانت قرآن، تحریف قرآنThe most controversial Quranic book of the last two centuries, which considered the possibility of deletion and change in the Ottoman Mushaf to be correct and strong, is the book "Fasl al-Khatab fi Tahrif Ketab Rabb al-Arbab" by Mirza Hossein Nouri. In this book, he has presented several reasons for the eliminative distortion of the Qur'an. Considering the importance of Muhaddith Nouri's character and the impact of his book on the theological disputes between Shia and Sunni, it is appropriate to introduce and pay attention to the refutations written on the chapter of Al-Khattab in a research. Therefore, it is necessary to know by means of this research: What refutations have been written on the chapter of Al-Khattab so far And what conclusion can be drawn from the volume of rejections in relation to these courses After reviewing the sources and etymology of the related works, it was found that most of the volume of refutations on the book of Chapter Al-Khattab are contemporary works and writings; That is, they were written or published after the author's lifetime. In the analysis of this situation, it seems that the dominant atmosphere of the seminaries and the scholars of the era of Muhaddith Nouri and their leader, Mirza Bozur Shirazi, were in favor of the content of the book Chapter of Al-Khattab and the theory of distortion of the Qur'an; And for this reason, few refutations have been written on the Al-Khattab chapter in the three decades of the author's life.
Keywords: Bibliography, Quranic Sciences, Quranic Distortion, Quranic Preservation, Mirza Shirazi -
چند سال پس از افتتاح رسمی کتابخانه مسجد اعظم قم، بیشترین تعداد کتاب و نسخ خطی این مرکزرا مرحوم حاج محمد رمضانی - صاحب نشر کلاله خاور - تامین کرد. امروزه این کتابخانه توسعه درخور یافته است و دارای بیش از پنج هزار نسخه خطی است و خدمات چشمگیری را به مخاطبان و پژوهشگران به طور حضوری و مجازی و البته با نام «کتابخانه آیت الله بروجردی» ارائه می دهد. با توجه به اهمیت کتابخانه مسجد اعظم قم و گنجینه نسخ خطی آن و نیز تعدد فهارسی که در طول پنج دهه برای این کتابخانه تدوین شده است؛ مناسب می نماید به ذخایر این مرکز به ویژه نسخه های خطی موجود در آن بیشتر پرداخته شود. از جمله اطلاعاتی که باید درباره هر مرکز دارای نسخ خطی دانسته شود، احصا و معرفی نسخه های نفیس و متقدم آن مرکز است. با توجه به برخی نوشته ها و گفته ها، کهن ترین نسخه خطی کتابخانه آیت الله بروجردی، نسخه کتاب «الهیات شفای ابن سینا» با شماره 1391 است که فهرست نویسان گفته اند متعلق به قرن پنجم و ششم هجری قمری است. در پژوهش حاضر، مشخص شد دست کم حدود ده نوشته و فهرست ، به کهن ترین نسخه کتابخانه مسجد اعظم قم پرداخته اند که حدود نیمی از آنها، تاریخ نسخه را دارای ابهام دانسته اند یا تشکیک بر متقدم بودن نسخه نموده اند. همچنین پس از بررسی، روشن شد تاریخ کتابت این نسخه از «الهیات شفا»، مربوط به دوران صفویه و حدود قرن دهم به بعد است.کلید واژگان: ابن سینا، کتاب شفا، فهرست نسخ خطی، نسخ خطی ایران، مقدس اصفهانیConsidering the importance of the library of the Grand Mosque of Qom and its manuscript treasure, as well as the number of indexes compiled for this library over the course of five decades, it seems appropriate to pay more attention to the resources of this center, especially the manuscripts in it. Therefore, among the information that is necessary for any center to be considered as having manuscripts, is the census and introduction of the exquisite and early manuscripts there. According to some writings and sayings, the oldest manuscript in the library of Ayatollah Boroujerdi is the manuscript of Ibn Sina's Theology of Healing with number 1391, which is said to belong to the fifth and sixth centuries AH. In the present study, it was determined that: at least about ten writings and indexes have dealt with the oldest manuscript in the library of the Grand Mosque; about half of them have considered the date of the manuscript to be ambiguous or have doubted the antiquity of the manuscript. Also, after investigation, it became clear that the date of writing of this version of the Theology of Healing dates back to the Safavid era, around the tenth century onwards.Keywords: Avicenna, Book Of Healing, List Of Manuscripts, Iranian Manuscripts, Holy Book Of Isfahani
-
A short glance on the the history of Islam makes it clear that there are many books that hold no name of the authors on them and even no specific title. That is, their authors or titles remain unknown. There exit instances that the name of an author is a nickname. To say, for various reasons, the name of authors may have been recorded differently on the books. Using nicknames is not limited but notable. In the contemporary era we can see evident examples of using incknames on published works in different areas of study. However, in some cases, the name of the author does not purport to be a nickname but it is the internal and external evidence prove that the attributed name is a nickname. This study enumerated and discussed various ways of authoring a book with nicknames and unknown names and tried to focus on a frequently cited name, i.e., “Hashem Izadpanah" as the translator of the book Maktab dar Farayande Takamol (School in the Process of Development). Relying on available evidence this study showed that the name of this translator is not real, but the real author of the Persian text of this book is Dr. Hossein Modarressi Tabatabaei.
