فهرست مطالب

پژوهش نامه اخلاق - پیاپی 28 (تابستان 1394)
  • پیاپی 28 (تابستان 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/07/25
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مسعود صادقی، عسکر دیرباز صفحات 7-22
    تخیل به ویژه تخیل اخلاقی، مقوله ای است که تعریف دقیق و تعیین مختصات آن، چندان مورد توجه قرار نگرفته و بررسی نقش آن در بسیاری از نظام ها و نظریه های اخلاقی ازجمله اخلاق اسلامی مغفول مانده است. برای رسیدن به این هدف، با ارائه تعریف پیشنهادی خود از تخیل اخلاقی، نسبت این تعریف با پاردایم های رایج بررسی می شود. پس از تبیین رابطه و تفاوت های تخیل اخلاقی با مفاهیمی چون خرافه یا ایمان به غیب، نقش و مدخلیت تخیل در دو سطح جداگانه تحلیل خواهد شد: سطح اصول شکلی و سطح هنجارهای اخلاق اسلامی. برای انجام این مهم، کارکرد تخیل در قاعده طلایی به عنوان یک اصل مهم در میان اصول شکلی اخلاق اسلامی تحلیل گشته، با بررسی فضایل و رذایلی چون قرض الحسنه، غیبت، زکات، قتل و احیا، نقش تخیل در ساحت هنجارها واکاوی خواهد شد.
    کلیدواژگان: تخیل اخلاقی، اخلاق اسلامی، خیال، ایمان
  • مهوش کهریزی، علی مرادی صفحات 23-40
    تحقیقات نشان می دهد مادران شاغل باید نزدیک به دوبرابر مادران غیرشاغل در هر روز وقت صرف کنند تا بتوانند هم وظیفه مادری و همسری خود را انجام دهند و هم از عهده مسئولیت شغلی خود برآیند که این موجب کاهش توانایی، بی حوصلگی و خستگی بیش از حد آنها می شود. اسلام با اشتغال زنان در بیرون از خانه مخالفتی ندارد؛ به شرط آنکه، سلامت اخلاقی آنان به خطر نیفتد، حرمت و عفت آنان در معرض آسیب و خطر قرار نگیرد و کیان خانواده آسیب نبیند. در مقابل، فمینیسم با روانه ساختن بی رویه زنان به بازار کار، به محیط خانه که بهترین محیط هنرنمایی زن و مهم ترین ابزار زن برای مشارکت اجتماعی و تاثیرگذاری بر اعضای خانواده است، آسیب های جدی وارد کرده است. در این پژوهش که به روش توصیفی - تحلیلی صورت گرفته، دیدگاه های اسلام و فمینیسم در موضوع اشتغال زنان با هم مقایسه شده و سپس چالش های اخلاقی این امر برای خانواده از دیدگاه فمینیسم و راهکارهای اسلام در این زمینه بررسی شده است.
    کلیدواژگان: اسلام، فمینیسم، اشتغال زنان، چالش، راهکار
  • احمد قرایی سلطان آبادی، سعید نظری توکلی صفحات 41-56
    آموزه اخلاقی «با دیگران تنها به گونه ای رفتار کن که رضایت می دهی در همان موقعیت با تو رفتار شود»، در روایات اسلامی به «انصاف» و در نظام های اخلاقی معاصر، به «قاعده زرین» شهرت یافته است. به رغم تشابه معنایی این دو با هم و فراگیر بودن آنها در تمام ساحات رفتاری انسان، از یک سو شاهد ابهام در جهاتی از موضوع و طرح کلی آن هستیم و از سوی دیگر، تعارض ها و سوءفهم هایی مشاهده می شود که در نظام های اخلاقی معاصر همچنان محل توجه و نظر است. تحلیل و تطبیق یافته های موجود نشان می دهد که مفهوم «انصاف» با «قاعده زرین» همپوشانی دارد و با تحلیل سیستمی معنای مشترک آن دو، یعنی داشتن انتظار معقول و مشروع از خود و دیگری در صورت قرار گرفتن در موقعیت های فرضی مشابه، می توان الگوی رفتاری مناسبی برای زیست فردی و اجتماعی به دست داد.
