فهرست مطالب

فضای جغرافیایی - پیاپی 51 (پاییز 1394)
  • پیاپی 51 (پاییز 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/08/15
  • تعداد عناوین: 14
|
  • بهلول علیجانی، پیمان محمودی *، دوست محمد کلیم صفحات 1-18
    در این مقاله برای بررسی میزان آسیب پذیری ایران به بیابان زایی از شاخص بیوکلیماتیک یونپ (برنامه محیط زیست ملل متحد) استفاده شد. ابتدا داده های مربوط به دو پارامتر میانگین دمای سالانه و جمع بارش سالانه 45 ایستگاه هواشناسی سینوپتیک برای یک دوره 30 ساله (2005-1976) از سازمان هواشناسی کشور اخذ گردید. سپس شاخص یونپ برای کل ایستگاه ها محاسبه و نقشه پهنه بندی آن برای کل ایران تهیه شد. در ادامه با استفاده از آزمون آماری-گرافیکی من-کندال که یکی از روش های پیشنهادی سازمان هواشناسی جهانی برای تحلیل سری های زمانی می باشد روند تغییرات شاخص یونپ در گستره ایران بررسی شد. بر اساس شاخص یونپ مشاهده شد که بیش تر مساحت ایران تحت سیطره اقالیم خشک و نیمه خشک می باشند که از لحاظ کلاس خطر بیابان زایی در طبقه شدید و بسیار شدید قرار می گیرند. نتایج آماره من–کندال نشان می دهند که از بین 45 ایستگاه مورد مطالعه تنها 8 ایستگاه دارای روند معنادار بوده اند. در سه ایستگاه بیرجند، تبریز و مشهد روند تغییرات شاخص یونپ دارای روند منفی بوده که نشان از تمایل تغییر اقلیم این ایستگاه ها از اقلیم نیمه خشک به اقلیم خشک را دارند. شاخص یونپ دو ایستگاه ارومیه و خوی نیز دارای روند منفی بوده اند، اما با این تفاوت که اقلیم این دو ایستگاه تمایل به سمت اقلیم نیمه خشک را نشان می دهند. روند تغییرات در ایستگاه سنندج در غرب ایران نشان از جابجایی بین اقلیم نیمه مرطوب با اقلیم نیمه خشک و ایستگاه یزد از اقلیم خشک به اقلیم فرا خشک دارد. اما ایستگاه زابل در شمال استان سیستان و بلوچستان تنها ایستگاهی بوده است که روند یونپ آن مثبت بوده است. یعنی روند تغییرات آن از اقلیم فراخشک به سمت اقلیم خشک بوده است. ایستگاه های نامبرده تنها ایستگاه هایی بودند که روند تغییرات آن ها در سطح احتمالاتی 05/0=α معنی دار بوده است.
    کلیدواژگان: بیابان زائی، شاخص یونپ، آزمون من، کندال، روند، ایران
  • یعقوب کمائی زاده *، محمدرضا رضایی صفحات 19-43
    برنامه ریزی برای توسعه گردشگری دریایی در گرو بررسی دقیق و شناخت از منطقه مورد مطالعه و مستلزم دسترسی به مدل های برجسته ای برای تحلیل برنامه ریزی است. در این پژوهش از رهیافت تلفیقی SWOT- ANP جهت تعیین مناسب ترین استراتژی برای توسعه توریسم دریایی جزیره کیش استفاده شده است. از آن جایی که مدل سوآت عوامل تحلیل را به صورت درونی (نقاط قوت و نقاط ضعف) و بیرونی (فرصت ها و تهدیدها) طبقه بندی می کند و نتایج آن اغلب فقط لیست ناقصی از عوامل درونی و بیرونی است، برای همین نمی تواند به طور جامع فرآیند تصمیم گیری استراتژیک را ارزیابی کند. از این رو در این پژوهش، جهت رفع نواقص مدل SWOT از تکنیک ANP استفاده شده است. در واقع فرآیند تحلیل شبکه بین نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدها وابستگی برقرار می کند. مقاله حاضر، از لحاظ هدف به روش کاربردی و از حیث شیوه مطالعه به روش توصیفی-تحلیلی شکل گرفته است.
    رویکرد حاکم بر این پژوهش از نوع پیمایشی با استفاده از فرآیند مصاحبه و پرس وجو از مسئولان، کارشناسان و صاحب نظران و تهیه پرسشنامه و چارچوب نظری نیز با استفاده از روش اسنادی انجام شده است. بر اساس نتایج تحقیق، مناسب ترین استراتژی برای توسعه گردشگری دریایی جزیره کیش، استراتژی WO (بهره مندی از توان سیاسی و مدیریتی جهت هماهنگی سازمان های مرتبط با گردشگری دریایی، توسعه حمل و نقل دریایی جهت کسب درآمد ارزی و استفاده از توان سرمایه گذاری جهت تامین امکانات رفاهی مناسب برای گردشگران) با وزن 501 /0 می باشد. ضمن این که استراتژی SO با وزن 473/ 0 به عنوان استراتژی جایگزین مطرح است.