Keywords: History Of Islam, Shia Sources, Maktab Dar Farayande Takamol, Hossein Modarressi Tabatabaei, Kavir Publication -
شاه عباس صفوی (م1038ق) در دوران پادشاهی طولانی مدت خود، نگاه ویژه ای به تاسیس حوزه های دینی و مدارس علمیه و نیز نشر کتاب و وقف آن ها داشته است. جدای از آن، وی شخصا چندین مجموعه بزرگ نسخ خطی را، وقف برخی از آستان های مقدسه و مدارس علمیه نموده است؛ که از جمله آنها، وقف یکصد و ده نسخه خطی کوچک و بزرگ بر حرم حضرت معصومه(س) و بر مدرسه آستانه مزبوره به تاریخ ذی قعده سال 1037ق می باشد. مناسب بود تا پژوهش میدانی و بررسی آماری گسترده ای صورت گیرد تا مشخص شود که وضعیت این نسخ وقفی شاه عباس و موجودی آنها چگونه اند؟ و در حال حاضر، چه تعدادی از این یکصد و ده نسخه وقفی در کتابخانه آستانه حرم قم یا مراکز کتابخانه ای دیگر وجود دارند؛ و مشخصات فهرستی این نسخ، چگونه هستند؟ پس از بررسی های مفصل، مشخص شد که از این مجموعه، تنها شش نسخه خطی «روض الجنان (3 مجلد)؛ الشجره الالهیه؛ المباحث المشرقیه؛ حاشیه علی شرح العقائد النسفیه» اکنون در آستانه قم و مدرسه فیضیه جنب آن، موجود هستند؛ و مابقی نسخه های وقفی شاه عباس صفوی، مفقود می باشند و اطلاعی از آنها در دست نیست.کلید واژگان: موقوفات صفویه، کتابخانه آستانه قم، حرم فاطمیه کاظمیه، کتابخانه فیضیه، سرقت نسخ خطیDuring his long reign, Shah Abbas Safavi (d. 1038 AH) paid special attention to the establishment of religious schools and seminaries, as well as the publication of books and their endowments. Apart from that, he personally endowed several large collections of manuscripts to some holy shrines and seminaries; among them, he endowed one hundred and ten small and large manuscripts to the Fatimah Kazemiyeh Musaviyeh shrine and to the aforementioned Astaneh Madrasah in Dar al-Momineen Qom on the date of Gharat al-Shahr Dhu al-Qa’dah al-Haram in the year 1037 AH. It was appropriate to conduct a field study and statistical study to see what the status of these manuscripts endowed by Shah Abbas and their inventory are And how many of these one hundred and ten endowments exist in the Astaneh library of Qom at present; and what are the catalog specifications of these manuscripts After the study, it was found that from this collection, only six manuscripts, “Rawd al-Jinan (3 volumes); Al-Shujarah al-Ilahiyah; Al-Mabahath al-Mashreeqiyah; Annotation on the Explanation of the Nusafiyah Beliefs" are now available at the entrance to Qom and the Fayziyyah School next to it; and the remaining endowment manuscripts are missing and no information is available about them.Keywords: Safavid Endowments, Astaneh Library Of Qom, Fatimid Shrine Of Kazemiyeh, Faiziyeh Library, Theft Of Manuscripts
-
مهم ترین و رایج ترین کتاب دعایی که در دوره معاصر مورد استفاده مردم قرار می گیرد، کتاب مفاتیح الجنان اثر شیخ عباس قمی است. این کتاب پر تیراژترین کتاب پس از قرآن کریم است. بنابراین لازم است این اثر گرانسنگ به دلیل گستردگی و نفوذ خود در جامعه ، از ابعاد مختلف مورد بررسی و کنکاش پژوهشگران قرار گیرد. به همین منظور، در پژوهش حاضر، ضمن تاکید بر تمایل مولف به انتخاب و بهره گیری مطالب معتبر در ادعیه و زیارات، برخی نکات قابل توجه پیرامون اعتبارسنجی کتاب مفاتیح الجنان، مورد تامل و تذکر واقع می گردد. در نهایت مشخص شد، با این که شیخ عباس قمی تلاش داشته است تا مطالب نامعتبر کتاب مفتاح الجنان بروجردی را حذف و مطالب معتبر را در تلخیص و تالیف خود ارایه نماید، اما بنابر نمونه هایی که در مقاله حاضر ذکر شد، روشن گشت که مطالب مختلفی در کتاب مفاتیح قابل ردگیری هستند که به دلایلی، نامعتبر یا ضعیف و مخدوش می باشند. بنابراین لازم است که تمامی مطالب مفاتیح، مجددا و به صورت اختصاصی و مجزا، اعتبارسنجی و مستندسازی دوباره شوند.کلید واژگان: مفتاح الجنان، اسدالله بروجردی، ادعیه، زیارات، تراث شیعه
-
کتاب سلیم بن قیس، به عنوان قدیمی ترین متن موجود شیعی از قرن اول هجری معرفی شده و اکنون دارای چنان اهمیتی می باشد که بعد از کتاب نهج البلاغه، بیشترین تیراژ انتشار را در سه دهه گذشته در ایران داشته است. جدای از مناقشات پیرامون هویت تاریخی و نیز انتساب کتاب به سلیم بن قیس، اکنون طبق پژوهشهای جدید، روشن شده است که متن کتابهای کنونی و در دسترس سلیم، در طول حدود شش قرن اول هجری در دسترس علما نبوده، یا لااقل و به دلایلی، اندیشمندان شیعی از آن استفاده چشم گیری ننموده اند. بنابراین اکنون لازم است پژوهش شود که: 1 حالات پیش روی ما درباره وضعیت اصالت کتاب سلیم چگونه است؟ 2 آیا شواهدی از کتاب یا غیر آن وجود دارد که نشان دهد، کتاب سلیم دچار جعل و یا اضافاتی بر متن شده باشد؟ 