    کلیدواژگان: انصاف، قاعده زرین، اخلاق اسلامی، فرد، سازمان
  • عبدالمجید مصلح، احمد الله یاری بوزنجانی صفحات 57-74
    امروزه، گسترش بازارها، تنوع محصولات و افزایش تعداد شرکت های تولیدی، فضایی رقابتی را در بازار پدید آورده و درنتیجه شرکت ها ناچار به استفاده از راهبردهایی هستند که سودآوری و ماندگاری بیشتر آنها را در بازار به ارمغان آورد. در این میان، توجه بیش از اندازه به بقای شرکت و سودآوری آن، موجب انحراف توجه مدیران از یک اصل اساسی، یعنی اخلاق در مدیریت فعالیت های بازاریابی می گردد. اهمیت این امر به طور خاص در جوامع اسلامی بسیار چشمگیر است؛ بنابراین شناخت معیارهای اخلاقی اسلام در فعالیت های بازاریابی و عمل به آنها، راهکاری است که نه تنها در چنین جوامعی به دلیل جلب مشتریان بیشتر، سودآوری شرکت ها را افزایش می دهد، ماندگاری آنها را نیز در بازار رقم می زند. بر این اساس، در این پژوهش با هدف شناسایی ارزش های اخلاقی اسلام در مدیریت فعالیت های بازاریابی، با بررسی متون دست اول اسلام (قرآن و روایات)، مجموعه ای از ارزش های اخلاقی مورد تاکید این دین الهی، بررسی و ارائه شده اند.
    کلیدواژگان: اخلاق در بازاریابی، مدیریت اخلاقی بازار، ارزش های اسلامی در بازاریابی، تجارت اخلاق محور
  • محمد کریمی لاسکی، احد فرامرز قراملکی صفحات 75-98
    مقاله حاضر، تحلیلی محتوایی از نگاه هفت دین زنده جهان (یهودیت، مسیحیت، اسلام، بودا، هندو، کنفسیوس و زرتشت) به قاعده زرین است. این قاعده در نگاه ادیان، شامل مولفه هایی چون «خود»، «دیگری» و «پسندیدن» است که با نگاه به روابط بین شخصی، از متدینان به هر یک از ادیان، عمل به آن مطالبه شده است. نگرش مطلوب ادیان، خود را در وضعیت وجودی دیگری دیدن یا از منظر دیگری به رفتار خود نگریستن بوده است. توجه به مولفه های مختلف این قاعده در گزارش ادیان، به ویژه مولفه «دیگری»، نشان می دهد که از منظر ادیان، مراعات قاعده زرین صرفا در برابر هم کیشان نیست و این قاعده در تراز یک قاعده همگانی و جهان شمول و صرف نظر از کیش و آئین خاصی، از سوی ادیان توصیه شده است.
    کلیدواژگان: دین، اخلاق، قاعده زرین، فرمان محبت، اصل مقابله به مثل، دیگری
  • هادی صادقی، حسین حاجی پور*، محمد مهدی کیانی صفحات 99-116

    تفاوت نگاه به سرشت بایستگی های اخلاقی، منشا تنوع نظریه هایی در این باب شده است. نظریه الزامات اخلاقی آیت الله لاریجانی یکی از آنهاست که به علت اعتقاد به معناداری و واقعیاتی نفس الامری، از سایر نظریه ها متمایز شده است. این مقاله ضمن تبیین دیدگاه ایشان و بررسی اجمالی سایر نظریه ها از نگاه خود ایشان، نظریه الزامات اخلاقی و عقلی را در سه حوزه معناشناسی، هستی شناسی و معرفت شناسی تحلیل و ارزیابی کرده است و ضمن اصرار بر اتقان و عدم تعارض بخش های مختلف این نظریه، نقدهایی بر آن وارد کرده است؛ انحصار عقل در ادراک، قابل تامل است و تاکیدهای قرآنی، روایی و فلسفی بر جایگاه عقل عملی و الزام و تدبیر آن نیز قابل توجه است. با توجه به جایگاه عقل در منابع مختلف و ترسیم دقیق آن، نحوه ادراک ما از احکام عقلی، نیازمند تفصیل بیشتری است که با لحاظ رویکرد مدرکیت عقل، توجی هات مقدر دیدگاه فوق، به سمت تعارضات پیش خواهد رفت؛ اما اگر نگاه به جایگاه عقل تغییر کند، تدقیق اندیشمندان و ازجمله خود استاد لاریجانی در نظریه الزامات اخلاقی و عقلی، مقدمه تسریع در روند رسیدن به نظریه ای جامع در باب نظریه اخلاقی اسلام خواهد شد.