    کلیدواژگان: استراتژی، توسعه گردشگری، گردشگری دریایی، مدل SWOT، مدل ANP، جزیره کیش
  • ابراهیم سامی *، ژیلا سجادی، زهره فنی صفحات 45-62
    طی چند دهه اخیر، علی رغم صرف میلیاردها دلار روی برنامه های مختلف، گسترش بی رویه شهری تجدید حیات کارآمد را حتی خیلی سخت کرده است. در واقع، گسترش بی رویه شهری و فرسودگی شهری دو پدیده مجزا نیستند و ما نمی توانیم یکی از این مشکلات را بدون حل دیگری، حل کنیم. امروزه بسیاری از شهرها از جمله مراغه از این قاعده مستثنی نیستند. جمعیت شهر مراغه از 100 هزار نفر در سال 1365 به 149 هزار نفر در سال 85 با نرخ رشد سالانه دو درصد افزایش یافت. در حالی که وسعت شهر در طی همین دوره از 927 هکتار به 2597 هکتار با نرخ رشد سالانه 28/ 5 هکتار ازدیاد پیدا کرد. مقایسه روند افزایش جمعیت با افزایش محدوده شهر از سال 1365 تا کنون بیانگر گسترش بی رویه شهر بوده و میزان آن بر اساس مدل هلدرن 3/ 61 درصد بوده است. در نتیجه این رشد محلات مرکزی شهر شاهد مهاجرت به خارج، فرار سرمایه و فعالیت های اقتصادی و رشد فرسودگی شهری قابل ملاحظه ای را تجربه کرده اند.
    هدف این مقاله تحلیل الگوی توسعه گذشته شهر و تاثیر آن روی فرسودگی محلات مرکزی شهر می باشد. فرض اصلی این پژوهش این هست که «توسعه درون زای شهری» بهترین گزینه در مقابل گسترش بی رویه شهری برای برآوردن اهداف دو گانه حفاظت فضاهای باز و چشم اندازهای طبیعی و تجدید حیات مناطق شهری می باشد.
    کلیدواژگان: گسترش بی رویه شهری، مدل هلدرن، مهاجرت به خارج، فرار سرمایه و فعالیت های اقتصادی، فرسودگی شهری
  • سوسن رسولی *، فهیمه نارنجچی شتربانی صفحات 63-73
    ایران، جزو ده کشور اول جهان از نظر جذابیت های گردشگری است، در صورتی که سهم کشور ما از صنعت گردشگری جهان بسیار ناچیز است. هدف تحقیق شناسایی توان های توریستی و تعیین محدوده مناسب زمانی جهت جذب گردشگر ورزشی در استان آذربایجان شرقی می باشد. روش بررسی در این تحقیق، استفاده از مدل کی و ومپلو (Vamplew& Kay) است که در این روش به بررسی ارتباط عناصر اقلیمی با فعالیت های ورزشی نظیر شنا، ورزش های هوایی، فوتبال، دوچرخه سواری، چتر بازی، دوی جاده ای، و ورزش های سه گانه است. نتایج تحقیق نشان داد که در استان آذربایجان شرقی، ماه های اردیبهشت، خرداد، تیر، مرداد و شهریور شرایط مناسب اقلیم آسایش انسانی برای فعالیت های ورزشی مهیا است، ماه خرداد و تیر مناسب جهت ورزش های: شنا، فوتبال، دوچرخه سواری ورزش های هوایی، ماه های خرداد، تیر، مرداد، شهریور دارای اقلیم مناسب برای ورزش های شنا، فوتبال و ورزش های سه گانه (شامل شنا، دوچرخه سواری و دومیدانی) است. نتایج این تحقیق می تواند به برنامه ریزان اجرایی و برنامه ریزی مطلوب محیطی در جهت حفظ محیط زیست و افزایش کارایی بیش تر در جذب طبیعت گردان و به صورت تخصصی به گردشگری ورزشی کمک نماید.
    کلیدواژگان: اکوتوریسم، طبیعت گردی، گردشگری ورزشی
  • راشد احمدی *، آئیژ عزمی، داوود جمینی صفحات 75-96
    امروزه بحث کیفیت زندگی در نواحی روستایی از اهمیت زیادی برخوردار است و مطالعات مختلفی در زمینه کیفیت زندگی در حوزه جغرافیا صورت گرفته است. با توجه به اهمیت بررسی کیفیت زندگی در نواحی روستایی این مقاله به دنبال بررسی عوامل موثر بر کیفیت زندگی نواحی روستایی در دهستان بدر است. روش تحقیق توصیفی پیمایشی می باشد که از ابزار پرسشنامه در آن استفاده شده است. روش کار نیز از طریق روش تحلیل مسیر و با هدف تعیین عوامل مستقیم و غیر مستقیم موثر بر کیفیت زندگی نواحی روستایی است. حجم نمونه نیز 238 نفر بوده است. نتایج تحقیق نشان می دهند که سن، بار تکفل، دارایی خانوار، رضایت مندی، جمعیت روستا به شکلی مستقیم بر کیفیت زندگی اثر می گذارند و فاصله روستا از شهر، درآمد ماهیانه، تعداد افراد شاغل و نوع شغل به طور غیر مستقیم بر کیفیت زندگی در نواحی روستایی موثر هستند.
