بررسی پیش نمون (پروتوتایپ) معشوق در غزل سعدی

پیام:
چکیده:
شاعران در سراسر غزل سنتی فارسی در توصیف معشوق، گویی از یکدیگر رونویسی کرده‎اند و «پروتوتایپ» یا «پیش‎نمون» اصطلاحی است که برای نخستین الگویی به کار می‎رود که نمونه‎ها یا الگوهای بعدی از روی آن ساخته می‎شود. هدف از این جستار آن است که دریابیم تصویری که سعدی از معشوق ارائه داده تا چه حدود با «پروتوتایپ» آن همسانی دارد و از سوی دیگر نشان دهد که چه علل یا عواملی درتصویرپردازی این معشوق در غزل سعدی تاثیرداشته است. این پژوهش به روش کیفی و مطالعه کتابخانه‎ای با رویکرد توصیفی – تحلیلی، به انجام رسیده است؛ مبنای نظری پژوهش نظریات روان‎کاوانه یونگ است. نگارنده تعداد صد غزل آغازین غزل‎های سعدی را بررسی کرده، آن‎گاه به دسته‎بندی و تحلیل شواهد پرداخته است. ویژگی‎های معشوق مثالی در دو بعد ظاهری و معنوی یا باطنی، دسته‎بندی شده و شواهد مثال هر کدام آورده شده و به تحلیل آن پرداخته شده است، نتایج پژوهش نشان می‎دهد که عوامل محیطی، تجارب شخصی وحضور برخی چهره‎های اساطیری فارسی در تصویرپردازی پیش‎نمونی معشوق در غزل سعدی تاثیرگذار بوده است. از طرفی، تصویر معشوق مثالی، در سعدی هم متناقض است، چنانکه، گاه، یک ویژگی مثبت است و گاه، نقطه مقابل آن نیز از نظر شاعر مثبت و پذیرفتنی است. معشوق سرنمون سعدی دارای سرپنجگی و قدرت قاهره است و عاشق را یارای پایایی در برابر او نیست و از این منظر برآیند زنان و معشوقان حماسی است. نکته قابل توجه دیگر اینکه در برخی توصیفاتی که از معشوق دیده شد، به وضوح، نمی‎توان مشخص کرد که معشوق زن است یا مرد و البته جنسیت او چندان شفاف نیست (با ویژگی‎هایی همچون خوش‎نوایی یا قدرت قهر و جبر یا سرمستی) ، هرچه هست و هرآنچه دیدیم حضور یک جانان و معشوق است که اصل خود او و بیان ویژگی‎های اوست تا اینکه جنسیت او اهمیت داشته باشد. نکته دیگر اینکه در تصویرپردازی معشوق در غزل سعدی، در هر دو بعد، شاهد دوگانگی و تناقض رفتاری و اخلاقی معشوق هستیم، اگر پوشیده‎رویی از الزامات اوست، گاه عیان روی است و اگر عتاب‎گر و تلخ زبان، شیرین سخن نیز هست. این موارد بیانگر تناقض تصویری است که از این سرنمون در ذهن و زبان شاعران ترسیم شده است و سعدی در این بین، جز بازنمایی این معشوق چند وجهی، طریقی دیگر برنمی‎گیرد.
زبان:
فارسی
صفحه:
79
لینک کوتاه:
magiran.com/p1894988 
برخی از خدمات از جمله دانلود متن مقالات تنها به مشترکان مگیران ارایه می‌گردد. شما می‌توانید به یکی از روش‌های زیر مشترک شوید:
اشتراک شخصی
در سایت عضو شوید و هزینه اشتراک یک‌ساله سایت به مبلغ 400,000ريال را پرداخت کنید. همزمان با برقراری دوره اشتراک بسته دانلود 100 مطلب نیز برای شما فعال خواهد شد!
پرداخت با کارتهای اعتباری بین المللی از طریق PayPal امکانپذیر است.
اشتراک سازمانی
به کتابخانه دانشگاه یا محل کار خود پیشنهاد کنید تا اشتراک سازمانی این پایگاه را برای دسترسی همه کاربران به متن مطالب خریداری نمایند!
توجه!
  • دسترسی به متن مقالات این پایگاه در قالب ارایه خدمات کتابخانه دیجیتال و با دریافت حق عضویت صورت می‌گیرد و مگیران بهایی برای هر مقاله تعیین نکرده و وجهی بابت آن دریافت نمی‌کند.
  • حق عضویت دریافتی صرف حمایت از نشریات عضو و نگهداری، تکمیل و توسعه مگیران می‌شود.
  • پرداخت حق اشتراک و دانلود مقالات اجازه بازنشر آن در سایر رسانه‌های چاپی و دیجیتال را به کاربر نمی‌دهد.