تحلیل آماری الگوی فضایی-زمانی طوفان گرد و غبار در غرب و جنوب غرب ایران

وقوع طوفان های گرد و غبار به عنوان یک خطر جهانی، همه ساله مشکلات و خسارت های مالی و جانی فراوانی را برای کشور به دنبال دارد. بنابراین، با توجه به شرایط توپوگرافیکی-اقلیمی ایران و افزایش چشمگیر فراوانی وقوع طوفان های گرد و غبار، بررسی و مطالعه برای کاهش اثرات زیانبار آن اجتناب ناپذیر است.
در این تحقیق طوفان های گرد و غبار بر حسب فراوانی فضایی-زمانی برای 25 ایستگاه هواشناسی سینوپتیک نواحی غرب و جنوب غربی ایران در طی دوره آماری 22 ساله (2016-1995) ارزیابی گردید و داده ها به صورت روزانه طی 8 دیده بانی در قالب کد های ویژه ای با استفاده از روش های زمین آماری بررسی و تجزیه و تحلیل شده اند. میانگین وقوع طوفان های گرد و غبار در ساعتهای رخداد گرد و غبار و میانگین ماهانه، سالیانه، دوره گرم و سرد با استفاده از نرم افزارR برای کلیه ایستگاه ها در طی دوره آماری مورد مطالعه محاسبه و نمودار آنها ترسیم گردید.
نتایج حاصل از بررسی سالیانه پدیده گرد و غبار نشان می دهد که منطقه آبادان با میانگین فراوانی 16 روز سال، بیشترین تعداد روزها را در کل منطقه مورد مطالعه دارد و پس از آن منطقه بستان، سرپل ذهاب و اهواز بیشترین فراوانی ها را به خود اختصاص می دهند. 02/63 درصد از وقایع طوفان گرد و غبار فرامحلی از ساعت 9:30 تا 18:30 به وقت محلی و 47/83 درصد از وقایع طوفان گرد و غبار محلی در ساعت 3:30 به وقت محلی اتفاق می افتند و بیشترین فراوانی طوفان گرد و غبار در ماه های ژوئن و ژوئیه و کمترین فراوانی در ماه نوامبر و دسامبر می باشد. همچنین درصد فراوانی طوفان های گرد و غبار محلی و فرامحلی طی دوره آماری نشان داد که 94/74 درصد روزهای طوفان گرد و غبار از منشا فرامحلی و 06/25 درصد از منشا محلی برخوردار بوده اند. میانگین فراوانی طوفان گرد و غبار در دوره گرم سال در منطقه مورد مطالعه 36 روز و در دوره سرد سال، 22 روز می باشد. در تمام ایستگاه های مورد مطالعه اکثر روزهای گرد و غباری مربوط به دوره گرم سال بوده است.
هر چه یک موج گرد و غباری از منشا و یا کانون اولیه خود فاصله می گیرد از شدت و تداوم آن کاسته می شود. بنابراین می توان گفت چون منبع اولیه اکثریت پدیده های گرد و غباری منطقه مورد مطالعه، مناطقی هم چون بیابانهای عراق، عربستان، سوریه و شمال آفریقا می باشد بررسی الگوی فضایی نشان داد که طوفان های گرد و غبار در امتداد شمال به جنوب منطقه مورد مطالعه به صورت خطی افزایش می یابند در حالی که در امتداد غرب به شرق از تابع چند جمله ای درجه 2 (منحنی با یک قوس) تبعیت می کنند که این امر نشان دهنده افزایش فراوانی طوفان گرد و غبار در راستای حرکت از غرب به شرق و سپس کاهش فراوانی طوفان گرد و غبار به سمت شرق منطقه مورد مطالعه می باشد. قرارگیری ارتفاعات زاگرس با امتداد شمال غربی- جنوب شرقی که خود همانند سدی جلوی عبور طوفان های گرد و غبار وارده به این نواحی را گرفته و خروج این پدیده نیز به زمان بیشتری نسبت به بقیه مناطق را دارد.