    کلیدواژگان: کیفیت زندگی، تحلیل مسیر، دهستان بدر، روستاهای پیرامون شهر
  • فریبا کرمی *، بهرام زینلی صفحات 97-119
    به علت تغییرات سریع در تکنولوژی و تغییر از یک محیط محلی به یک محیط جهانی، شهرها مجبور به رقابت با یکدیگر به منظور این که یک مقصد گردشگری جذاب باشند، هستند. امروزه رضایت گردشگر از کیفیت محصول گردشگری یک مقصد عاملی تعیین کننده برای موفقیت در دنیا رقابتی صنعت گردشگری است، چرا که آن بر مصرف کالاها و خدمات در تعطیلات، شهرت، اعتماد و رفتار آینده (ارائه نقل قول مثبت از مقصد، بازدید دوباره و پیشنهاد مقصد به دیگران) موثر است. در این راستا، هدف پژوهش حاضر ارزیابی رضایت گردشگران از کیفیت محصول گردشگری و رفتارهای آینده گردشگر در ائل گلی تبریز است. پژوهش حاضر بر پایه روش توصیفی-تحلیلی و همبستگی است. جامعه آماری پژوهش گردشگران داخلی در پارک ائل گلی تبریز بوده اند که تعداد 200 گردشگر به عنوان اعضای نمونه انتخاب شدند. علاوه براین، توزیع پرسشنامه ها بین آن ها به روش نمونه گیری در دسترس بوده است. باید افزود، به منظور تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS نسخه 22 استفاده شده است. نتایج پژوهش بیانگر آن است؛ (1) مطابق با دو آزمون یومن-ویتنی وتی نمونه های مستقل تفاوت محسوسی بین گردشگران درباره جذابیت، علاقه به تفریح و احساس امنیت تجربه شده از ائل گلی مشاهده نمی شود، (2) مطابق با آزمون تی تک نمونه ای، گردشگران از تسهیلات، دسترسی، جاذبه، هزینه های صرف شده و تصویر استنباط شده از ائل گلی رضایت کامل دارند و (3) تحلیل رگرسیون خطی ساده بیانگر تاثیر معنی دار و مثبت رضایت گردشگر بر ارائه نقل و قول های مثبت از مقصد، پیشنهاد مقصد به دیگران و تصمیم به بازدید دوباره از مقصد است. در پایان تحقیقات آینده ارتباط بین تصویر از مقصد، ویژگی های دموگرافیکی-اجتماعی، مدت اقامت، ملیت، نژاد، خلاقیت و فناوری ارتباطات و اطلاعات با تمایلات رفتاری آینده گردشگران را در این مقصد باید مورد مطالعه قرار دهند.
    کلیدواژگان: کیفیت محصول گردشگری، رضایت گردشگر، رفتار آینده گردشگر، پارک ائل گلی
  • امیرپویا صراف* صفحات 121-143
    اطلاع از میزان و تغییرات غلظت عناصر و خواص فیزیکو-شیمیایی آب های زیرزمینی و تهیه نقشه های پهنه بندی آن ها، نقش اساسی در مدیریت کیفی منابع آب زیرزمینی را ایفا کرده و بر این اساس، اتخاذ راهکارهای مناسب جهت جلوگیری از آلودگی بیش از حد در آبخوان یک منطقه را ضروری می نمایاند. روش های مختلفی جهت مطالعه، پایش و پیش بینی پراکنش غلظت خواص فیزیکو-شیمیایی آب های زیرزمینی وجود دارد که انتخاب روش مناسب، بستگی به هدف، شرایط منطقه و وجود آمار و اطلاعات دارد.
    در پژوهش حاضر در دشت پلور که واقع در قسمتی از حوضه آبریز رودخانه هراز-پلور می باشد، نمونه برداری کیفی از پارامترهای شیمیایی به انجام رسید و سپس غلظت نوترینت هایی نظیر نیترات، فسفات و سولفات در 37 حلقه چاه مختلف موجود در منطقه، اندازه گیری گردید. سپس با به کارگیری روش های زمین آماری یا درون یابی مکانی از قبیل کریجینگ معمولی و روش های معین مانند عکس فاصله، تابع شعاعی، تخمین گر موضعی و تخمین گر عام، به ارزیابی تحلیل مکانی جبهه های تغییرات میزان غلظت فسفات، نیترات و سولفات، پرداخته شد.
