فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال هجدهم شماره 2 (تابستان 1394)
  • سال هجدهم شماره 2 (تابستان 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/06/31
  • تعداد عناوین: 8
|
  • امیر احمدپور *، سعید فعلی، شهره سلطانی صفحات 1-18
    اجرای طرح یکپارچه سازی در استان مازندران همواره با مشکلاتی در زمینه مشارکت کشاورزان روبه رو بوده است. هدف کلی تحقیق حاضر شناسایی عوامل موثر بر عدم مشارکت شالیکاران استان مازندران در طرح یکپارچه سازی اراضی بود. جامعه آماری تحقیق کلیه آن دسته از شالیکاران استان مازندران را که در طرح شرکت نکرده بودند، شامل می شد. ابزار تحقیق پرسشنامه بود که به صورت مصاحبه تکمیل شد؛ بدین منظور، با نمونه ای از جامعه آماری که به روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب شده بودند (259=n)، مصاحبه هایی صورت گرفت. نتایج تحقیق نشان داد که عدم تحویل به موقع اراضی یکپارچه شده، احتمال کم شدن مقدار زمین زراعی بعد از یکپارچه سازی و تفاوت مزارع از لحاظ دسترسی به منابع آب مهم ترین دلایل مخالفت شالیکاران با اجرای طرح یکپارچه سازی اراضی است. با استفاده از شیوه تحلیل عاملی، عوامل موثر بر عدم مشارکت کشاورزان استان مازندران در طرح یکپارچه سازی اراضی در ده عامل خلاصه شدند که ماهیت اجتماعی، جمعیتی، اعتباری، توپوگرافی، آموزشی، دولتی و زراعی داشتند. این عوامل 62 درصد از واریانس عوامل موثر بر عدم مشارکت شالیکاران استان مازندران در طرح یکپارچه سازی اراضی را تبیین می کنند.
    کلیدواژگان: یکپارچه سازی اراضی، عدم مشارکت، شالیکاران، مازندران (استان)
  • زهره طبرسا، حسین شعبانعلی فمی *، خلیل کلانتری، مائده هاتفی صفحات 19-38
    کشاورزی اجتماع پشتیبان یکی از رویکردهای توسعه نظام های بهره برداری نزدیک مناطق شهری است که در آن، از ظرفیت مالی و انسانی و علاقه آنها برای توسعه و مشارکت در فعالیت های نظام های بهره برداری خانوادگی استفاده می شود. بر این اساس و با توجه به جایگاه شهروندان به عنوان یکی از ارکان اصلی این رویکرد، تحقیق توصیفی- همبستگی حاضر با هدف بررسی عوامل موثر بر انگیزه شهروندان شهرستان گرگان نسبت به مشارکت در کشاورزی اجتماع پشتیبان انجام شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها، از آماره های توصیفی و استنباطی نظیر میانگین، انحراف معیار، ضریب تغییرات، تحلیل همبستگی و تحلیل مسیر استفاده شد. نتایج تحلیل همبستگی مربوط به شهروندان حاکی از آن است که سابقه سکونت در روستا، استفاده از منابع اطلاعاتی، زمینه های مورد علاقه شهروندان برای مشارکت در کشاورزی اجتماع پشتیان، سرمایه اجتماعی، و میزان علاقه به کشاورزی با میزان انگیزه شهروندان برای مشارکت در کشاورزی اجتماع پشتیبان رابطه مثبت و معنی دار با 99 درصد اطمینان دارند؛ همچنین، نتایج تحلیل مسیر نشان داد که تاثیرگذارترین متغیر بر میزان انگیزه شهروندان برای مشارکت در کشاورزی اجتماع پشتیبان میزان سرمایه اجتماعی است.
