فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال یازدهم شماره 3 (پاییز 1387)
  • سال یازدهم شماره 3 (پاییز 1387)
  • 216 صفحه، بهای روی جلد: 12,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1388/06/25
  • تعداد عناوین: 10
|
  • محمدرضا رضوانی، حسین منصوریان صفحات 1-26
    هدف مقاله حاضر ارائه مدلی مناسب برای سنجش کیفیت زندگی در نواحی روستایی است. در این راستا، نخست، تعریفی از کیفیت زندگی بر اساس دو موضوع تامین نیازهای انسانی و رضایت مندی افراد ارائه شده که در آن، برای کیفیت زندگی مفهومی چندبعدی و برآمده از کنش متقابل عناصر عینی و ذهنی در نظر گرفته شده است. سپس، مجموعه ای از حداقل نیازهای ضروری جوامع روستایی در زمان ها و مکان های مختلف شناسایی شده و سرانجام، مدل عمومی سنجش کیفیت زندگی روستایی بر اساس نیازهای انسانی به همراه شاخص ها و توصیف گرهای سنجش آن ارائه شده است. نتایج به دست آمده نشان می دهد که سنجش کیفیت زندگی در نواحی روستایی پدیده ای پیچیده است که بدین منظور، باید شرایط مکانی و زمانی توامان موردتوجه قرار گیرد. با این همه، مدل پیشنهادی قابلیت استفاده در شرایط مختلف را داراست
    کلیدواژگان: کیفیت زندگی، نواحی روستایی، بهبود زندگی، نیازهای انسانی
  • عزت الله سام آرام، روزبه کردونی، عقیل دغاغله، سیدمرتضی افقه صفحات 27-50
    مقاله حاضر به بررسی زمینه ها و عوامل گرایش به مواد مخدر و نیز میزان شیوع مصرف آن در میان جوانان روستاهای شهرستان اهواز می پردازد. این پژوهش به روش پیمایشی و با حجم نمونه 500 نفر از جوانان روستایی اجرا شده است. نتایج این مطالعه حاکی از آن است که گرایش به مواد مخدر در محیط های روستایی در حدی نسبتا بالاست؛ همچنین، در این زمینه، گسترش بیکاری، دسترسی آسان به مواد مخدر، و ارتباط با افراد معتاد تاثیرات منفی به دنبال دارد و احساس آسایش و احترام، گرایش دینی جوانان، و دلبستگی به خانواده فرد را از تمایل به مواد مخدر دور نگه می دارد.
    کلیدواژگان: اعتیاد، آسیب اجتماعی، جوانان روستایی، توسعه روستایی، مطالعه موردی، روستاها، اهواز (شهرستان)
  • بیژن خلیل مقدم، احمد خاتون آبادی، خلیل کلانتری صفحات 51-76
    پذیرش فناوری اطلاعات و ارتباطات (آی سی تی)، از اساسی ترین عوامل مؤثر بر موفقیت مراکز فناوری اطلاعات و ارتباطات روستایی است و خود از مجموعه ای از عوامل تاثیر می پذیرد. مقاله حاضر در پی پاسخ بدین پرسش است که «آیا مشخصات فردی کاربران و وضعیت اقتصادی- اجتماعی و اطلاعاتی- ارتباطی خانواده های آنها و نیز ویژگی های نوآوری بر میزان پذیرش آی سی تی در مرکز جامع خدمات آی سی تی قرن آباد مؤثر است؟». در این پژوهش، روش پیمایشی همراه با بررسی های کتابخانه ای و جستجوهای اینترنتی به کار رفته و نمونه مورد مطالعه شامل 218 کاربر است. بر اساس نتایج تحلیل همبستگی و رگرسیون چندگانه، بین متغیر وابسته «میزان پذیرش آی سی تی و متغیرهای مستقل «سن، میزان تحصیلات، جنسیت، وضعیت تاهل، شیوه زندگی، شغل اصلی، و میزان مهارت رایانه ای کاربر، تعداد افراد آشنا با رایانه در خانواده، تعداد افراد اداری در خانواده، میزان تحصیلات خواهربزرگ تر کاربر، میزان انگیزه خانواده از کاربرد آی سی تی به منظور کار و کاریابی و کار از راه دور، پیچیدگی آی سی تی، تصویر ذهنی از آی سی تی، قابلیت رؤیت مزایای آی سی تی، و میزان استفاده خانواده از رسانه های مکتوب»، رابطه مثبت در سطح معنی داری یک درصد وجود دارد؛ همچنین، میزان پذیرش آی سی تی با متغیرهای «میزان انگیزه خانواده از کاربرد آی سی تی به منظور سرگرمی و پر کردن اوقات فراغت کاربران و میزان تحصیلات مادر کاربر» دارای رابطه منفی در سطح معنی داری یک درصد است. در سطح معنی داری پنج درصد نیز رابطه مثبت یا منفی میزان پذیرش با تعداد دیگری ار متغیرها مشخص شد. تعیین ترتیب اهمیت متغیرهای تاثیرگذار، چه در جهت مثبت و چه در جهت منفی، از دیگر نتایج این مقاله است.