    کلیدواژگان: روش های درون یابی مکانی، آلودگی آب های زیرزمینی، آبخوان دشت پلور و جبهه های تغییرات غلظت
  • علیرضا ایلدرمی *، علی دلال اوغلی، محمد قربانی، نگار بهمنی صفحات 145-169
    امروزه بررسی و شناخت مکان های مستعد جهت کاربری اکوتوریسم یکی از موضوعات مهمی است که مورد توجه برنامه ریزان صنعت توریسم قرار گرفته است. هدف از این پژوهش، رتبه بندی مناطق مستعد و حفاظت شده جهت اجرای فعالیت های گردشگری در استان همدان می باشد. به منظور بررسی شاخص های مرتبط با مکان یابی مناطق مستعد از تکنیک های تصمیم گیری چند معیاره (SAW، VIKOR، TOPSIS و آنتروپی) استفاده گردید. ابتدا 12 معیار شامل 5 معیار با اهمیت شامل پوشش گیاهی و حیات جانوری، زیرساخت ها، تمایل مردم محلی، امنیت و دسترسی به منطقه برای ارزیابی تعریف شد. برای وزن دهی به معیارهای انتخاب شده از روش آنتروپی و ماتریس های مقایسه زوجی استفاده شد. همچنین با روش VIKOR مناسب ترین گزینه تعیین و با روش SAWو TOPSIS رتبه بندی مناطق صورت گرفت. در نهایت رتبه بندی این سه تکنیک با یکدیگر مقایسه و رتبه بندی نهایی مناطق با روش ادغام میانگین حسابی انجام گردید. با توجه به نتایج وزن دهی به روش آنتروپی، شاخص پوشش گیاهی وحیات جانوری با رتبه 1 و وزن % 303/ 0 مهم ترین عامل در رتبه بندی مناطق مستعد بودند. نتایج حاصله از بررسی روش های فوق نشان داد که، منطقه حفاظت شده لشگردر ملایر بهترین منطقه جهت فعالیت های اکوتوریسمی است.
    کلیدواژگان: مکان یابی، اکوتوریسم، تصمیم گیری چند معیاره، همدان
  • علی محمد خورشیددوست، کامل آزرم* صفحات 171-190
    دما از مهم ترین عناصر اقلیمی است که در تعیین نقش و پراکندگی دیگر عناصر اقلیمی نیز موثر بوده و از مولفه های اصلی در پهنه بندی و طبقه بندی های اقلیمی محسوب می شود. یکی از راه های برنامه ریزی و مدیریت مبتنی بر دما شناخت خصوصیات دمایی و مناطق تحت پوشش آن است. در مقاله حاضر با بهره گیری از روش های چند متغیره تحلیل خوشه ای و تحلیل ممیزی اقدام به پهنه بندی نواحی دمایی در شمال غرب کشور گردید. بدین منظور ابتدا 840 نقشه ماهانه کمینه و بیشینه دما با استفاده از روش کریجینگ و با ابعاد 8 کیلومتر در 8 کیلومتر تهیه گردید. در نهایت با حذف یاخته های خارج از محدوده، 2436 یاخته به دست آمد و ماتریس پایگاه داده ها به صورت 2436 ردیف (یاخته ها) و 24 ستون (متغیرها) به شکل R تشکیل گردید. با اعمال تحلیل خوشه ای با استفاده از روش فاصله اقلیدسی و روش ادغام وارد (ward) چهار ناحیه ی دمایی متفاوت در شمال غرب کشور شناسایی شد. برای گروه بندی و آزمون صحت نتایج حاصل از تجزیه تحلیل خوشه ای نیز از تحلیل ممیزی استفاده شد. بر اساس نتایج حاصل از تحلیل ممیزی، گروه ها فقط در 6 /1 درصد مساحت با تحلیل خوشه ای تفاوت داشتند که این نتیجه نشان می دهد تفاوت فاحشی بین نتایج حاصل از تحلیل خوشه ای و تحلیل ممیزی وجود ندارد و می تواند مصداقی بر نتایج حاصل از گروه بندی خوشه ای باشد. نام گذاری هر یک از نواحی دمایی بر اساس مقایسه میانگین هر ناحیه با میانگین دمای ایران که 18 درجه سلسیوس است انجام شد. این نواحی دمایی عبارتند از: ناحیه خیلی سرد، ناحیه سرد، ناحیه نیمه سرد با روز سردتر و شب گرم تر و ناحیه نیمه سرد با روز گرم تر و شب سردتر. آرایش جغرافیایی نواحی دمایی شناسایی شده که بیش تر بر سطوح ارتفاعی منطقه منطبق هستند نشان داد که تحلیل خوشه ای می تواند ابزار مناسبی برای پهنه بندی نواحی دمایی به حساب آید.