    کلیدواژگان: بایستگی اخلاقی، عقل عملی، عالم لزومات اخلاقی، استاد صادق لاریجانی
  • عباس پسندیده، فاطمه عسکریان صفحات 117-138
    هدف این پژوهش، بررسی چارچوب نظری موعظه پذیری براساس قرآن و احادیث می باشد. این پژوهش کتابخانه ای - توصیفی با روش تحلیل محتوا به کشف و بررسی عناصر موثر در پذیرش موعظه پرداخته و سپس مناسبات میان آنها را بررسی کرده و نظام حاکم بر آنها را مشخص ساخته است. یافته های این پژوهش آن است که ایمان، تقوا، عقل، زهد، واعظ درونی، قلب نرم و منعطف و هوشیاری، از عناصر موثر در پذیرش موعظه هستند که در سه گروه عناصر شناختی، عاطفی و عملکردی طبقه بندی می شوند. بر این اساس، چارچوب نظری موعظه پذیری، مبتنی بر خود عقلانی، خود عاطفی، خود مهارگر و خود موعظه گر است. از سویی باید پیش از موعظه، این چهار «خود» را در افراد به وجود آورد و تقویت نمود که این وظیفه دستگاه های تبلیغی، آموزشی و پرورشی است. از سوی دیگر می توان با طراحی ابزار سنجش آن، به بازشناسی افراد موعظه پذیر از انسان های موعظه ناپذیر اقدام نمود.
    کلیدواژگان: موعظه، موعظه پذیری (اتعاذ)، قرآن، حدیث
|
  • Masoud Sadeghi, Asgar Dirbaz Pages 7-22
    Imagination, particularly ethical imagination is a category having gained less attention in regard to its definition and nature, and investigating its role in many ethical systems and theories including Islamic ethics has been neglected. To achieve this purpose, a definition of ethical imagination is proposed and its relation with current paradigms is studied. Subsequent to illustrating the relation and differences between ethical imagination and the concepts like superstition or belief in the unseen, the role and effect of imagination will be analyzed in two separate levels: the level of formal principles and the level of norms of Islamic ethics. To do so, the function of imagination in the golden rule is analyzed as an important principle among the formal principles of Islamic ethics and by investigating some virtues and vices such as interest free loan, backbiting, zakat, murder and rehabilitation, the role of imagination in the realm of norms will be analyzed.
    Keywords: Ethical Imagination, Islamic Ethics, Imagination, Ethics
  • Mahvash Kahrizi, Ali Moradi Pages 23-40
    Studies show that employed mothers have to spend times twice the unemployed ones each day to be able to fulfill both their maternal and conjugal duties as well as their occupational responsibility which will cause decrease of their ability and excessive boredom and fatigue. Islam is not opposed to employment of women out of house provided that their ethical health, sanctity and chastity will not be damaged or jeopardized and the foundation of the family remains unaffected. On the contrary, by sending women excessively to the labor market, feminism has made serious damages to home environment which is the best atmosphere for revealing women’s functions and the most important way for women to have social participation and to have effects on the family members. Having an analytico-descriptive method in this study, Islam and feminism viewpoints about women’s employment are compared and then, the related ethical challenges for family are investigated from feminism’s viewpoint and Islam’s solutions are discussed subsequently.
    Keywords: Islam, Feminism, Employment of Women, Challenge, Solution
  • Ahmad Gharaie Soltanabadi, Saeed Nazari Tavakoli Pages 41-56
    The ethical teaching stating “treat other people in the same way in which you would like them to treat you” has been known as “equity” in Islam and “the Golden Rule” in the contemporary ethical systems. Despite of semantic similarity and pervasiveness of these two concepts in all domains of human behavior, there are ambiguities in regard to some aspects of the subject and its general scheme on the one hand, and on the other hand some conflicts and misunderstandings can be observed being still taken into account by the contemporary ethical system. Analysis of the findings suggest that the concept of “equity” is overlapped with “the Golden Rule” and having a systemic analysis on the common meaning of both i.e. having reasonable and legitimate expectations from self and others in the cases of being in similar assumed situations, an appropriate behavioral pattern can be proposed for individual and social lives.