3 آیا مصادیقی از عدم اصالت منشا روایات کتاب سلیم از منابع دیگر، قابل ارائه می باشد؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که ابان بن ابی عیاش یا نویسنده ای دیگر، روایاتی را از منابع متقدم جمع آوری نموده و عباراتی در لابه لای متن آنها اضافه کرده و این متن تدوین شده تاریخی را، عمدا یا سهوا، به نام سلیم بن قیس گمنام یا مستعار، منتسب نموده است.کلید واژگان: حدیث شیعه، تاریخ تشیع، جعل حدیث، حدیث موضوعThe book of Sulaym ibn Qays has been introduced as the oldest existing Shiite text from the first century of Hijri; and now it has such importance that after the book Nahj al-Balagha, it has had the largest circulation in Iran in the last three decades. Apart from the controversies surrounding the historical identity and the attribution of the book to Sulaym ibn Qays, now according to new researches, it has become clear that the text of the current and available books of Sulaym's book was not available to scholars during the first centuries; Or at least, for some reasons, Shia thinkers have not made significant use of it. Therefore, it is necessary to study that: 1- What is the current situation regarding the authenticity of Sulaym's book 2- Is there any evidence from the book or otherwise that shows that Sulaym's book has been forged or additions made to the text 3- Are there any examples of the inauthenticity of the hadiths of Sulaym's book from other sources The findings of the research show that "Aban ibn Abi Ayyash" or another author collected narrations from earlier sources and added phrases in their text; and he attributed this compiled historical text, intentionally or unintentionally, to the anonymous or pseudonymous Sulaym ibn Qays.Keywords: Shia Hadith, Shiite History, Falsification Of Hadith, Topic Hadith
-
نسخ خطی آثار میرداماد در کتابخانه ابن خاتون عاملی (م 1059 ق) / نسخه شناسی آثار مشاهیر جرجان و استرآباد
-
در نگاه اولیه چنین به نظر می رسد که مساله معجزه بودن قرآن کریم و تحدی نمودن قرآن، متفاوت از هم می باشند، در حالی که کاملا به هم مرتبط هستند؛ و در حالات متعددی قابل تبیین و پیگیری هستند. در این میان، عده ای از اندیشمندان اسلامی، شش آیه از آیات قرآن را در موضوع تحدی قرآن دانسته اند. اکنون، چه آیات ششگانه تحدی را مساله ای صرفا تفسیری بدانیم و چه این آیات را موضوعی صرفا کلامی قلمداد کنیم، بالاخره مناسب است که مسائل پیرامون تحدی و هماوردی قرآن به صورت دقیق باز شوند و ابعاد مختلف این موضوع مشخص گردند؛ تا اندیشمندان و پژوهشگران بهتر بتوانند بحث تحدی را تجزیه و تحلیل و تبیین نمایند. از این رو مناسب است تا بررسی شود که موضوع تحدی را می توان از چه جهات و رویکردهایی مورد نظر و تامل قرار داد؟ در مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی و کمک گرفتن از راهبرد استقرایی، ضمن معرفی شناسنامه ای برخی از آثار مستقل و غیرمستقل درباره تحدی، بعضی از اهم موضوعات و رویکردهایی که لازم است پژوهشگران پیرامون آنها تاملاتی داشته باشند و سخن بگویند، به عنوان «پیشنهادات پژوهشی» درباره تحدی در قرآن مطرح شدند و در انتها مشخص شد که ابعاد مختلف تحدی در قرآن و نیز نسبت آن با اعجاز قرآن، هنوز مبهم هستند؛ بنابراین لازم است تا این ابهامات و تناقضات توسط پژوهشگران تبیین و پاسخ داده شوند.کلید واژگان: اعجاز قرآن، آیات تحدی، کمیت شناسی تحدی، کیفیت شناسی تحدی، صرفه
-
نشریه پژوهش های نوین در گستره تاریخ، فرهنگ و تمدن شیعه، سال سوم شماره 5 (پاییز و زمستان 1403)، صص 159 -199
شاید از مهم ترین و منحصربه فردترین نسخه های خطی که تاکنون به کتابخانه آستان قدس رضوی واگذار شده ، چهارصد نسخه خطی باشد که «اسدالله بن محمد مومن خاتون عاملی» در سال 1067 قمری، وقف آستان قدس رضوی نموده است. این نسخه ها در واقع، کتابخانه شخصی علامی فهامی شیخ محمد خاتون (م1059ق) پیشوای دولت قطب شاهیان جنوب هند است که اهمیت تاریخی، مذهبی، فرهنگی و سیاسی زیادی دارد. بنابراین ضروری می نمود تا پژوهش ها و تحقیقاتی درباره ابعاد مختلف نسخ خطی این کتابخانه مهم انجام گیرد و مشخصات «شکلی، موضوعی و فهرستی» آن ها بررسی گردد. در تحقیقاتی که طی یک سال بر این نسخه های خطی انجام گرفت، روشن شد که «جدای از آثار عربی، حدود 44 اثر این کتابخانه به زبان فارسی است که برخی از آن ها مربوط به سال های 577ق و 610ق و 699ق می باشد. نسخ این کتابخانه، شامل موضوعات متنوعی هستند که بیشترین موضوع در آن، فقه و اصول است. همچنین بسیار قابل توجه است که کتابخانه ابن خاتون، از جهت تعداد نسخه های کهن، منحصربه فرد و بی نظیر می باشد؛ به طوری که حدود چهل نسخه کهن متعلق به قرن هفتم و ماقبل آن را داراست».