    کلیدواژگان: انگیزش، مشارکت، شهروندان، کشاورزی اجتماع پشتیبان، گرگان (شهرستان)
  • مهدی ناصری، همایون فرهادیان *، عنایت عباسی، فرهاد خسروانی صفحات 39-63
    هدف تحقیق پیمایشی حاضر بررسی نقش شرکت های سهامی زراعی در بهبود شاخص های توانمندسازی کشاورزان عضو این شرکت هاست. پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و از لحاظ تحلیل داده ها توصیفی و همبستگی است. داده های تحقیق از طریق پرسشنامه محقق ساخته جمع آوری شد. جامعه آماری تحقیق شامل کلیه اعضای شرکت های سهامی زراعی جنوب استان خراسان جنوبی با جمعیت 599 نفر بود. حجم نمونه بر طبق جدول کرجسی و مورگان 234 نفر مشخص شد. نتایج نشان داد که شرکت های سهامی زراعی، به ترتیب، در زمینه توانمندی فنی و حرفه ای با میانگین 59/3، توانمندی اجتماعی و روانی با میانگین 3/3 و توانمندی اقتصادی کشاورزان با میانگین 97/2 در حد متوسط و متوسط به بالا عمل کرده و در بهبود شاخص های توانمندسازی کشاورزان نقش موثر داشته اند. همچنین، نتایج نشان داد که رابطه مثبت و معنی داری بین نگرش کشاورزان و رضایت آنها از شرکت، مورد مشورت قرار گرفتن، آگاهی از شرکت، سابقه کار کشاورزی و میزان توانمندی آنها وجود دارد.
    واژه های کلیدی:: توانمندسازی، شرکت های سهامی زراعی، کشاورزان، خراسان جنوبی (استان).،
  • علی رضا جمشیدی *، سیدهدایت الله نوری زمان آبادی، محمدصادق ابراهیمی صفحات 65-88
    هدف از پژوهش حاضر درک رفتار سازگاری کشاورزان با تغییرات آب وهوا با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری در شهرستان چرداول از توابع استان ایلام است. جامعه آماری مطالعه را تمامی خانوارهای مناطق روستایی این شهرستان که در بخش کشاورزی مشغول به فعالیت بوده و در معرض تغییرات آب وهوایی (به ویژه خشکسالی) در ده سال گذشته قرار گرفته اند، تشکیل می دادند (9169=N). 192 خانوار از جامعه آماری، با استفاده از جدول بارتلت و به روش نمونه گیری طبقه ای به عنوان نمونه مورد مطالعه انتخاب شدند. بر اساس نتایج به دست آمده، هنگامی که کشاورزان درک بالاتری از خطرات تغییر آب وهوا و اثربخشی اقدامات سازگاری داشته باشند، احتمال قصد سازگاری آنها نیز بالاتر خواهد بود؛ در مقابل، احتمال قصد سازگاری کشاورزان دارای افکار واهی و پوچ که با انکار خطر تغییرات آب وهوا، به سرنوشت در این زمینه اعتقاد دارند، کمتر خواهد بود.
    کلیدواژگان: تغییرات آب وهوایی، سازگاری، خشکسالی، نظریه انگیزش حفاظت، چرداول (شهرستان)، ایلام (استان)
  • حسین خادمی *، عبدالرضا رکن الدین افتخاری، زهره هاتفی مجومرد صفحات 89-110
    تنوع ویژگی های مکانی- فضایی روستاهای کشور گویای تفاوت نیازها و الزامات جوامع روستایی است که ضرورت برنامه ریزی محلی را مطرح می سازد. مقاله حاضر، با بهره گیری از رویکرد برنامه ریزی راهبردی و مشارکتی، با استفاده از روش های پیمایشی، روش ارزیابی مشارکتی روستایی (PRA) و مدل سوات (SWOT)، به ارائه راهبردهای موثر و تدوین کلیات «برنامه اجرایی توسعه روستایی» روستای صدرآباد از توابع دهستان رستاق استان یزد می پردازد. نتایج تحقیق نشان داد که از میان نقاط ضعف روستا، «کمبود آب» و از میان نقاط قوت آن، «امکان یکپارچه سازی اراضی»، و نیز از میان فرصت ها، «وجود بازارهای مناسب بیرونی برای عرضه محصولات گلخانه ای» و از میان تهدیدها، «آلودگی محیط زیست روستا» از مهم ترین عوامل تاثیرگذار در توسعه روستایی به شمار می روند. همچنین، راهبرد تهاجمی، با تمرکز روی نقاط قوت داخلی و فرصت های خارجی، مناسب ترین الگو برای توسعه این روستاست.
