«نامه سردبیری»مدیریت اختلافات نویسندگی: راهنمایی برای پژوهشگران

نویسنده:
پیام:
نوع مقاله:
یادداشت تحریریه (دارای رتبه معتبر)
چکیده:
اختلافات مربوط به موضوع حق نویسندگی یا Authorship، این روزها به طور فزاینده ای در فضای آکادمیک مطرح شده و مشکلات زیادی را برای پژوهشگران و همچنین شورای سردبیری نشریات علمی ایجاد کرده است. با توجه به افزایش تعداد دانشجویان در مقاطع تحصیلات تکمیلی و فعالیت های پژوهشی متعاقب آن، همه روزه شاهد بگو مگوهای رسمی و غیر رسمی در مورد مبهم و ناعادلانه بودن تصمیم گیری های مربوط به اسامی نویسندگان و نارضایتی دانشجویان و اساتید در این زمینه هستیم. این نارضایتی ها، ضرورت وجود سیاست های روشن مبتنی بر عملکرد افراد در فرایند پژوهش و انتشار نتایج آن را بیش از پیش روشن می سازد. آگاهی در مورد این سیاست ها و کابرد آن ها در عمل، می تواند نقش موثری در پیشگیری از سوء استفاده های احتمالی و مدیریت اختلاف نظرهای رایج در خصوص حق نویسندگی داشته باشد.
حق نویسندگی یک روش صحیح تخصیص مسئولیت و دادن اعتبار برای انجام یک کار فکری به افراد است. اعتباری که به یک فرد برای همکاری در انجام یک پژوهش اعطاء می شود و اهمیت آن در ایجاد شهرت و حمایت از ارتقاء آکادمیک برای فرد نویسنده و افزایش قدرت و اعتبار سازمان هایی است که فرد به آن وابسته است. 
افراد به صورت های مختلفی اصول اخلاقی را در زمینه نویسندگی زیر پا می گذارند. گاه به صورت قرار دادن اسامی افرادی که نقشی در انجام کار نداشته و یا نقش بسیار کوچکی داشته اند و گاه با حذف اسامی افرادی که عملا بخشی از کار را به عهده داشته اند. پیشگیری از چنین اتفاقاتی همواره بهتر از مواجهه با آن پس از وقوع است.
بسیاری از نهادها و سازمان های آکادمیک مثل دانشگاه ها و موسسات تحقیقاتی استانداردهایی را برای حق نویسندگی ایجاد کرده اند که اگر چه در اصول اساسی مشابه هستند، اما ممکن است در طول زمان و از یک رشته به یک رشته دیگر تا حدودی متفاوت باشند. انگیزه های گوناگونی ممکن است وسوسه عدول از این استانداردها و اصول اساسی را در افراد تقویت کند. مثلا پژوهشگران جوان ممکن است بر این باور باشند که قرار دادن اسامی اساتید ارشد در فهرست نویسندگان، می تواند به اعتبار مقاله و شانس پذیرش آن برای انتشار بیفزاید و یا عدول از قراردان نام افراد صاحب قدرت، موقعیت کاری آنان را در خطر قرار دهد. گاهی سرمایه گذاری برای افزایش فرصت های شغلی و تحقیقاتی و دریافت حمایت های مالی، ممکن است پژوهشگران را به افزودن اسامی افراد، بر خلاف استاندارد های نویسندگی تشویق کند.
مسئولیت تصمیم گیری در خصوص دادن اعتبار نویسندگی در هنگام انتشار نتایج فعالیت های پژوهشی در نشریات، به عهده کسانی است که کار پژوهش را انجام داده اند. گاهی ممکن است در مورد نویسندگان محصول یک اثر فکری اختلاف نظر پیش بیاید که معمولا انجام کار را دچار اختلال می کند. پژوهشگران باید از اصول اعطای حق نویسندگی که معمولا در بخش راهنمای نویسندگان هر نشریه به آن اشاره می شود، آگاهی داشته و به آن عمل کنند. همچنین مستندات مربوط به کدهای اخلاقی در انتشارات لازم است همواره به عنوان منبعی قابل قبول مد نظر قرار گیرد. 