    کلیدواژگان: نواحی دمایی، تحلیل خوشه ای، تحلیل ممیزی، شمال غرب ایران
  • محمد کمانگر *، منوچهر فرج زاده، مرضیه بداغی، پیمان کرمی صفحات 191-207
    افزایش فرسایش خاک به عنوان خطری برای رفاه انسان و حتی برای حیات او به شمار می رود. برآورد فرسایش خاک برای توسعه روش های حفاظتی از فرسایش در جهت مدیریت پایدار حوضه های آبخیز ضروری به نظر می رسد. عدم وجود و یا کمبود آمار و اطلاعات در زمینه فرسایش خاک و تولید رسوب در بسیاری از حوضه های آبخیز کشور، استفاده از فن آوری های نوین را ضروری ساخته است. هدف این پژوهش واسنجی مدل راسل که پارامترهای آن با استفاده از سامانه های اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور به دست آمده و همچنین شناسایی مناطقی در حوضه آبخیز سیخوران است که بیش تر در خطر فرسایش قرار دارند. فاکتور فرسایندگی باران (R) پس از ایجاد یک رابطه رگرسیونی در ایستگاه های هیدرومتری استان هرمزگان محاسبه و سپس درون یابی گردید. تخمین مقادیر فرسایش پذیری (K) با استفاده از نقشه خاک و داده های نقشه برداری زمینی درسته حوضه به دست آمد. فاکتور پوشش گیاهی با استفاده از نمایه گیاهی NDVI و عامل طول و درجه شیب نیز با استفاده از مدل رقومی ارتفاعی محاسبه شد. به علت عدم انجام عملیات حفاظتی در سطح حوضه آبخیز، عامل عملیات حفاظتی برابر یک در نظر گرفته شد. بر اساس نتایج به دست آمده، بیش ترین میزان فرسایش متوسط سالیانه در حوضه آبخیز سیخوران، مربوط به مناطق جنوبی است. نتایج حاصل از همبستگی میان فرسایش خاک و عوامل مدل RUSEL محاسبه گردید که مشخص شد عامل طول و درجه شیب بیش ترین همبستگی (R2 =% 82) را با فرسایش خاک در حوضه مورد مطالعه دارد. نتایج این پژوهش نیز با یکی از ایستگاه های رسوب سنجی منطقه تطبیق داده شد که با همبستگی 7/ 82 موثر بودن استفاده از فن آوری های RS و GIS را جهت تخمین کمی مقادیر فرسایش خاک اثبات نمود.
    کلیدواژگان: فرسایش، سنجش از دور، سیستم اطلاعات جغرافیایی، RUSLE، سیخوران
  • محمدحسن یزدانی *، عطا غفاری گیلانده، عبدالوهاب غلامی صفحات 209-239
    امروزه یکی از بارزترین معضلات بهداشتی و زیست محیطی شهرها را می توان روند صعودی تولید پسماندهای جامد عنوان کرد که، بایستی آن را مدیریت کرده و به نهادینه شدن پدیده هایی چون بازیافت پلاستیک، بازیافت کاغذ و تولید کمپوست از پسماندهای جامد شهری، رو آورد. در کشور ما عدم مدیریت اصولی در جمع آوری، دفع و بازیافت بیش از 40 هزار تن زباله در روز که تقریبا 70 درصد آن قابل بازیافت و تبدیل به کود بوده و هزاران تن پلاستیک، کاغذ و کارتن را در بر دارد، سبب شده این ضایعات به شکلی بی رویه به دل خاک سپرده شده و یا در حوالی شهرها پراکنده شوند. در این میان ظرفیت های متنوع دستگاه های تبدیل و بازیافت پلاستیک، که امکان ایجاد مراکز بازیافت پلاستیک در نواحی متوسط تا بزرگ را با سهولت بیش تری میسر می سازد، می تواند زمینه ساز شرایط مطلوب تری در بازیافت مواد پلاستیکی باشد. فرآیند تعیین مطلوبیت مکانی برای استقرار واحدهای بازیافت پلاستیک، مستلزم در نظر گرفتن معیارهای متعدد است، که موجب می شود استفاده از فنون تحلیل چند معیاری امری اجتناب ناپذیر قلمداد شود. در مقاله حاضر، سعی شده است تا با انتخاب استان فارس به عنوان مطالعه موردی، کاربرد مدل TOPSIS، در یک زمینه تجربی از موضوع تحقیق به آزمون گذاشته شده و خروجی حاصله در قالب نقشه درجه بندی شده از مطلوبیت مکانی، ارایه شود. بررسی نتایج، نشان داد که پیکسل های اولویت دار معرفی شده در خروجی حاصل از مدل، دارای شرایط بهینه از منظر معیارهای تعریف شده هستند. بنابراین این مدل می تواند به عنوان یک سیستم پشتیبان تصمیم گیری، در چیدمان مکانی-فضایی مراکز بازیافت پلاستیک مورد استفاده قرار گیرد.