    کلیدواژگان: برنامه پنج ساله، توسعه روستایی، ارزیابی مشارکتی، توسعه پایدار، مدل سوات (SWOT)، صدرآباد (روستا)، رستاق (دهستان)، یزد (استان)
  • محسن ترامشلو *، سیدمهدی میردامادی، فرهاد لشگرآرا صفحات 111-127
    خرد بودن اراضی، مصرف بی رویه نهاده ها، مکانیزاسیون نامناسب، روش های آبیاری سنتی، و عملکرد کم از چالش های مهم بخش کشاورزی به شمار می روند. شرکت های تعاونی تولید کشاورزی از جمله تشکل هایی است که در صورت مدیریت صحیح، می تواند نقشی مهم در حل این مسائل داشته باشد. تحقیق حاضر نقش شرکت های تعاونی تولید در توسعه کشاورزی استان قم را با استفاده از رگرسیون چندگانه بررسی می کند. جامعه آماری تحقیق شامل ارکان تعاونی های تولید استان قم است (102 نفر). اطلاعات در قالب پرسشنامه به صورت سرشماری و پیمایشی جمع آوری شد. نتایج رگرسیون چندگانه نشان داد که متغیرهای «توجه به محیط زیست»، «توزیع بهتر امکانات و منابع در بین اعضا»، «به کارگیری ابزارآلات نوین کشاورزی»، و «اصلاح و بهبود رویه ها و سیاست های تعاونی» تاثیر معنیداری بر توسعه کشاورزی استان قم دارند.
    کلیدواژگان: شرکت های تعاونی تولید روستایی، توسعه کشاورزی، قم (استان)
  • مهرداد نیک نامی * صفحات 129-152
    پژوهش حاضر به بررسی ویژگی های موثر بر نگرش آنها نسبت به اشتغال در بخش کشاورزی پرداخته است. جامعه آماری تحقیق شامل جوانان روستایی بین 18 تا 24 سال ساکن مناطق روستایی استان سمنان به تعداد 102089 نفر بود. حجم نمونه بر اساس جدول کرجسی و مورگان به تعداد 384 نفر تعیین شد. به منظور دسترسی به اهداف تحقیق از آزمونهای همبستگی و رگرسیون چندگانه استفاده شد. نتایج رگرسیون چندگانه حاکی از آن بود که علاقه مندی به انجام فعالیت های کشاورزی، سطح زمین زراعی، همکاری با مراکز خدمات کشاورزی، تمایل به انجام کار گروهی، همکاری با شورای اسلامی روستا، و همکاری با مدیریت جهاد کشاورزی به طور مثبت و همکاری با تعاونی تولید و میزان برخورداری از اطلاعات و دانش فنی به طور منفی بر نگرش جوانان روستایی تاثیر دارند. توسعه مراکز آموزش کشاورزی در سطوح متوسطه در مناطق روستایی، طراحی و اجرای برنامه های آموزشی مناسب از قبیل بازدید از پروژه های موفق و کارآفرینان، طراحی و اجرای برنامه های مشارکتی، سیاست گذاری مناسب و حمایت های لازم از جوانان روستایی از جمله پیشنهادهای مطالعه حاضر بودند.
    کلیدواژگان: جوانان روستایی، اشتغال، فعالیت های کشاورزی، سمنان (استان)
  • حسن افراخته *، عبدالمجید قرنجیک صفحات 153-172
    نظام زراعی، در قالب پدیده ای جغرافیایی، متناسب با شرایط مکانی، اقتصادی و اجتماعی تحول می پذیرد. این تحول بر حسب دلایل اولیه به پیامدهایی خاص می انجامد. هدف تحقیق حاضر بررسی تحول نظام زراعی، عوامل و عواقب آن بر اساس ویژگی های نظام زراعی شهرستان ترکمن در سال های 1370تا 1390 است. تغییرات عمده در الگوی زراعی و به ویژه نوع کشت در قلمرو مورد مطالعه طی این دوره حاکی از جایگزینی تدریجی نظام زراعی پنبه با نظام های دیگر و به ویژه گندم است. جامعه نمونه تحقیق دهستان جعفربای جنوبی بود. داده های مورد نیاز از طریق مصاحبه با نخبگان محلی جمع آوری و بر اساس «روش نظریه مبنا» تجزیه و تحلیل شد. نتایج نشان داد که الگوی کشت منطقه به تبعیت از سیاست گذاری دولت، بازدهی زمین و محصول، درآمد کشاورزان و تقاضای بازار دچار تحول شده و امروزه، کشت گندم و جو، به دلیل سیاست های حمایتی دولتی در زمینه تضمین خرید دولتی به همراه بازار آزاد، کشت برتر منطقه است. زارعان، با توجه به بازار فروش، به تنوع کشت پرداختند تا درجه خطرپذیری کشت را کاهش دهند. تحول نظام زراعی برخی عواقب منفی را نیز به دنبال داشت؛ حذف تولید پنبه منجر به تعطیلی کارخانه های فرآوری محصولات مربوط شد که خود از نظر توزیع درآمد و گسترش فعالیت های جنبی، اثرات منفی داشت و نیز برخی آداب و رسوم سنتی مثبت نظیر کار جمعی و همیاری محلی را در ناحیه از بین برد.