    کلیدواژگان: فناوری اطلاعات، اطلاعات و ارتباطات (آی سی تی)، خدمات اطلاع رسانی روستایی، قرن آباد (استان گلستان)
  • محمود سیف الهی، سیامک شهابی، اصغر صالحی صفحات 77-96
    توسعه شهرهای کوچک، به مثابه رویکردی اساسی در توسعه مناطق روستایی و جلوگیری از افزایش مشکلات شهرهای بزرگ، مدتی است که در ایران نیز از موضوعات مهم در مباحث توسعه شهری و روستایی به شمار می رود. از این رو، با توجه به کارکردها و روابط شهر و کشاورزی، این سؤال مطرح است که «آیا تبدیل روستا به شهر گامی است در راستای تقویت بخش کشاورزی مناطق روستایی یا تضعیف آن؟». بدین منظور، در این تحقیق، شهر اژیه به عنوان جامعه آماری انتخاب و وضعیت بخش کشاورزی شهر و روستاهای حوزه نفوذ آن بررسی شده است. این شهر واقع در بخش جلگه شهرستان اصفهان در 1375 از تبدیل روستای اژیه شکل گرفته است. نتایج تحقیق نشان می دهد که هر چند، تبدیل نقاط روستایی به شهر، مشکلاتی برای بهره برداران از دام در این گونه شهرها به وجود می آورد، اما به علت محدودیت گسترش شهرها، بر میزان کاهش اراضی کشاورزی چندان مؤثر نخواهد بود؛ و با تثبیت جمعیت و جذب جمعیت روستاهای پیرامون، به جوان گرایی و بهبود وضعیت سواد نیروی انسانی شاغل در بخش کشاورزی نیز خواهد انجامید.
    کلیدواژگان: روستا، شهر، بخش کشاورزی، مناطق روستایی، مطالعه موردی، اژیه (شهر)، پایاب زاینده رود، اصفهان (شهرستان)
  • جواد رضایی، محمدرضا توکلی بغدادآباد، مرجان فقیه نصیری صفحات 97-122
    بهره وری، دستیابی به تخصیص بهینه منابع و امکانات در راستای تحقق حداکثر میزان تولید است. روش های محاسبه بهره وری عوامل تولید به دو دسته عمده پارامتری و ناپارامتری تقسیم بندی می شوند. طبق برنامه چهارم توسعه، باید همه بخش های اقتصادی کشور بخشی از رشد تولید ناخالص داخلی کل کشور را در طول برنامه چهارم توسعه از محل بهره وری کل عوامل تولید تامین کنند. در این مطالعه، با استفاده از روش های ناپارامتری برنامه ریزی خطی و با بهره گیری از شاخص تورنکوئیست، رشد بهره وری عوامل تولید در بخش کشاورزی در اقتصاد ایران طی دوره 1384- 1350 مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج حاکی از آن است که به طور متوسط، رشد بهره وری عوامل تولید در بخش کشاورزی سالانه 73/0 درصد بوده است، که با هدف برنامه چهارم (2/2 درصد) بسیار فاصله دارد.
    کلیدواژگان: بهره وری، بخش کشاورزی، روش های ناپارامتری
  • سعید فعلی، غلامرضا پزشکی راد، محمد چیذری، مسیب بقایی صفحات 123-141
    هدف کلی این تحقیق، بررسی عوامل تاثیرگذار بر مشارکت کشاورزان گندم کار در طرح گندم در استان تهران می باشد. روش تحقیق، پیمایشی و از نوع توصیفی و علی- مقایسه ای است. جامعه آماری مورد نظر کلیه گندم کاران آبی کار زیر پوشش طرح گندم استان تهران را شامل می شود. نتایج تحقیق نشان می دهد. بین میانگین ویژگی های شخصی، حرفه ای، اقتصادی و اجتماعی گندم کاران زیر پوشش طرح گندم و گندم کاران خارج از طرح اختلاف معنی داری وجود دارد. همچنین بر اساس یافته های پژوهش، این دو گروه از کشاورزان در تابع تشخیص پژوهشی با مطلوبیتی قابل ملاحظه طبقه بندی شده اند.