یکی از نکات مهم برای پیشگیری از اختلاف نظرهای احتمالی این است که معیارهای نویسندگی توسط همه اعضای تیم پژوهش در مرحله اول تحقیق مورد توافق قرار گیرد. در صورت امکان، توصیه می شود که سوابق کتبی مربوط به تصمیم گیری درباره نویسندگی توسط مسئول تیم حفظ و در صورت لزوم با توجه به نقش و مشارکت افراد در طول تحقیق با همفکری اعضای تیم بازنگری شود.
دانشکده پزشکی هاروارد ضمن اشاره به تفاوت های سطحی، اصول اساسی نویسندگی را شامل موارد زیر می داند:

داشتن سهم قابل توجه و مستقیم در انجام کار از توسعه ی مفهوم، تا طراحی، تجزیه و تحلیل و/ تفسیر داده ها
مشوق و هدایت گری فکری برای ایده اولیه و حمایت در تداوم کار. (لازم به ذکر است که حمایت مالی شامل معیارهای نویسندگی نمی باشد).
در تحقیقاتی که توسط تیم های تخصصی انجام می شود، مشارکت و مسئولیت فردی ممکن است به جنبه های خاصی از کار محدود شود، اما همه افراد بایستی در نوشتن مقاله و طرح و تایید نسخه نهایی آن مشارکت داشته باشند.
نویسنده مسئول، حتی اگر درک عمیقی از هر بخش تخصصی کار ندارد، باید درک و اشراف کامل نسبت به کلیت کار داشته باشد.
نویسنده مسئول باید اطمینان حاصل کند که همه ی نویسندگان استانداردهای اساسی نویسندگی را دارا هستند و توضیحات مختصر از مشارکت آنان را در روند کار بصورت مکتوب برای ارائه به سردبیر داشته باشد.


تعیین ترتیب نویسندگان ممکن است در کشورها، سازمان ها و گروه های تحقیقاتی مختلف، به شیوه های متفاوتی صورت گیرد. یکی از روش های متداول تعیین ترتیب نویسندگان، بر اساس سهمی است که هر یک در انجام کار داشته اند و این که چه کسی رهبری کار تحقیق و نگارش مقاله را به عهده داشته است. در برخی موارد با تجربه ترین افراد به عنوان نویسنده آخر و مسئول در نظر گرفته می شوند و گاهی هم اسامی ممکن است به ترتیب حروف الفبا ذکر شود. معمولا انتخاب بر اساس نقش و مسئولیت افراد در پژوهش و سپس در نگارش مقاله، متداول تر از دیگر روش هاست. به این ترتیب انتظار می رود که نویسنده اول، بیشترین نقش را در انجام کار داشته باشد.
گاهی اوقات اسامی افرادی در فهرست نویسندگان قرار می گیرد که هیچ نقشی در انجام کار نداشته اند. این افراد ممکن است رئیس دپارتمان یا افرادی با نفوذ و قدرت باشند. از سوی دیگر ممکن است شما اسامی دوستی را به فهرست خود اضافه کنید با این امید که او نیز چنین کاری را برای شما انجام دهد. به این افراد "نویسنده افتخاری" گفته می شود و افزودن اسامی آنان با اصول اخلاق نشر در تضاد است.
کمیته بین المللی سردبیران نشریات پزشکی(International Committee of Medical Journals Editors /ICMJE) در سال 2018 توصیه هایی را برای انجام، گزارش، ویرایش و انتشار فعالیت های علمی در نشریات پزشکی توصیه کرده است که بر اساس آن نویسندگی چهار شرط اساسی دارد:•  داشتن سهم قابل توجه در طراحی، گردآوری، یا تجزیه و تحلیل و یا تفسیر داده ها
•  تهیه پیش نویس مقاله و یا مرور و نقد دقیق محتوای فکری آن
•  مرور و تایید نسخه نهایی مقاله پیش از انتشار
•  توافق برای پاسخگویی به تمام جنبه های کار و حصول اطمینان از این که سئوالات مربوط به صحت و یا یکپارچگی هر بخش از کار، مناسب مورد بررسی و حل و فصل قرار می گیرند.
هریک از افراد در فهرست اسامی نویسندگان، علاوه بر پاسخگویی در مورد بخش هایی از کار که شخصا انجام داده است، باید قادر به تشخیص نقش سایر نویسندگان باشد. همچنین افرادی که به انجام پروژه و یا تدوین مقاله کمک کرده اند، اما مشارکت آنها به اندازه ای نبوده که در فهرست نویسندگان قرار گیرند، باید در قسمت قدردانی از آن ها تشکر شود.