    کلیدواژگان: پسماندهای جامد شهری، بازیافت پلاستیک، تحلیل چندمعیاری، مکان یابی، استان فارس
  • محمود قدیری* صفحات 241-262
    گستردگی ساختمان های نامقاوم در برابر زلزله در شهرهایی نظیر تهران و نیز تمرکز بیش تر آن در فضا ها و در بخش هایی از جامعه، این سوال را مطرح می سازد که چرا میزان آسیب پذیری بافت مسکونی شهرها در فضا ها و در بین بخش هایی از جامعه بیش تر است؟ در این ارتباط، با توجه به نظریه های آسیب پذیری و نیز محوریت دیدگاه ساخت اجتماعی، هدف این پژوهش، تحلیل تاثیر عوامل اجتماعی-اقتصادی بر میزان آسیب پذیری بافت مسکونی شهر تهران می باشد. در این پژوهش از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی استفاده شد. داده های مورد نیاز از روش های میدانی (پرسشنامه خانوار و برداشت میدانی) و کتابخانه ای گردآوری شد. پرسشنامه ی خانوار از نمونه ای آماری با حجم 325 خانوار به روش نمونه گیری خوشه ای-سیستماتیک تکمیل شد. جهت تحلیل داده ها از روش های همبستگی پیرسون، رگرسیون چند متغیره و تحلیل مسیر استفاده گردید. نتایج نشان داد بین میزان آسیب پذیری مسکونی و متغیرهای درآمد، منزلت شغلی، تحصیلات، پایگاه اجتماعی و ادراک خطرپذیری رابطه ای معکوس و به ترتیب به میزان 575/ 0-، 825/ 0-، 692/ 0-، 665/ 0- و 326/ 0- وجود دارد. مطابق نتایج رگرسیون چند متغیره حدود 83 درصد میزان آسیب پذیری مسکونی توسط متغیرهای پایگاه اجتماعی، سن، سرمایه ی اجتماعی، ادراک خطرپذیری، و کیفیت محله تبیین گردید. نتایج نشان داد عامل پایگاه اجتماعی نقش بیش تری در تبیین میزان آسیب پذیری بافت مسکونی نسبت به عوامل سن، ادراک خطرپذیری و سرمایه ی اجتماعی دارد. نحوه ی تاثیرگذاری عوامل بر میزان آسیب پذیری نیز با استفاده از مدل تحلیل مسیر تبیین شد. نتیجه این که جهت کاهش آسیب پذیری، علاوه بر عوامل فنی و مهندسی، باید عوامل اجتماعی-اقتصادی نیز به طور جدی مورد توجه قرار گیرد.
    کلیدواژگان: شهر تهران، خانوارها، زلزله، آسیب پذیری مسکونی، وضعیت اجتماعی، اقتصادی
  • مسعود گودرزی *، جهانتاب خسروانیان، سید اسدالله حجازی صفحات 263-279
    تاثیرات تغییر اقلیم بسیار به شرایط جغرافیائی محلی و تغییرپذیری اقلیمی محل دارد. بنابراین مطالات ارزیابی تغییراقلیم بایستی در مقیاس محلی صورت پذیرد تا امکان ارزیابی نتایج احتمالی آن فراهم گردد. سناریوهای اقلیمی که توسط مدل های گردش عمومی جو تولید می شوند مربوط به کل کره زمین است که دقت مکانی آن ها صدها کیلومتر است. به همین دلیل روش های ریزمقیاس گردانی مورد نیاز است تا بدان وسیله بتوان پلی بر روی این فاصله بزرگ مقیاس سناریوهای اقلیمی و کوچک مقیاس تاثیرات محلی زده شود. یکی از روش های مرسوم استفاده از مدل های مولد آب و هوایی است. یک مولد آب و هوایی به عنوان ابزاری نسبتا دقیق و ارزان برای تولید سناریوهای تغییر اقلیم چندساله در مقیاس روزانه به کار برده می شود و تغییرات در متغیرهای اقلیمی و میانگین های اقلیمی را ترکیب می کند. در این تحقیق از مدل LARS-WG استفاده شده است و کارایی مدل جهت تولید داده های روزانه بارش، دمای حداقل و حداکثر و ساعت آفتابی در حوضه آبخیز قره سو استان گلستان در ایستگاه گرگان مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است. در اولین گام مدل برای دوره 1999- 1970 اجرا گردیده و میانگین های ماهانه مشاهداتی و تولید شده پارامترهای اقلیمی مذکور مقایسه شد سپس همبستگی مقادیر با استفاده از آزمون T استیودنت مورد آزمون قرار گرفت. نتایج نشان داد که در سطح اطمینان 95 درصد تفاوت معنی داری بین داده های واقعی و داده های حاصل از مدل وجود ندارد. در نهایت با مقایسه مقادیر میانگین های ماهانه مشاهداتی و تولید شده متغیرهای هواشناسی مذکور با استفاده از پارامترهای آماری NA، RMSE وMAE نیز مورد مقایسه قرار گرفتند و اثبات شد که مدل کارآیی لازم جهت تولید داده های روزانه در حوضه آبخیز قره سو استان گلستان را دارا بوده و می توان با طراحی سناریوها در مدل داده های هواشناسی بارش، دمای حداقل و حداکثر و ساعت آفتابی را پیش بینی نمود. هم چنین نمودارهای پراکنش مقادیر مشاهداتی و تولید شده بارش، دمای حداقل و حداکثر و ساعت آفتابی نشان داد که همبستگی بالایی بین مقادیر مشاهداتی و تولید شده توسط مدل وجود دارد که البته مقادیر دمای حداقل و حداکثر بیش ترین همبستگی را داشته و مقادیر مربوط به ساعت آفتابی کم ترین میزان همبستگی را داراست.
