فهرست مطالب

لسان مبین (پژوهش ادب عرب) - سال ششم شماره 20 (تابستان 1394)
  • سال ششم شماره 20 (تابستان 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/07/18
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمد آبدانان مهدی زاده، معصومه تنگستانی صفحات 1-24
    نوستالژی به عنوان یک رفتار روانی و ناخودآگاه از روانشناسی وارد ادبیات شده و تبدیل به یک مضمون شعری گشته است. ابوفراس از جمله شاعرانی است که این مضمون در شعرش برجسته به نظر می رسد. پژوهش حاضر بر آن است با روش توصیفی– تحلیلی نمودهای نوستالژی(جمعی و فردی) را در دیوان ابوفراس بررسی نماید. نوستالژی فردی خود دربردارنده مولفه هایی همچون غم و درد پیری، مرگ اندیشی، دوری از وطن و حسرت بر روزگاران گذشته، فقدان نزدیکان و دوری از معشوق است. از این پژوهش برمی آید که نمود نوستالژی فردی در شعر ابوفراس را می توان در وصف وی از وطن خویش و غم دوری از آن مشاهده نمود. همچنین بیشترین نمود نوستالژی جمعی در شعر وی در هیات فخر به نیاکانش ظاهر شده است. ابوفراس این معانی را با صدق عاطفه در شعر خود به تصویر کشیده است.
    کلیدواژگان: نوستالژی، روانشناسی، شعر، ابوفراس حمدانی
  • عبدالعلی آل بویه لنگرودی، مرتضی امیری صفحات 25-44
    شاعر پایداری معاصر عربی آگاه و مسئول است؛ آگاه از آنچه در جهان پیرامون او می گذرد و مسئول در برابر سرنوشت ملت و کشورش. او برای تحقق آزادی، عزت و استقلال برای مردم کشورش از همه ابزارها و سازکارها بهره می گیرد تا شعر در مسیر مقدس مردم سرزمینش به پیش رود. از جمله این سازکارها توجه او به سنت های گذشته است و برای آنکه سخنش هم تاثیرگذار باشد و هم ارزش هنری خویش را حفظ کند، به سراغ شخصیت های گذشته می رود از شخصیت های تاریخی گرفته تا شخصیت های دینی، و با فراخواندن خویش کاری های آن ها ناگفته های خود را از زبان آنان بیان می دارد. این امر گاه در شگرد نقاب رخ می نماید، گاه با بکارگیری اسطوره های ملی و جهانی خود را نشان می دهد و سرانجام با فراخوانی شخصیت ها رسالت خود را به انجام می رساند. این جستار با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی شخصیت مسیح(ع) و کاربرد آن در شعر پایداری معاصرعربی پرداخته است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که در شعر پایداری معاصر حضرت مسیح(ع) بیشتر در معنای نمادین خاص بکار رفته است؛ مانند درد و رنج، زندگی بخشی از رهگذر مرگ، منجی رهایی بخش، امید و امیدواری، جاودانگی، رستاخیز و پیروزی. شاعر معاصر خواسته است با الهام از این شخصیت ها روحیه آزادی خواهی، امید به آینده و مبارزه و فداکاری در راه هدف را در میان مردم ستمدیده خود زنده کند، و آنان را از واقعیت تلخی برهاند که دامنگیرشان شده است تا آینده ای را برای آنان رقم بزند که در سایه عزت و استقلال کشورش ارزش ها حاکمیت یابند، اخلاص و پاکی سرمشق همه گردد و دروغ و ناپاکی از آن رخت بربندد و ایمان و صداقت بر همه جا حکمفرما باشد.
    کلیدواژگان: ادبیات پایداری، شعر معاصر عربی، فراخوانی شخصیت های دینی، مسیح (ع)
  • علی بیانلو، فریده جباره ناصرو صفحات 45-66
    مجموعه نمایشی «من فوق سبع سماوات» باکثیر از جمله نمایشنامه های تاریخی اسلامی است که حضور عنصر شخصیت در آن بسیار پررنگ تر از دیگر عناصر نمایش است. شخصیت در نمایشنامه به انواع گوناگونی از جمله اصلی و فرعی، ایستا و پویا، مقابل و مخالف، نوعی و همه جانبه و... تقسیم بندی می شود. شخصیت پردازی در نمایشنامه معمولا به کمک برخی تکنیک ها همچون گفتگو، عمل، صحنه پردازی و نامگذاری صورت می پذیرد. این مقاله بر آن است از یک سو انواع مختلف شخصیت ها را در این مجموعه بررسی کند و از سوی دیگر تکنیک های شخصیت پردازی باکثیر را تحلیل کند. نتیجه اینکه باکثیر، از تمامی انواع شخصیت بهره جسته است و از همه تکنیک های شخصیت پردازی بجز تکنیک نامگذاری استفاده کرده است؛ زیرا شخصیت های نمایشنامه، واقعی و تاریخی هستند و خواننده تنها با شنیدن نام آن ها به اسلامی بودن فضای نمایش پی می برد. البته بهره گیری از عنصر گفتگو در شخصیت پردازی نسبت به دیگر عناصر نمایش قوی تر است.