    کلیدواژگان: نظام زراعی، تحولات اقتصادی، اجتماعی، جعفربای جنوبی (دهستان)
|
  • Pages 1-18
    Implementation of Land Consolidation Project (LCP) in Mazandaran province has faced problems in respect to farmers’ participation. This study aimed at identifying effective factors on paddy farmers’ non-participation in LCP. The target group included the paddy farmers who had not participated in LCP in Mazandaran province; and among them، 259 farmers were selected using cluster sampling method. As shown by the study results، non-delivery of consolidated land timely، probability of decreasing farming land after consolidation، and access to water resources were the main reasons of farmers for non-participation in LCP. Factor analysis results showed that ten general factors were main barriers of participation among farmers، including heritage law، population increase، financial issues، land topography، education، governmental factors and finally، agricultural issues. These factors could explain 62 percent of the variance of resistance to participate in LCP in Mazandaran province.
    Keywords: Land Consolidation, Non, participation, Paddy Farmers, Mazandaran (Province)
  • Pages 19-38
    Community-supported agriculture is one of the main approaches to the farming systems located near the cities in which the financial and human capacities of citizens are used for developing family farming systems. Given the role، interest and status of citizens in this approach، this correlation-descriptive research aimed at examining the motivation of citizens to participate in community-supported agriculture (CSA) in Gorgan county. Descriptive and inferential statistics such as mean، standard deviation، coefficient of variation، correlation analysis، and path analysis were used for the data analysis. The results of correlation analysis indicated that there were positive significant relationships between the extent of motivation of citizens for participation in community-supported agriculture with the random variables such as years of settlement in village، use of information sources، areas of citizens’ interest to participate in CSA، level of social capital، interest to agriculture and willingness to invest in CSA programs. In addition، the result of path analysis indicated that social capital was the most influential factor on the motivation of citizens to participate in CSA.
    Keywords: Motivation, Participation, Citizens, Community, Supported Agriculture, Gorgan (Province)
  • Pages 39-63
    This study aimed at investigating the role of farming corporations in improving the empowerment indexes of their member farmers in a survey method. This applied study was conducted in a descriptive-correlation method. Data was collected through a questionnaire that was developed by researchers and it was confirmed by Cronbach''s alpha coefficient (0. 90). Statistical society included all the member farmers of two corporations selected in a propositional-random sampling method out of the seven corporations established in southern areas of South Khorasan Province of Iran (N=599). The sample size was determined through Krejcie and Morgan table (n=234). Study results showed that the farming corporations were placed in the average and high levels in the fields of technical and professional skills (Mean=3. 59)، the psychological empowerment (Mean=3. 3) and the economic empowerment of farmers (Mean= 2. 97)، respectively. They have been successful in improving the empowerment indexes. In addition، the results showed that there was a significant positive relation between farmers'' attitudes and their satisfaction to the consults of the corporations، awareness of the corporations، job experience in agriculture and their capabilities.
    Keywords: Empowerment, Farming Corporations, Member Farmers, South Khorasan (Province)
  • Pages 65-88
    This study aimed at understanding farmers’ adaptation intention to climate change by using structural equation modeling in Chardavol county، Ilam province of Iran. The statistical society included all the farmer households in rural areas of the county exposed the climate change (particularly drought) over past ten years (N=9169). Bartlett table was used to estimate the sample size، resulting in the selection of 192 individuals (households). The multi-stage probability sampling was used in this study. The findings indicated that the farmers were more likely to have an adaptation intention when they perceived higher risks of climate change and greater effectiveness of adaptive measures; in contrast، they were less likely to intend to adapt when they were subject to wishful thinking، denials of climate change risks، and fatalism; in addition، the adaptation intention increased when the farmers perceived greater influences of the increases in electricity، water and fuel prices.