    کلیدواژگان: مشارکت کشاورزان، گندم کاران، گندم (طرح)، مطالعه موردی، تهران (استان)
  • غلامرضا امینی نژاد، حسن بیک محمدی، سیدحسن حسینی ابری صفحات 143-172
    مناطق روستایی حوزه تاسیسات پارس جنوبی در استان بوشهر مطالعاتی عمیق و جدی را می طلبد تا بر اساس آن، برنامه هایی متناسب با امکانات و توانمندی های بالقوه و بالفعل نقاط روستایی در این منطقه تنظیم و اجرا شود. در این راستا، مقاله حاضر به منظور سنجش سطح نسبی توسعه یافتگی و تعیین شکاف توسعه بین دهستان های منطقه از لحاظ برخورداری از شاخص های اقتصادی و اجتماعی در این حوزه تدوین شده است. برای این منظور، با بهره گیری از مدل های موریس و تاکسونومی، 65 شاخص اقتصادی و اجتماعی در سطح دهستان برای سال 1385 انتخاب شد؛ و برای تحلیل نابرابری های توسعه روستایی و تعیین میزان پراکندگی این شاخص ها، از روش ضریب تغییرات استفاده شده است. نتایج این بررسی نشان می دهد که 4/15 درصد دهستان ها در گروه دهستان های برخوردار، 5/38 درصد در گروه نیمه برخوردار، و 1/46 درصد درگروه محروم طبقه بندی شده اند.
    کلیدواژگان: پارس جنوبی، تاکسونومی عددی، توسعه روستایی، روش موریس، ضریب اختلاف
  • رحیم بردی آنامرادنژاد صفحات 173-194
    این پژوهش به منظور بررسی درجه توسعه یافتگی استان های کشور در زمینه شاخص های عمده بخش کشاورزی صورت گرفته و هدف اصلی آن یافتن میزان شکاف موجود بین استان ها و نوع محرومیت هر یک از آنهاست.جامعه آماری تحقیق کل استان های کشور را شامل می شود. هجده شاخص مورد استفاده در این تحقیق بیشتر روی مسائل مدیریت منابع استان در زمینه کشاورزی تاکید دارند. نتایج مهم حاکی از آن است که شکاف و نابرابری بین استان ها در زمینه فعالیت های کشاورزی عمیق بوده و نسبت آن تا پنج برابر است. خراسان، فارس، مازندران، کرمان، اصفهان و تهران در زمره استان های توسعه یافته تر، و سیستان و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر، کهگیلویه و بویراحمد، قم، ایلام و چهارمحال و بختیاری نیز از محروم ترین استان ها به شمار می روند. همچنین، کاربرد ضریب تغییر نشان می دهد که بیشترین تفاوت استان ها در شاخص مساحت گلخانه ها، و کمترین نابرابری در زمینه نسبت خانوارهای بی زمین روستایی بوده است.
    کلیدواژگان: توسعه یافتگی، استان ها(ایران)، بخش کشاورزی، ضریب توسعه یافتگی موریس، امتیاز استاندارد، ضریب همبستگی پیرسون
  • صفحات 195-203
|
  • Mohammad Reza Rezvani, Hossein Mansourian Pages 1-26
    The aim of present study is to provide an appropriate model for assessment of life quality in rural areas. First, a definition of life quality is presented based on two subjects: human need and individual satisfaction. This definition considers life quality as a multidimensional concept which is a result of interaction between objective and subjective factors. Second, a set of minimum necessities for rural communities are identified which are required anywhere and anytime. Finally, a general model is presented for assessment of the quality of rural life based on human needs and accompanied by indices and descriptives for its assessment. The results indicate that the assessment of life quality in rural areas is a complex phenomenon and in its examination time and locational conditions should be considered simultaneously. Despite this, the proposed model has the potential to apply in different situations.
  • Ezzatollah Samaram, Rouzbeh Kardooni, Aghil Daghagheleh, Seyyed Morteza Afghah Pages 27-50
    Tendency towards drug addiction among rural youth as a factor that contributes to the weakening of social capital of rural areas is an important issue that should be considered under the influence of the expansion of rural – urban ties and interactions and social pathology. The main issue of this paper is to examine the factors and contexts that drive the rural youth towards drug abuse and also its prevalence among them in Ahvaz county. The method of this study is survey and with a sample size 0f 500. Findings of the study suggest that orientation towards drug is relatively high. The growth of unemployment, easy access to drug, and contact with drug addicts have encouraging impacts, while the feelings of comfort, self respect, religious orientation, and family involvement proved to be preventive.