    کلیدواژگان: علی احمد باکثیر، من فوق سبع سماوات، شخصیت پردازی
  • علی اصغر حبیبی، لیلا شکیبایی، وحید شمشیری صفحات 67-94
    علی رغم دیرینگی ادبیات فارسی و عربی، ادبیات زنان سابقه چندانی در ایران و سرزمین های عربی ندارد و باید اذعان داشت که برخی بسترهای مناسب برای رشد ادبیات بانوان و ارائه سروده های ایشان که به مسائل زنان بپردازد و بیان کننده احساسات زنانه باشد، بعد از انقلاب مشروطه در ایران و نهضت های سیاسی و اجتماعی در کشورهای عربی فراهم آمد. از مهمترین نمایندگان ادبیات زنان در ایران، پروین اعتصامی و در کشور کویت، سعاد الصباح هستند. پژوهش حاضر بر آن است تا با تکیه بر روش توصیفی-تطبیقی، پس از خوانش جداگانه اشعار پروین و سعاد و بازخوانش تطبیقی آن ها بر پایه الگوی «مکتب ادبیات تطبیقی اروپای شرقی»، مهمترین درونمایه های اشعار این دو شاعر را در زمینه های مختلف اجتماعی، فرهنگی و مسائل شخصی و زنان، واکاوی نماید. نتایج پژوهش حاکی از آن است که این دو شاعر علی رغم شباهت بسیار در موضوعاتی چون؛ زنان، مبارزه با مردسالاری، ظلم ستیزی و انسان دوستی، به علت وجود تفاوت هایی در زندگی اجتماعی و شخصیتی، با نگاهی متفاوت به دو مقوله عاطفه مادری و عشق ورزی نگریسته اند.
    کلیدواژگان: درونمایه های شعری، ادبیات تطبیقی، پروین اعتصامی، سعادالصباح
  • روح الله صیادی نژاد، حسین ایمانیان صفحات 95-114
    دو زبانگی و دو گانگی زبان از جمله مسائلی است که از دیر باز در همه زبان های دنیا دیده شده است و همواره درباره آن نگرانی هایی مطرح بوده است؛ چرا که به باور برخی، این دو پدیده رفته رفته از رقت و انسجام زبان می کاهد و سبب ضعف و سستی در آن می گردد. دوگانگی زبان و دو زبانگی اگر چه با توجه به شرایط مکانی، زمانی، ادی، مسائل اجتماعی، اوضاع سیاسی و فرهنگی حاکم بر جامعه، متغیر است؛ اما در هر سطحی که باشد سبب ضعف زبان گردیده و اندک اندک آن را از جایگاه رفیع خود دور می سازد. عصر مملوکی و عثمانی یا دوره انحطاط ادبی در ادبیات عرب، یکی از دوره هایی است که در آن زبان عربی بیشتر از هر زمان دیگر دچار آمیزش زبانی گردید و از آسیب های آن در امان نماند. به گمان می رسد که در این عصر به دلیل حضور حاکمان غیر عرب بویژه حاکمان دارای نژاد ترک و در پی آمیزش نژادی، این پدیده بگونه ای بارزتر و چشم گیر تر نسبت به دیگر دوره های تاریخی در ادبیات عرب، خود را نشان داد. البته بهتر است برای این دوره، به جای دو زبانگی از اصطلاح چند زبانگی بهره بگیریم؛ زیرا میان زبان های عربی، فارسی، ترکی و گاه زبان های دیگر ملت های ساکن در جهان اسلام آن روز، دستکم نزد ادیبان و سیاست مداران، پیوندی نا گسستنی وجود داشته است. نگارندگان پژوهش پیش رو بر آنند که ضمن آوردن نمونه هایی از این دو پدیده در شعر عربی این دوره، به بررسی چرایی پیدایی و پیامد های منفی و گاه مثبتی بپردازند که برای شعر عربی داشته است.