کلید واژگان: نسخ خطی، آستان قدس رضوی، اسدالله خاتون عاملی، حیدرآباد هند، قطب شاهیان -
برای اثبات و استدلال در مسئله امامت و جانشینی پیامبر (ص)، به دلایل کلامی تاریخی، و نیز برخی از آیات قرآن کریم استشهاد می شود؛ یکی از مهم ترین آیات استدلال شده پیرامون این مسئله در دوره معاصر، استناد به آیه ابتلای حضرت ابراهیم (ع) است. همچنین، با بررسی نوشته های کوتاه یا مقالات مستقل پیرامون این آیه، مشخص می شود که مجموع نکات و برداشت های برخی از اندیشمندان شیعی معاصر از این آیه، حدود چهارده گزاره کلامی است. البته تفاسیر و تاویل های این آیه، منجر به مناقشات متعددی نیز شده است. بنابراین، مهم است که قبل از نقد و بررسی دلالت آیه ابتلای ابراهیم (ع) در مسائل امامت، مسائلی همچون «سیر تاریخی استشهادات به آیه ابتلاء» مشخص گردند، تا دانسته شود که اولین استشهادات به این آیه در مسئله امامت، در کدام یک از منابع شیعی و در چه قرنی رخ داده و سابقه این استدلال ها چگونه هستند؟ در پژوهش حاضر به روش بررسی کتابخانه ای، منابع مختلف شیعی مورد بررسی قرار گرفت و مشخص شد که استناد به آیه ابتلای حضرت ابراهیم (ع) برای اثبات مسئله امامت، وضعیتی «پسینی» و جدید دارد؛ به این معنی که با گذشت زمان و ظهور مجادلات فرقه ای و مذهبی اسلامی شیعه و عامه در قرون میانی و متاخر، استشهادات به این آیه برای مسئله امامت، شکل گرفته و برجسته شده است. به عبارت دیگر، علما و اندیشمندان شیعه قرون نخستین، برداشت ها و تاویلات امامتی خاصی از آیه ابتلاء نداشته اند.
کلید واژگان: آیه امامت، امامت در قرآن، نبوت و خلافت، کلام امامیه، انشینی پیامبر(ص)To establish and argue the issue of Imamate and the succession of the Prophet (PBUH), both theological-historical reasons and specific verses from the Holy Qur'an are cited. One of the most significant verses related to this topic in the contemporary period is the verse concerning the affliction of Prophet Ibrahim (AS). An examination of existing writings and articles on this verse reveals that the perspectives of some contemporary Shiite thinkers encompass approximately fourteen theological propositions. However, interpretations of this verse are marked by significant controversy. Therefore, it is essential to discuss and analyze the importance of this verse regarding Prophet Ibrahim’s (AS) affliction regarding the issue of Imamate. This involves clarifying the historical development of references to this verse, particularly identifying which Shiite sources first discussed it in the context of Imamate, in which centuries, and tracing the evolution of these arguments over time. In this research, various Shiite sources were studied using a library-based methodology, revealing that referencing this verse to prove the Imamate is relatively recent and innovative. Over time, especially with the emergence of sectarian and theological disputes during the Middle Ages, references to this verse in the context of Imamate became increasingly diverse and multifaceted. In other words, early Shiite scholars and thinkers did not assign specific Imamite interpretations to this verse.
Keywords: Imamate, Imamate In The Qur'an, Imamate Verse, Prophethood, Caliphate, Succession Of The Prophet (PBUH) -
شرح زندگانی محمد بن ابراهیم بن جعفر نعمانی (ز342ق) چندان روشن نیست و اطلاعات قابل توجهی هم از او در دسترس نمی باشد. همچنین یکی از مسائلی که پیرامون زندگی نعمانی مشخص نیست، میزان توجه نویسندگان و علمای امامیه به روایات نعمانی و نیز کتاب الغیبه کنونی منسوب به وی می باشد؛ بنابراین از آنجا که برخی نعمانی را از اعلام علمای امامیه دانسته اند، نیاز است تا «وضعیت روایات و راویان نعمانی در منابع حدیثی متقدم شیعه» بررسی و پژوهش شود که: چه روایاتی از نعمانی در میان منابع حدیثی متقدم شیعه امامیه وجود دارد؟ راویان نعمانی در میان مشایخ امامیه چه کسانی هستند؟ و با تمرکز به روایات و راویان نعمانی، وضعیت میزان توجه عالمان امامیه به نعمانی و آثار و روایات وی چگونه است؟ پس از بررسی تمامی منابع حدیثی موجود شیعه، مشخص شد که تنها شانزده روایت (مکرر و غیرمکرر) در برخی منابع اندک منطقه عراق و شام از وی موجود است. از سوی دیگر و جدای از منابع رایج امامیه، در بررسی تراث غلات، منابعی یافت می شود که در آنها روایاتی از نعمانی نقل شده اند که البته هیچ کدام در منابع امامیه و نیز منابع اهل تسنن یافت نمی شوند. غالب راویان اسناد نعمانی در این منابع، از راویان بدنام، سران غالیان و یا علاقمندان به میراث غلات هستند.کلید واژگان: الغیبه، راویان و شاگردان نعمانی، مهدویت، منابع امامیه، غلات نصیریهThe details of the life of Muḥammad ibn Ibrāhīm ibn Jaʻfar Nuʻmānī (b. 342 AH) are not entirely clear, and significant information about him is not readily available. Furthermore, one of the unclear aspects surrounding Nuʻmānī's life is the extent to which Imamiyyah writers and scholars paid attention to Nuʻmānī's narrations and the current book al-Ghayba attributed to him. Therefore, since some consider Nuʻmānī to be among the prominent Imamiyyah scholars, it is necessary to investigate and research the "Status of Nuʻmānī's narrations and narrators in early Shi'a hadith sources": ‘What narrations from Nuʻmānī exist among early Imamiyyah Shi'a hadith sources’ ‘Who are Nuʻmānī's