    کلیدواژگان: تغییراقلیم، حوضه قره سو، سناریوهای اقلیمی، ریز مقیاس گردانی، مدل. LARS، WG
  • سعیده میرحق جو لنگرودی *، فاطمه علی نژاد چمازکتی صفحات 281-294
    این مطالعه با هدف بررسی وضعیت انتشارات علمی مجله فضای جغرافیایی در سال های 1389-1393 با رویکرد علم سنجی انجام شده است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که مجله فضای جغرافیایی در پنج سال مورد بررسی 223 مقاله به چاپ رسانده است که از این تعداد حدود 86 درصد مقالات به صورت چندنویسندگی انجام گرفته و بیانگر آن است که روابطهم تالیفی در میان نویسندگان مجله به وفور یافت می شود و شاخص درجه همکاری در سال های مختلف نیز این مساله را تایید می نماید. همچنین میانگین شاخص همکاری در هر مدرک 5/ 2 بوده است. به بیان دیگر در هر مدرک بیش از دو نفر با هم همکاری دارند. 57 درصد از همکاران نویسندگان از دانشگاه های مختلف بوده و این مساله بیانگر عدم مشارکت گروهی بین دانشگاهی نویسندگان این مجله است. نویسندگان دانشگاه تبریز 20 درصد از مقالات این مجله را تولید نمودند.
    کلیدواژگان: مجله فضای جغرافیایی، کارنامه علمی، روابط هم نویسندگی، شاخص همکاری، درجه همکاری
|
  • Pages 1-18
    In this paper for the study of the amount of vulnerability of Iran to desertification we have used bioclimatic index of UNEP (United Nation Environment Programme). First average annual temperature and total annual precipitation has been collected from 45 synoptic meteorological stations for a 30 years period (1976-2005) from the Meteorological Organization of Iran. Then UNEP index are computed for all of studied stations. Using Mann-Kendall graphical–statistical test we then investigated UNEP changes trends in Iran. On the basis of UNEP index we observed that most areas of Iran have arid and semi-arid climates. With respect to the desertification intensity class، these two kinds of climates have classes of severe and very severe conditions. After those two kinds of climates، ultra arid، dry sub-humid، very humid and sub-humid climates cover most areas in Iran respectively. Results of Mann-Kendall test show that in three stations of Birjand، Tabriz and Mashhad، UNEP index changes trend have signs of tendency from semi-arid climate to arid climate. Changes trend at two stations of Urmia and Khoy have a tendency from dry sub-humid climate to semi-arid climate. Changes trend at station of Sanandaj has a sign of replacement between semi-humid climate with semi-arid climate and Yazd station shows tendency to ultra-arid from arid climate. However، Zabol station at north of Sistan and Baluchistan province has had positive trend، whose changes trends have been from ultra-arid climate to arid climate. Changes trend of all of these stations at level of are significant.
    Keywords: Desertification, UNEP index, Mann, Kendall test, Trend, Iran
  • Pages 19-43
    Planning for the development of marine tourism depends on a careful review and knowledge of the region and requires access to an outstanding model for analysis. In this study consolidated approaches SWOT- ANP for determining most appropriate strategy for the development of marine tourism in Kish Island. Since the SWOT model analysis is not suitable for internal factors (strengths and weaknesses) and external (opportunities and threats) classification and the results are often incomplete list of internal and external factors, so it cannot comprehensively evaluate strategic decision making process. Therefore, in this study, in order to eliminate defects of SWOT model ANP technique is used. In fact, the network analysis between the strengths, weaknesses, opportunities and threats establishes a dependency. Present research is applied in terms of goal and is descriptive-analytical in regard of study method and way of implementing. Based on research results, the best strategy for the development of marine tourism in the Kish island, is the strategy WO (benefit from political and management power to coordinate marine tourism related organizations, the development of marine transport in order to earn foreign exchange and investment capacity to ensure the welfare for tourists) and has the weight of 0/501. Addition to strategy SO 0.473 weights is an alternative strategy.