  • Bijan Khalil Moghaddam, Ahmad Khatounabadi, Khalil Kalantari Pages 51-76
    One of the most effective factors in the success of rural ICT centres is the adoption of ICT. Several factors can influence the adoption of ICT as an innovation. This paper tries to answer this question that whether the personal characteristics, socio-economic conditions, and informational-communicational situations of users and their families and also the innovation features can affect the degree of ICT adoption in Gharnabad village. We used survey methodology in addition to library and internet research. The correlation and multivariate regression analysis indicated that the degree of ICT adoption is positively related to age, level of education, gender, marital status, life style, user's level of computer skill or knowledge, number of individuals familiar with computer usage in the household, number of individuals with a ministerial position in the household, the level of education of senior daughter in the family, family's motivation of using ICT as a job and job finding means, ICT complexity, perception of ICT, visibility of ICT advantages, and the level of using written media, and these relationship were significant at the 99 percent confidence level. It has a negative relationship with the level of family incentive of using ICT-whether for user entertainment or filling the leisure time- and the level of mother education, and these relationships were significant at the 99 percent confidence level. The level of adoption's relationship to other variables at 95 percent confidence level was also specified. Another finding of this study was the estimation of the level of importance of these variables- negative or positive.
  • Mahmoud Seifollahi, Siamak Shahabi, Asghar Salehi Pages 77-96
    One of the most important debates in Iran is related to the development of towns as a basic initiative for the development of rural areas and prevention of the burgeoning of urban problems. Considering this and the functions and relationship between towns and agriculture, the main question of this study is whether the rural-urban transformation can be counted as a step towards the strengthening of agriculture or its weakening. In this study we selected Ezhieh town as our study site which has been transformed in to a town in 1996. It is situated in plain part of Esfahan county. The paper studied the agricultural situation there and its peripheral areas. The findings indicated that although the transformation of rural areas to towns has created some problems for livestock producers, but it has no impact on the size of agricultural lands. This practice would lead to the stabilization of population and absorption of peripheral villages. Increasing the number of young and literate people in the agricultural sector have positive impacts such as youngness of population and improvement of literacy among labour force in this sector. In total, the advantages of rural-urban transformation are more than its disadvantages for agricultural sector.
  • Javad Rezaee, Mohammad Reza Tavakkoli Baghdad Abad, Marjan Faghih Nasiri Pages 97-122
    By definition, productivity is the optimal allocation of resources for the realization of maximum quantity of output. Methods to calculate the productivity of factors of production can be divided into two main categories: parametric and non parametric. According to the fourth development plan all the economic sectors in the country are responsible to contribute to the growth of GDP through the productivity of total production factors. In this study we used non parametric techniques of linear programming and Tornqvist index to evaluate the growth of productivity in agricultural production factors in Iranian economy during the period 1971-2005. The findings indicated that the annual growth of factor productivity in the agricultural sector was equal to 0.73%, which is significantly different from the goals of the fourth plan that was 2.2%.
  • Saeed Fely, Gholamreza Pezeshki Rad, Mohammad Chizari, Mosayyeb Baghaee Pages 123-141
    The present study is an attempt to identify the factors that affect the participation of wheat growers in wheat program. The research method is casual-comparative survey. The statistical population is all the irrigated wheat growers covered by the project in Tehran province. The results of study indicated that there were significant differences between wheat growers covered by the project and those outside it with regard to their average personal, professional, and socio-economic characteristics. It also showed that the discriminate function can classify the two groups of farmers very appropriately.
  • Gholamreza Amininejad, Hasan Beikmohammadi, Seyyed Hasan Hosseini Abari Pages 143-172
    A serious and in depth study is needed to examine the rural areas in the South Pars Installations zone, so that on this base programs appropriate to the potentials and existing possibilities of rural areas are designed and implemented. On this line, this paper attempts to measure the relative level of development and to identify development gap between the sub districts in the area with respect to their endowment from socio economic indices in South Pars Installation zone. The study applied Morris and numerical taxonomy models to identify the level of development and 65 indices were selected in different socio-economic areas at subdistrict level for the year 2006. The variation coefficients were used to study the inequality in rural development and the level of dispersion of the indices. The findings indicated that 15.4 percent of subdistricts were situated in well endowed, 38.5 percent in relatively endowed and 46.1 percent in deprived areas.
  • Rahimberdi Annamoradnejad Pages 173-194
    This paper examines the level of country's development with respect to the main indices of agricultural sector and its main purpose is to find the level of gap among provinces and the type of deprivation of each province. The statistical population of this study includes all the provinces of the country. The 18 indices used in this study emphasized the management of province resources with respect to agriculture. The most important findings are that the gap between the provinces is very deep regarding agricultural activities and reaches to fivefold. Khorasan, Fars, Mazandaran, Kerman, Esfahan and Tehran can be counted as more developed provinces, while Sistan-and- Baluchestan, Hormozgan, Bushehr, Kohgilouyeh-and-Boyerahmad, Qom, and Chaharmahal-and-Bakhtiari can be considered as most deprived ones. The application of coefficient of variation showed that the highest difference is related to the index of the size of green houses and the least difference is related to the ratio of landless rural households.