narrators among the Imamiyyah Mashāyikh’ And, focusing on Nuʻmānī's narrations and narrators, ‘What is the extent of the attention paid by Imamiyyah scholars to Nuʻmānī and his works and narrations’ The present study was conducted using a library-based approach, employing an inductive strategy and a descriptive-analytical method. Existing Shi'a hadith sources were explored, ultimately revealing that only sixteen narrations (repeated and unrepeated) from Nuʻmānī exist in a few sources from the regions of Iraq and Syria. On the other hand, and separate from common Imamiyyah sources, in examining the heritage of the Ghulāt (extremists), sources were found containing narrations from Nuʻmānī; however, none of these are found in Imamiyyah sources or Sunni sources. The majority of the narrators in the chains of transmission of Nuʻmānī's narrations in these sources are disreputable narrators, leaders of the Ghulāt, or those interested in the Ghulāt heritage.Keywords: Al-Ghayba, Nuʻmānī's Narrators, Students, Mahdism, Imamiyyah Sources, Ghulāt Nasiriyyah
-
نشریه حکمت کریمان، پیاپی 9 (پاییز 1403)، صص 29 -50
از ابتدای دوران رسالت پیامبر (ص)، ایشان ضمن معرفی خلیفه خویش به مسئله امام مسلمانان پس از وفات خود، اهتمام جدی داشته اند. به همین منظور، متکلمین شیعه برای اثبات مسئله امامت و جانشینی پیامبر(ص)، به دلایل کلامی، تاریخی و نیز برخی از آیات قرآن کریم، همانند آیه ابتلای ابراهیم(ع) یا آیه امامت استشهاد نموده اند. مهم ترین اشکال کلی استناد به آیات تک، یا گزیده آیات برای مسائل و فرضیه ها، غافل شدن از روح کلی آیات یک سوره یا یک بخش موضوعی سوره های قرآن است؛ به این معنا که لازم است هر آیه از قرآن کریم را در سیاق آیات قبل و بعد و چهارچوب سوره، تفسیر و تبیین نمود؛ بنابراین، لازم است تا گزاره های کلامی استنباط شده از آیه ابتلای حضرت ابراهیم(ع) از این منظر، موردبررسی و تجزیه وتحلیل مستقل قرار گیرند. در این نوشتار با روش کتابخانه ای و تحلیل داده ها، به نقد و بررسی گزاره های کلامی ذیل «صفات و مختصات امام» در آیه ابتلای ابراهیم(ع) همانند: «1 - امام و امامت، برای همه مردم است. 2 - امام، نمی تواند ظالم باشد؛ امامت به ظالمان نمی رسد. 3 - امام، معصوم است»، پرداخته شده و نتیجه گرفته است که این گزاره ها را نمی توان به وسیله آیه ابتلای حضرت ابراهیم(ع) پشتیبانی نمود.
کلید واژگان: کلام شیعه، آیه امامت، خلافت، سقیفه، امامت خاصه، آیه ابتلاء -
«المسترشد فی الامامه» کتابی است پیرامون امامت و خلافت پس از پیامبر (ص)، منسوب به ابوجعفر محمدبن جریر ابن رستم ابن یزید الطبری الآملی الامامی، که از عالمان دینی و متکلمان امامیه در اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم قمری دانسته شده است. این اثر کلامی تاریخی، در صدد اثبات امامت علی (ع) است و در این میان به بیان احادیثی از رسول خدا (ص) و مطاعن خلفا و عدم شایستگی آنان برای امامت می پردازد؛ که از لحاظ تاریخی، دارای اهمیت ویژه ای است؛ زیرا برخی نقل های تاریخی از منابع مفقود در آن دیده می شود. در پژوهش حاضر، ضمن معرفی اجمالی کتاب، به فهرست و بررسی نسخ خطی این اثر پرداخته شده؛ و ضمن آن، به برخی نکات این نسخ، و نیز تجزیه و تحلیل بعضی از داده های نسخه های خطی، توجه گشته است. نتیجه بررسی ها از این قرار است: با توجه به شواهد و قرائن ده نسخه موجود از این اثر، که متعلق به قرن 11 تا 14 قمری هستند، می توان گفت که همه این نسخه ها، منشا واحد دارند؛ بنابراین یک نسخه یا حداکثر دو نسخه محسوب خواهند شد. همچنین، به نظر می رسد که تالیف کتابی که المسترشد خوانده می شود، بومی منطقه ایران و طبرستان نبوده است؛ و احتمالا در دوران مجلسی، نسخه کتاب از مناطق دیگر به داخل ایران منتقل شده است.
کلید واژگان: نسخه های خطی، محمد بن جریر، ابن رستم طبری، امامت، هل بیت (ع)"Al-Mustarshadu fi-al-Imamah" is a book about Imamate and Caliphate after the Prophet (PBUH), attributed to Abu Ja'far Muhammad bin Jarir Ibn Rustam Ibn Yazid al-Tabari al-Amli al-Amami, who is considered one of the religious scholars and theologians of Imamia in the late third and early fourth centuries of the lunar calendar. This theological-historical work aims to prove the imamate of Ali (a.s.), and in the meantime, it narrates hadiths from the Messenger of God (s.a.w.) and the caliphs and their inadequacy for the imamate; which is of special importance historically; Because some historical quotes from missing sources can be seen in it. In the current research, along with the brief introduction of the book, the list and review of the manuscripts of this work have been discussed; And at the same time, attention has been paid to some points of this version, as well as the analysis of some data of the manuscripts. The results of the investigations are as follows: according to the evidence and evidence of the ten existing copies of this work, which belong to the 11th to 14th centuries of the lunar calendar, it can be said that all these versions have a single origin; Therefore, one copy or maximum two copies will be considered. Also, it seems that the author of the book called al-Mustarashad was not native to the region of Iran and Tabaristan; And probably during Majlesi era, the book copy was moved from other regions to Iran.