    Keywords: Climate Change, Adaptation, Drought, Protection Motivation Theory, Chardavol (County), Ilam (Province).
  • Pages 89-110
    Diversity of rural location-spatial characteristics in Iran indicates difference in needs and requirements of rural communities، raising the necessity of local planning. This article presents effective strategies and formulates general issues on «executive plan of rural development» of Sadrabad village of Rustaq sub-district in Yazd province of Iran. For this purpose، it used a participatory and strategic planning approach in survey and Participatory Rural Appraisal (PRA) methods as well as SWOT model. The study results showed that among the weaknesses of the village، «water scarcity»، among the strengths، «possibility of integrating the lands»، among the opportunities، «presence of appropriate external markets for the supply of green house products»، and among the threats، «environmental pollution of the village» were the most important factors affecting the rural development; in addition، the aggressive strategy with focus on internal strengths and external opportunities was found as the most suitable model for the development of the studied village.
    Keywords: Five, Year Plan, Rural Development, Participatory Rural Appraisal (PRA), Sustainable Development, SWOT Model
  • Pages 111-127
    Small lands، excessive use of inputs، inappropriate mechanization، traditional irrigation، and low performance are among the main challenges in agricultural sector. Agricultural production cooperatives in the presence of proper management can play an important role in solving these problems. This study aimed at investigating the role of agricultural production cooperatives in the agricultural development of Qom province of Iran. The statistical population included main members of the production cooperatives in the province (102 people). The information was gathered through questionnaires in survey and headcount manners. The results of multiple regression showed that the variables including «attention to environment»، «proper distribution of facilities and resources among the members»، «application of modern agricultural machineries and equipments»، and «revision and improvement of cooperative''s policies» were the most effective factors in developing the agriculture of the province.
    Keywords: Rural Production Cooperatives, Agricultural Development, Qom (Province)
  • Pages 129-152
    This study aimed at investigating socio-economic characteristics influencing the rural youth’s attitudes toward employment in agricultural activities in Semnan province of Iran. It was conducted in a causal relationship method. The statistical society included the rural youth، between 18 to 24 years، living in rural areas of the province (102089 people). The sample size was determined based on Krejcie and Morgan table (384 persons). The method used to access the samples was a stratified random sampling method. The result of multiple regression indicated that interest in agricultural activities، agricultural land area، collaboration with agricultural service centers، willingness to team work، cooperation with rural council، and collaboration with Jihad for Agriculture administration had a positive impact and collaboration with production cooperatives، having technical knowledge and information had a negative impact on the attitudes of the studied people، anticipating some 47. 7 percent of the variance of the dependent variable. This study recommended the development of high school agricultural training centers in rural areas، design and implementation of appropriate educational programs such as visits to successful projects and entrepreneurs، design and implementation of participatory programs، appropriate policies and support for young people in rural areas.
    Keywords: Rural Youth, Employment, Agricultural Activities, Semnan (Province)
  • Pages 153-172
    The farming system as a geographical phenomenon changes in accordance with local، economic and social conditions. This evolution leads to special consequences based on its original causes. This study aimed at explaining the changes in farming systems، its causes and consequences based on the characteristics of farming systems applied in Turkmen county during 1991-2011. Over this period، the cultivation pattern applied in Southern Jafarby sub-district in Golestan province of Iran (cotton farming system) was gradually replaced by other systems، the wheat one in particular. The required data were collected through interviews with local elites. Collected data were analyzed in the grounded theory method. The study results showed that region cultivation pattern changed in accordance with certain variable including farmer''s income and market demand. Presently، wheat and barley cultivations are the dominant cultivation of area due to governmental and market guarantee policy. Regarding production market، growing cultivation diversity was addressed by the farmers to reduce the degree of risk-taking. The evolution of farming system also had some negative implications; the elimination of cotton cultivation and closing its related processing firms were among negative impacts and also، the elimination of some traditional positive customs including collective work and local cooperation in the region.
    Keywords: Farming System, Socio, Economic Evolution, Southern Jafarby (Sub, district)