موارد یاد شده یک راهنمای عمومی است و ممکن است رشته ها یا نشریات مختلف، استانداردهای گوناگونی را در حوزه خود اعمال کنند. مثلا برخی نشریات تاکید دارند که تمام کسانی که در فهرست نویسندگان قرار دارند حتما دارای تمام چهار معیار ICMJE برای نویسندگی باشند. نویسنده مسئول مسئولیت شناسایی افرادی که با این معیارها مطابقت دارند را بر عهده دارد. برقراری ارتباط با مجله در هنگام ارسال مقاله، بررسی سهم و نحوه مشارکت افراد در کار پژوهشی و حصول اطمینان از انجام تمام الزامات اداری مجله، نظیر ارائه جزئیات صحیح مربوط به نویسندگان، مجوز کمیته اخلاق، مدارک ثبت کارآزمایی و فرم های مربوط به تعارض منافع از دیگر وظایف نویسنده مسئول می باشد. نویسنده مسئول همچنین دریافت کننده نظرات داوران و نسخه نهایی برای تایید نویسندگان نیز می باشد. اگر چه این وظایف ممکن است بر اساس توافق قبلی به یک یا چند همکار اختصاص داده شود.
نویسنده مسئول مقاله باید قبل از شروع کار مشخص گردد و هنگامی که یک گروه بزرگ با چندین نویسنده یک کار پژوهشی را انجام داده است، به طور ایده آل گروه باید تصمیم بگیرند که چه کسی قرار است در فهرست نویسندگان باشد. همه اعضای گروه که قرار است در فهرست نویسندگان قرار گیرند لازم است که تمام چهار معیار نویسندگی از جمله مرور و تایید نسخه نهایی مقاله را داشته باشند و بتوانند مسئولیت کلی کار و مسئولیت دقت و صحت کار دیگر نویسندگان گروه را به عهده بگیرند.
در هر حال هنگامی که در میان نویسندگان با اختلاف نظر مواجه می شویم، لازم است حتما به دستورالعمل کمیته اخلاق نشر و یا توصیه های سردبیران نشریات پزشکی و دیگر دستورالعمل های موجود در این زمینه مراجعه شود. اما قبل از هرچیز ایجاد و تقویت یک فرهنگ اخلاقی در زمینه انتشارات موضوعی کلیدی است که انتظار می رود که اساتید به نوبه خود این موضوع را مدنظر قرار داده و به عنوان یک الگو در این زمینه فرهنگ سازی کنند. صحبت در مورد این موضوع از ابتدای کار و تصمیم گیری درباره آن قبل از شروع نگارش هر مقاله می تواند در پیشگیری از اختلاف نظرهای بعدی بسیار موثر واقع شود.
زبان:
فارسی
صفحات:
1 تا 6
لینک کوتاه:
magiran.com/p2006295 
دانلود و مطالعه متن این مقاله با یکی از روشهای زیر امکان پذیر است:
اشتراک شخصی
با عضویت و پرداخت آنلاین حق اشتراک یک‌ساله به مبلغ 1,390,000ريال می‌توانید 70 عنوان مطلب دانلود کنید!
اشتراک سازمانی
به کتابخانه دانشگاه یا محل کار خود پیشنهاد کنید تا اشتراک سازمانی این پایگاه را برای دسترسی نامحدود همه کاربران به متن مطالب تهیه نمایند!
توجه!
  • حق عضویت دریافتی صرف حمایت از نشریات عضو و نگهداری، تکمیل و توسعه مگیران می‌شود.
  • پرداخت حق اشتراک و دانلود مقالات اجازه بازنشر آن در سایر رسانه‌های چاپی و دیجیتال را به کاربر نمی‌دهد.
دسترسی سراسری کاربران دانشگاه پیام نور!
اعضای هیئت علمی و دانشجویان دانشگاه پیام نور در سراسر کشور، در صورت ثبت نام با ایمیل دانشگاهی، تا پایان فروردین ماه 1403 به مقالات سایت دسترسی خواهند داشت!
In order to view content subscription is required

Personal subscription
Subscribe magiran.com for 70 € euros via PayPal and download 70 articles during a year.
Organization subscription
Please contact us to subscribe your university or library for unlimited access!