Keywords: Manuscripts, Muhammad Bin Jarir, Ibn Rostam Tabari, Imamat, Ahlul Bayt (AS) -
فصلنامه میقات حج، پیاپی 129 (پاییز 1403)، صص 111 -156
کعبه به عنوان مقدس ترین اماکن اسلامی، جایگاهی فراتر از یک بنای تاریخی یا آیینی دارد؛ و به نوعی نماد «توحید، وحدت، و هویت دینی» مسلمانان در بستر تاریخ اسلام محسوب می گردد. این مکان الهی که به حضرت ابراهیم (ع) نسبت داده شده، در قرآن به عنوان مرکز هدایت برای همه انسان ها معرفی گشته و در ساختار مناسک حج و قبله گاه مسلمانان نقش محوری ایفا می کند. اهمیت کعبه نه تنها در عبادت بلکه در ساخت هویت جمعی و سیاسی امت اسلامی جلوه گر است. اما در چند دهه اخیر، برخی پژوهشگران غربی با نگاه های تاریخی و انتقادی، فرضیه هایی درباره خاستگاه اولیه اسلام و جغرافیای آن و نیز، ایده وجود دو کعبه در جنوب (مکه کنونی) و شمال حجاز (منطقه پترا و البدع) مطرح نموده اند. در این میان، کتاب هایی چون «هاجریسم» و نیز «قبله های آغازین اسلامی» سوالات جدیدی در این باره ایجاد کرده اند. به نظر می رسد که فرضیه چندگانگی در کعبه ابراهیمی یا ابهام در جغرافیای آن و نیز تبیین خاستگاه نخستین اسلام، در اول راه خود می باشد؛ و نیاز است تا اندیشمندان و پژوهشگران، ابعاد مختلف این دیدگاه ها را مورد بررسی و ارزیابی خود قرار دهند. به همین منظور، ارایه یک ماخذشناسی جامع در این مسائل، ضروری می باشد. مقاله حاضر با معرفی بیش از دویست اثر مستقیم و مرتبط با خاستگاه نخستین اسلام، تلاش دارد که بستری علمی برای ورود پررنگ تر محققان به این حوزه پرسش برانگیز و نوظهور را فراهم آورد؛ تا ابعاد مسائل آن، بیشتر و دقیق تر مورد پژوهش قرار گیرند.
کلید واژگان: تاریخ اسلام، تاریخ کعبه، تاریخ مکه، هاجریسم، پترا، گیبسونMiqat Hajj, Volume:32 Issue: 129, Autumn 2024, PP 111 -156As the holiest Islamic site, the Kaaba has a status beyond a historical or ritual monument; and is considered a symbol of the "monotheism, unity, and religious identity" of Muslims in the context of Islamic history. This divine place, which is attributed to Prophet Abraham (PBUH), is introduced in the Quran as a center of guidance for all humans and plays a central role in the structure of the Hajj rituals and the direction of the Muslim qibla. The importance of the Kaaba is evident not only in worship but also in the construction of the collective and political identity of the Islamic nation. However, in the last few decades, some Western researchers, with historical and critical perspectives, have put forward hypotheses about the initial origins of Islam and its geography, as well as the idea of the existence of two Kaabas in the south (present-day Mecca) and the north of the Hijaz (the Petra and Al-Bida regions). In the meantime, books such as "Hajarism" and "Early Islamic Qiblas" have raised new questions in this regard. It seems that the hypothesis of plurality in the Abrahamic Kaaba or the ambiguity in its geography, as well as the explanation of the early origins of Islam, is at the beginning of its journey; and there is a need for scholars and researchers to examine and evaluate the various dimensions of these views. For this purpose, it is necessary to provide a
Keywords: History Of Islam, History Of The Kaaba, History Of Mecca, Hajarism, Petra, Gibson -
پروپزال حاضر (طرح تفصیلی دکتری)، نمونه ای است به روش بررسی میدانی، برای بررسی نسخ خطی و نیز پژوهش کتابخانه ای، با تحلیل اطلاعات شکلی نسخه ها و برخی از محتوای موجود در نسخ خطی و کتاب های مرتبط موضوعی که جهت آشنایی دانشجویان دکتری رشته های قرآن و حدیث ارائه می شود و قرار است ضمن آن به مسئله «بررسی و تحلیل نسخه های خطی کتاب الغیبه اثر شیخ طوسی» پرداخته شود. محمد بن حسن طوسی در تمام فنون فقهی، اصولی، کلامی، تفسیری، حدیثی و رجالی شیعه مهارت داشت. یکی از مهم ترین آثار شیخ طوسی، کتاب الغیبه است که از منابع بسیار مهم کنونی درباره غیبت امام دوازدهم شیعیان و مسئله مهدویت است. تا کنون پژوهش مستقل و هماهنگی پیرامون تمامی نسخه های خطی الغیبه و بررسی آن، صورت نگرفته است؛ بنابراین لازم است تا نسخه های خطی این کتاب مورد بررسی و تحلیل قرار گیرند و همه نسخه های خطی به صورت یکجا و همزمان فهرستنویسی جدید و تبارشناسی و تجزیه و تحلیل شوند، تا به این پرسش ها پاسخ داده شود: 1. تعداد نسخ خطی الغیبه طوسی چه مقدار و چگونه هستند؟ 2. آیا نسخ خطی الغیبه شیخ طوسی، تفاوت های مهمی با هم دارند که بتوان آنها را تفکیک و تحلیل خاصی نمود؛ و این تفاوت ها چگونه هستند؟ 3. تبارشناسی نسخه های خطی موجود الغیبه، نشان از چند نسخه مادر برای این کتاب خواهد داد؟ 4. چه اطلاعات آماری پیرامون «موارد شکلی»، «جغرافیای کتابت و انتقال»، «قدمت و اصالت» از نسخ خطی الغیبه قابل ارائه است؟
کلید واژگان: طرح نسخه شناسی، مهدویت، تاریخ تشیع، تبارشناسی نسخ خطی، الغیبه، شیخ طوسی -
شیخ محمد خاتون عاملی (م 1059 ق) فقیه، شاعر و عالم ذی فنونی می باشد که حدود بیست سال، پیشوای دولت سلطان عبدالله قطب شاه (حکومت 10351083 ق) در جنوب هند بوده است. وی از شاگردان میر محمد مومن استرآبادی (م 1034 ق) در هند و نیز دایی خویش، شیخ بهایی (م 1031 ق)، در ایران بوده است؛ و تالیفات متعددی دارد. ابن خاتون حوزه درسی در حیدرآباد هند برپا نمود و شاگردان متعددی نیز پرورش داده است. علامه فهامی شیخ محمد خاتون، کتابخانه شخصی معظمی در حیدرآباد هند داشته؛ که پس از انتقال به ایران، چهارصد نسخه خطی آن توسط فرزندش به کتابخانه آستان قدس رضوی وقف گشته است؛ و مهم ترین و پر تعدادترین نسخه های خطی موجود در کتابخانه رضوی تا پیش از اهداء 700 نسخه خطی نادر شاه افشار به این کتابخانه می باشند. از عناوین وقفی این کتابخانه شخصی، حدود 25 نسخه یافت نشد؛ که در پی دستیابی آنها، به برخی از نسخه های تملیکی ابن خاتون در کتابخانه مجلس شورای اسلامی برخورد شد. به همین مناسبت، در نوشتار حاضر، بعضی از نسخه های تملیکی شناسایی شده از شیخ محمد خاتون در کتابخانه مجلس شورا را معرفی و بررسی می نماییم.