    Keywords: Equity, the Golden Rule, Islamic Ethics, Individual, Organization
  • Abdolmajid Mosleh, Ahmad Allahyari Buzanjani Pages 57-74
    Nowadays, development of markets, variety of products and increase of the number of production companies have created a competitive environment according to which the companies have to resort to the strategies bringing about more profitability and durability for them in market. In the meantime, excessive attention to survival of the company and its profitability deviate the directors’ focus from a fundamental principle being known as ethics in administration of market affairs. This matter is particularly significant in Islamic societies; therefore, recognizing the ethical criteria of Islam about marketing affairs and implementing them are the solutions not only increasing the companies’ profitability in these societies due to attracting more customers, but also prolonging their survival in market. Accordingly, having the aim of recognizing the ethical values of Islam in regard to marketing management and investigating the first hand texts of Islam (Quran and Narrations), a set of ethical values emphasized by this divine religion is studied and proposed in the paper.
    Keywords: Ethics in Marketing, Ethical Management of Market, Islamic Values in Marketing, Ethics, oriented Trade
  • Mohammad Karimi Laski, Ahad Faramarz Gharamaleki Pages 75-98
    This paper includes a conceptual analysis from the viewpoint of seven live religions of the world (Judaism, Christianity, Islam, Buddha, Hindu, Confucius, and Zoroastrianism) about the Golden Rule. According to the religions, this rule includes features such as “self”, “otherness” and “approbation” and a look upon interpersonal relations indicate that the religious people of all religions are requested to practice the same. Seeing oneself in the existence status of otherness or observing the behavior of oneself from another perspective is the favorable attitudes adopted by the religions. Considering different factors of this rule in religions’ records especially the factor of “otherness” convey the fact that religions do not recommend to observe the golden rule only against coreligionists but regardless of any specific religion, it is recommended to be practiced as a universal rule.
    Keywords: Religion, Ethics, the Golden Rule, Command of Love, the Principle of Reciprocity, Other People
  • Hadi Sadeqi, Hossein Hajipoor, Mohammadmehdi Kiani Pages 99-116

    Different viewpoints upon the nature of ethical necessities has become the source of variety in theories in this regard. One of these them is Ayatollah Larijani’s theory of Ethical Necessities which has been distinguished from other theories due to having belief in meaningfulness and nafs ul-amri realities. Explaining Ayatollah Larijani’s viewpoint and having an overview of the other theories from his viewpoint, the theory of ethical and rational necessities has been analyzed and evaluated in three areas of semantics, ontology, and epistemology and while certainty of different parts of this theory is insisted on without any conflicts, it is addressed by some criticisms. Restraint of reason in perception shall be reflected upon and Quranic, narrative and philosophical emphasizes about the position of practical reason and its necessity and policy shall be considered. In accordance with the position of reason in different resources and explain it precisely, our perception from rational commandments demands more explications and by considering the approach reasonableness of intellect, the implied justifications of the above-mentioned viewpoint will be faced to some conflicts. However, if the position of reason is realized differently, investigations of the scientists including Professor Larijani’s on the theory of ethical and rational necessities will become the commence of acceleration in the process of achieving a comprehensive theory about ethical theory of Islam.

    Keywords: Ethical Necessity, Practical Reasoning, the world of Ethical Necessities. Sadeq Larijani
  • Abbas Pasandideh, Fatemeh Asgarian Pages 117-138
    This study aims at investigating the theoretical framework of preach acceptance based on Quran and Hadith. Adopting library-descriptive and content analysis methods, the paper is an attempt to investigate and discover the elements effective in acceptance of preaches followed by studying the relations between them and identifying the system governing them. The findings of the study indicated that faith, virtue, reason, asceticism, internal preacher, soft heart and consciousness are among the effective elements in accepting preaches being classified into three groups of cognitive, emotional and operational elements. Accordingly, the theoretical framework of accepting preaches is based on rational self, emotional self, inhibitor self and preacher self. On the one hand, these four “selves” shall be created and strengthened in individuals before preaching that is a duty of the advertising and educational systems. On the other hand, by designing its evaluation instrument, recognizing the people who accept preach could be distinguished from those who do not accept it.
    Keywords: Preach, Accepting Preach, Quran, Hadith