    کلیدواژگان: دو گانگی زبان، دو زبانگی، شعر عربی، دوره انحطاط، زبان فصیح و عامیانه
  • حمید طاهری، مریم غفوریان صفحات 115-138
    زمینه ها و عوامل ایجاد نوع ادبی داستان نویسی معاصر در ادبیات عرب و فارسی بسیار نزدیک و شبیه به هم است؛ بویژه اینکه در هر دو زبان، داستان برگرفته از الگوهای داستان نویسی غرب است؛ یعنی شباهت ها سبب شده است که بسیاری از محققان، شیوه داستان نویسی یکی از این دو را متاثر از دیگری بدانند؛ هرچند تاثیر را نمی توان انکار کرد. در این مقاله شباهت ها و احیانا تاثیر و تاثر دو داستان کوتاه رجل سیاسی جمالزاده وحجابمنفلوطی از یکدیگر نشان داده شد. برای نقد و بررسی دقیق تر، عناصر داستانی دو اثر را ابتدا جداگانه تجزیه و تحلیل و معرفی کرده ایم و سپس به مقایسه عناصرداستانی دو نوشته پرداخته ایم. نویسندگان این دو اثر با نگاه انتقادی به جامعه زمان خویش نگریسته اند. از این رو، بررسی این دو داستان خصوصا درونمایه آن ها می تواند به ما در شناخت جامعه و محیط اجتماعی عصر نویسندگان کمک کند.
    کلیدواژگان: عناصر داستان، حجاب، رجل سیاسی، منفلوطی، جمالزاده
  • حسن مجیدی، محمد غفوری فرد، جواد عابدی صفحات 139-162
    ادبیات به دلیل ماهیت و حوزه گسترده اش، با سایر رشته های علوم انسانی اشتراک و تناسب موضوعی دارد. از این رو، قابلیت انجام پژوهش های بین رشته ای در آن امکان پذیر است. در این میان رابطه ادبیات و علم روان شناسی از اهمیت و عمق زیادی برخوردار است؛ بگونه ای که نقد و تحلیل اثر ادبی از منظر روانشناسی برای شناخت شخصیت صاحب اثر، یکی از برجسته ترین روش های نقدی است. اشعار شاعران یکی از آثار ادبی است که بازتاب و انعکاس راستین شخصیت آفریننده آثار در آن نمود پیدا می کند. ابن رومی یک از شاعران برجسته عصر عباسی است که زندگی روی خوشی به وی نشان نداد و همواره غرق در مصیب و بلا بود، و در وجود خود حقارت های جسمانی و اجتماعی را احساس می کرد، در نتیجه اشعار وی عرصه جولان عقده های روانی اوست. این پژوهش در تلاش است تا با روش توصیفی تحلیلی، شخصیت ابن رومی را از رهگذر اشعارش با رویکرد نقد روانشناسی در چارچوب نظریه عقده حقارت آلفرد آدلر بررسی و تحلیل کند. نتیجه این پژوهش نشان می دهد که حضور احساساتی نظیر حسادت، بدبینی، تنفر، ترس در وجود ابن رومی، نشان از نهادینه بودن عقده حقارت در شخصیت او دارد.
    کلیدواژگان: شعر عربی، ابن رومی، نقد روان شناسی، عقده حقارت، آدلر
|
  • Mahmoud Abdanan, Masume Tengestani Pages 1-24
    Nostalgia as a mental and unconscious behaviour has been adapted from psychology into literature and has become a poetical theme; this theme can be evidently traced in the works of Abu Feras Hamadani. The aim of the present research is to examine nostalgic features under two categories of personal and general in Abu Feras’s poems through a descriptive- analytical method. The personal nostalgia involves grief, pain, aging, thinking of death, homesickness, and days of the past, lack of relatives and absence of the beloved. This research indicates that the personal nostalgia in the Abu Feras poetry lies in the description of his homesickness. In addition, the general nostalgia is predominately seen in taking pride of his dynasty. He has reflected these meanings through honest emotions.
    Keywords: Nostalgia, Psychology, Abu Feras Hamadani's poems
  • Abdulali Alboyeh Langarudi, Morteza Amiri Nazhad Pages 25-44
    Contemporary Arab poets are well-informed, aware of the world surrounding them and responsible, and feel responsible towards the fate of their nations and countries. In order to achieve the country and nation’s freedom, integrity and independence, they employ all available instruments and mechanisms to usher the poetry in the sacred path of serving the nation. One of these mechanisms is focusing on their past traditions. To make their language impressive and effective as well as preserving its aesthetic aspects, they turn to outstanding characters of the past, both historical and religious ones. The poet summons these characters for help by echoing his thoughts through their words. The poet achieves this goal either through persona technique or through national and international mythological characters. This qualitative study, by applying analytical description, deals with the character of Christ and its reflection in the contemporary Arabic poetry of resistance. Contemporary poets want to make an example of Christ whose life is a symbol of pain, suffering, sacrifice, establishing life via death, deliverance, giving hope and being hopeful, eternity, resurrection and victory. Therefore, they try to revive the spirit of freedom, hope in the future, and struggle for the sake of noble objectives among the oppressed people, thus, releasing them from the bleak situation that has engulfed them. Ultimately, they can create a bright future in which their country gains independence and integrity as a result of which virtues become dominant values, truth and sincerity spread everywhere, falsehood and viciousness are wiped out, and faith and honesty prevail.