کلید واژگان: کتب وقفی کتابخانه آستان قدس، محمد بن علی خاتون، قطب شاهیان، تشیع حیدرآباد، اسدالله محمد مومن خاتون عاملیSheikh Mohammad Khatun Ameli (1059 AH) is a "jurist", "poet" and scholar of art, who was the leader of the government of Sultan Abdullah Qutb Shah (reigned 1083-1035 AH) in South India for about twenty years. He was one of the students of Mir Mohammad Momin Estrabadi (1034 AH) in India and his uncle, Sheikh Bahai (1031 AH), in Iran. And has many works. Ibn Khatun established a school in Hyderabad, India and has trained many students. Allameh Fahami Sheikh Mohammad Khatun had a personal library in Hyderabad, India; After being transferred to Iran, four hundred manuscripts were donated to the Astan Quds Razavi library by his son; And the most important and most numerous manuscripts in the Razavi library are before the donation of 700 rare manuscripts of Shah Afshar to this library. Of the dedicated titles of this personal library, about 25 copies were not found; After obtaining them, some of the ownership copies of Ibn Khatun were found in the library of the Islamic Council. On this occasion, in this article, we will introduce and examine some of the copies identified as belonging to Sheikh Mohammad Khatun in the library of the Majlis Shura.
Keywords: Endowment Books Of Astan Quds Library, Mohammad Bin Ali Khatun, Qutb Shahian, Hyderabad Shia, Asadullah Mohammad Momin Khatun Ameli -
کتاب الغیبه نعمانی (م360ق)، قدیمی ترین کتاب در دسترس پیرامون غیبت امام زمان(ع) است؛ که در آن، بیش از 130 راوی اولیه وجود دارد. عده کمی از ایشان، بیشترین میزان روایات مهدویت را به خود اختصاص داده اند. اکنون این سوال مطرح می شود که چرا بیشتر روایات غیبت و مهدویت، از این راویان است؟ و آیا این وضعیت، ارتباطی به مذهب این راویان اولیه پر روایت، دارد؟ و از سوی دیگر، آیا راویان اولیه کتاب الغیبه، راویانی شناخته شده، ثقه و مورد اعتماد رجالیون می باشند؟ بنابراین در این پژوهش، به بررسی و اعتبار سنجی کلی روایات کتاب الغیبه با تمرکز بر 11 تن از راویان پر روایت، به روش تحقیق کتابخانه ای، پرداخته ایم. نتایج این پژوهش نشان می دهد با توجه به ضعف یا مشکلات رجالی این 11 تن از راویان اولیه کتاب الغیبه، که غالبا واقفی هستند، حداقل حدود 157 عدد (33 درصد) از 478 روایت کتاب الغیبه نعمانی، ضعیف و احتمالا جعلی هستند.
کلید واژگان: الغیبه نعمانی، روایات مهدوی، غیبت، واقفیهThe book al-Ghaibah Nu'māni (360 AH) is the oldest available book about the occultation of Imam Zamān (as), in which there are more than 130 primary narrators. A small number of them have allocated the largest amount of Mahdavi hadiths to themselves. Now the question is raised, why are most of the occult and Mahdist hadiths from these narrators And does this situation have anything to do with the religion of these early narrators And on the other hand, are the early narrators of the Book al-Ghaibah well-known, trusted narrators Therefore, in this research, we have investigated and validated the general narratives of the book al-Ghaibah by focusing on 11 narrators with many narratives, using the library research method. The results of this research show that according to the weakness or menial problems of these 11 narrators of the book al-Ghaibah, who are mostly Wᾱqifis, at least 157 (33%) of the 478 narratives of al-Ghaibah Nu’manī are weak and probably fake.
Keywords: Al-Ghaibah Na'māni, Mahdavi Hadiths, Occultation, Wᾱqifīyyah -
خطبه همام، متقین را توصیف کرده و برای آنان بیش از صد صفت برشمرده است. برای این خطبه، ترجمه های مستقل و شروح فراوانی نوشته شده؛ اما در این میان و با پژوهش های جدید، روشن شده است که روایت یا خطبه متقین به سه مدل در منابع متقدم درج شده، و با هم اختلافات فراوانی دارند؛ به طوری که متن برخی منابع با متن نهج البلاغه، اساسا متفاوت هستند. با توجه به اهمیت خطبه متقین و برخی تشکیکاتی که نسبت به برخی از خطب و مطالب نهج البلاغه وجود دارد؛ اکنون لازم است از جهات مختلف، اصالت سنجی مستقلی پیرامون این خطبه صورت پذیرد؛ مثلا بررسی شود که گوینده یا نویسنده خطبه متقین کیست؟ نوشته حاضر، به بررسی تطبیقی خطبه همام در منابع متقدم تا قرن هفتم، در این مساله پرداخته است؛ که نتایج پژوهش نشان می دهد: نام راوی اصلی خطبه، مخدوش و شامل این افراد است: 1 راوی مجهول 2 ابن عباس 3 نوف بکالی 4 سلیم بن قیس 5 حسن بصری 6 اوفی بن دلهم 7 علی بن حسین (ع) 8 امام صادق (ع) 9 امام باقر (ع) 10 ذوالنون المصری. از سوی دیگر، گوینده خطبه نیز در این افراد، نامتعیین است: 1 علی (ع) 2 حسن بصری 3 عالم 4 ابن عباس 5 علی بن حسین (ع) 6 ذوالنون المصری. اما با توجه به شواهد متنی و داستان همام، به نظر می رسد که خطبه متقین از تراث صوفیه باشد
کلید واژگان: نهج البلاغه، خطبه همام، ضرت علی (ع)، سید رضیHammam’s sermon described the pious Muslims and listed more than a hundred characteristics for them. Many independent translations and interpretations have been written on this sermon. In the meantime, and with more researches, it has become clear that the Al-Muttaqin sermon has been preached in three ways compared to the earlier sources, and they have many discrepancies. Some sources are fundamentally different from the text of Nahj al-Balagha. Considering the importance of the Al-Muttaqin sermon, some doubts exist regarding others and the contents of Nahj al-Balagha; Now, it is necessary to carry out an independent authenticity assessment of this oration from different aspects. For example, check who the speaker or author is. Therefore, we can ask: 1- What are the citations of the Al-Muttaqin sermons in the earlier sources, and what are the differences between them 2- What conclusion do these documents give us about the main narrator and preacher of the text of the sermon 3- By examining the text, what evidence is there in front of us to confirm the attribution of its preacher The present paper deals with the comparative study of Hammam’s (Al-Muttaqin) sermon in the earlier sources up to the seventh century; The results of the paper show that the name of the main narrator is distorted and includes these people: 1- Unknown narrator 2- Ibn Abbas 3- Nouf al-Bekali 4- Sulaym ibn Qays 5- Hassan Basri 6- Ufi bin Delham 7- Ali bin Hossein (PBUH) 8- Imam Sadiq (PBUH) 9- Imam Baqir (PBUH) 10- Dhul-Nun al-Masri. On the other hand, the preacher of the sermon is also indeterminate among these people: 1- Ali (PBUH) 2- Hassan Basri 3- Alam 4- Ibn Abbas 5- Ali bin Hossein (PBUH) 6- Dhul-Nun al-Masri. But according to the textual evidence and Hammam’s tale, it seems that Al-Muttaqin sermon is from the Sufism tradition.
Keywords: Nahj Al-Balagha, Hammam’S (Al-Muttaqin) Sermon, Imam Ali (PBUH), Seyyed Razi -
مساله «استمناء» در ابواب مختلف فقهی، بررسی شده است. غالب فقهای شیعه، استمناء را به هر نحوی حرام، بلکه از گناهان کبیره دانسته اند و برای عامل آن، تعزیر برشمرده اند. با توجه به مبتلی به بودن آن در جامعه، به ویژه جوانان، همچنین نیاز به پژوهش های حدیثی و فقهی بیشتر و جدید دراین باره، ضروری است اسناد روایات مرتبط با این موضوع از جهات گوناگون، بازپژوهی شوند. در این میان به نظر می رسد که پیش از جرح و تعدیل رجالی راویان احادیث مرتبط و نیز پژوهش و بررسی شکلی اسناد روایات شیعی، لازم است مشخص شود که «اسناد روایات درباره خودارضایی چه تعداد و از لحاظ شکلی (ساختار اسناد و طبقات راویان) دارای چه وضعیتی هستند؟». با بررسی های به عمل آمده سیزده روایت پیرامون استمناء یافت شد که احتمالا تمامی آنها از دو کتاب احمد بن محمد بن خالد برقی و محمد بن احمد اشعری قمی نقل و در طبقات بعدی نشر یافته اند. البته اسناد روایات استمناء و منابع آنها، از لحاظ وضعیت شکلی، مشکلات و ابهاماتی نیز دارند.کلید واژگان: خودارضائی، اهدای اسپرم، تلقیح مصنوعی، فقه شیعه، حدیث شیعه
-
میرزا حسین نوری (م1320ق) در سال 1292 قمری کتابی با عنوان «فصل الخطاب فی تحریف کتاب رب الارباب» نگاشت. بعدها به واسط این اثر، جنجال های کلامی و فرقه ای به پا گشت و آثار متعدد مستقل و غیر مستقلی در رد این کتاب حاجی نوری نوشته شد. در سال گذشته، کتاب مفصلی پیرامون فصل الخطاب و نیز «رساله جوابیه اشکالات بر فصل الخطاب» محدث نوری نگارش یافته که در آن به مسائل مختلفی پیرامون این دو اثر پرداخته است. این کتاب، شامل نه مقاله مجزا می باشد که هر کدام به مساله ای درباره فصل الخطاب پرداخته اند. نوشتار پیش رو، به معرفی تفصیلی این اثر جدید پرداخته است تا پژوهشگران این کتاب تازه را بشناسند.
کلید واژگان: حاجی نوری، ردیه بر میرزای نوری، رساله جوابیه اشکالات بر فصل الخطاب، عدم تحریف قرآن، کتابشناسی، علوم قرآن
- در این صفحه نام مورد نظر در اسامی نویسندگان مقالات جستجو میشود. ممکن است نتایج شامل مطالب نویسندگان هم نام و حتی در رشتههای مختلف باشد.
- همه مقالات ترجمه فارسی یا انگلیسی ندارند پس ممکن است مقالاتی باشند که نام نویسنده مورد نظر شما به صورت معادل فارسی یا انگلیسی آن درج شده باشد. در صفحه جستجوی پیشرفته میتوانید همزمان نام فارسی و انگلیسی نویسنده را درج نمایید.
- در صورتی که میخواهید جستجو را با شرایط متفاوت تکرار کنید به صفحه جستجوی پیشرفته مطالب نشریات مراجعه کنید.
©2000-2026 magiran.com All Rights Reserved.