    Keywords: Literature of Resistance, Contemporary Arabic poetry, Recalling religious figures, Christ
  • Ali Bayanlou, Farideh Jabareh Pages 45-66
    The collection of plays Men Fough sabe Samavat by Bakatheer is of Islamic historical plays where the presence of character is highlighted more than its other elements. Character in plays is characterized into main, minor, static and dynamic, opposing, typical, and omniscient. Characterization in this genre is carried out through various techniques such as dialogue, action, setting and characters’ names. This article on the one hand examines different types of character in and on the other hand analyzes other techniques of characterization of Bakatheer. The result indicates Bakatheer benefited from all sort of characterization techniques expect name selection for the characters are real and historical figures; thus, the reader comprehends the Islamic ambience of the play upon hearing the characters’ names. It is worth mentioning that dialogue outweighs the other techniques used in the characterization of the plays.
    Keywords: Ali Ahmad Bakatheer, Men Fough Sabe Samavat, Characterization
  • Ali Asghar Habibi, Leila Shakibaee, Vahid Shamshiri Pages 67-94
    In spite of the rich history of Persian and Arabic literature, women's literature does not have a long record in these countries and suitable grounds for the growth of women’s poems to show their problems and feelings, was provided in Iran after the Mashrote revolution and the socio-cultural movements in Arab countries. Among important representatives of women's literature in Iran is Parvin Etesami and In Kuwait, Soad Al-Sabbah. This study tries to find the most important themes in social, cultural and personal aspects of their poems; after reading the mentioned poetess separately and their works are then compared based on Eastern European School of comparative literature. Findings show that these two poets, despite similarities in subjects such as women, feminism, resisting oppression and altruism, have different looks to maternal feelings and love because of differences in their social and personal life.
    Keywords: Poetic themes, Comparative literature, Parvin Etesami, Soad Al-Sabbah
  • Roohollah Sayyadi Nejad, Hossein Imanian Pages 95-114
    Bilingualism and language duality are seen in all the languages of the world and it is a matter of concern for some believe that these two phenomena have gradually reduced the accuracy and consistency of language causing language weakness. Although language duality and bilingualism vary due to place, time, racial, social, political, and cultural situations in society; but, at any level, lead to language weakness and gradually make it far from its high level. Mamluki and Ottoman eras or decadence period in Arabic literature is one of the periods in which Arabic has been mixed with other languages more than any other time. It seems that it is because of non-Arab rulers of this era, especially Turk ones, which is more obvious than other historical periods in Arab literature. It is better to use multilingualism instead of bilingualism in this period because there has been a close relationship and overlap between politicians and literate of that period as well as Arabic, Persian, Turkish, and the language of some other nations which have been in the domain of the Muslim world. This paper tries to bring examples of these two phenomena in the Arabic poetry of this period and analyze the reasons of some of the positive and negative consequences in Arabic poetry.
    Keywords: Duality of language, Bilingualism, Arabic poetry, Decadence, Eloquence, slang language
  • Hamid Taheri, Maryam Ghafooriyan Pages 115-138
    Backgrounds and origins and causes of the Arab and Persian fiction are to a great extend similar. In both Arabic and Persian fictions are adapted from the West; in fact the similarities have led the researchers to consider both under the influence one another. In this paper, the similarities and the possible affects and influences of Jamalzadeh’s "statesman" and Manfluti’s “the veil” are shown. For a more detailed analysis, the elements of the first two stories are analyzed separately and subsequently compared in relation to one another. The two writers have looked at their society of their time with a critical eye, hence dealing with the themes of these particular works would help one to identify the community and social environment of their time.
    Keywords: Elements of the story, Hejab, Statesmen, Manfluti, Jamalzade
  • Hassan Majidi, Mohmmad Ghafourifar, Javad Abedi Pages 139-162
    Literature shares and is related to many fields of humanities due to its nature. Thus, interdisciplinary studies can be conducted; yet, the interaction between literature and psychology are of great importance. Analysis of a literary work from psychology aspects is one of the most important methods to understand the personality of an author. The personality of poets and writers emerges in their poems. Ibn al-Rumi is one of the major poets of the Abbasid era, who lived a difficult life and experienced physical and social inferiority; therefore, his poetry is filled with trauma. This paper, with descriptive and analytical methods, studies Ibn al-Rumi’s poems according to Alfred Adler's theory of inferiority complex. The results of this study show that Ibn al-Rumi has an inferiority complex and some of the features of his character are: jealousy, suspicion, hatred, and fear.
    Keywords: Arabic Poetry, Ibn al-Rumi, Psychological theory, Inferiority Complex, Adler