    Keywords: Strategy, Development of tourism, Marine tourism, SWOT model, ANP model, Kish Island
  • Pages 45-62
    Over the past several decades, despite billions of dollars spent on various programs, the urban sprawl; has marked effective revitalization even more problematic. In fact urban sprawl and urban decay are not two spate phenomena and we cannot solve one problem without solving the other. Most cities nowadays suffer from these two problems and Maragheh is not an exception. The population of Maragheh raised from 100000 in 1986 up to 149000 in 2006 with an annual growth rate 2 percent. On the other hand, over the same period the urban area increased from 927 hectares to 2597 hectares with an annual growth rate of 5.28 percent. A simple comparison of population growth and the urban area growth from 1986 to 2006 indicates that development of Maragheh was sprawl and its share according to the Holdern model was 61.3 percent.Because of this growth, inner-city neighborhoods have experienced considerable out migration, flight of capital and economical activities, and growth of urban decay.The present paper aims to analysis past urban development patterns and their impacts on inner-city neighborhoods decay. It hypothesized that ''inner-city development'' would be the best alternative to urban sprawl in order to accomplish the twin goals of preserving of open spaces and natural habits and revitalize urban area.
    Keywords: Urban Sprawl, Holdren Model, Out Migration, Flight of Capital, Economic Activities, Urban decay
  • Pages 63-73
    It has been proved that Iran, except for the first ten countries in the world in terms of tourist attractions in the country its share of the world tourism industry is negligible. This research aimed at identifying the appropriate range of the potentials in attracting tourism and sports tourism in the province of East Azerbaijan. Method of study was Vamplew & Kay model, a procedure to examine the relationship between climatic elements with sporting activities such as swimming, sports, aerial sports, soccer, cycling, parachute games, both road and sports three. The results showed that in the East Azerbaijan province, May, June, July, August and September have suitable conditions for sporting activities available in terms of human comfort climate, the months of June and July for sports: swimming, football, cycling, sports, and aerial sports. The months of June, July, August, and September have a suitable climate for sports, swimming, soccer and three sports (swimming, cycling and athletics). The results can be well-planned and utilized by environmental planners and performance and greater efficiency in absorbing nature of the battalion, specializing in sports tourism guidance.
    Keywords: Ecotourism, Nature, Sports Tourism
  • Pages 75-96
    Life study is important, and this why this paper studies life quality factors that effect rural areas. The investigation method was survey and we used questionnaires for the research. The technique used was path analysis. Results showed direct and indirect factors that affect quality of life in rural areas. These results also indicated that there were many factors that affect directly the quality of life including age, time dependents, household wealth, satisfaction and rural crowd. There were many factors that also indirectly influence the quality of life such as distance between urban-rural, incomes, number of employed and type of job.
    Keywords: Quality of Life, Path Analysis, Badr District, Surrounding City Villages
  • Pages 97-119
    Due­­­­ to rapid changes in technology, and changes from local to global environment, cities have to compete with each other to being an attractive tourist destination. Today tourist satisfaction of tourism product quality at a destination is one of the determinant factors to successful in competitive world of tourism industry, which influences on goods and services consumption at holiday, reputation, trust, and future behavioral intentions (say positive things about destination, revisit, and recommending). In this regard, the purpose of this study is to evaluate tourist' satisfaction of the quality of tourism product and future behavioral intentions in El-Gölü Park of Tabriz. The research is based upon descriptive-analytic and correlative methods. The study population (N) was domestic tourists in Gölü Park of those two-hundred were the sample of the study (n). Moreover, the survey was distributed among the participants in convince method. Furthermore, the data was analyzed using SPSS version 22.0. The results indicated that; (1) there are not significant differences between tourists on attractiveness, interest to recreation, and safety of the Park based on Mann-Whitney Test and Independent Samples T-test, (2) based on the One Sample T-test, tourists are satisfied of facilities, accessibility, attraction, prices and image perception of the park, and (3) analysis of simple linear regression showed significance and positive influence of tourist satisfaction on the say positive things about destination, recommending, and decision to return. At the end, future researches should studied the relationship among the image of the destination, socio-demographic characteristics, nationality, ethnicity, length of stay, creativity, and communication and information technology with the future behavioral intentions.
    Keywords: Quality of Tourism Product, Tourist Satisfaction, Future Behavioral Intention, El, Gölü Park
  • Pages 121-143
    Concerning the rates and changes in the properties of elements and physico-chemical characteristics of groundwater and describing prepared maps, they have played a major role in the quality management of groundwater resources, therefore based on this issue, appropriate measurement is needed to present for preventing excessive pollution of the aquifer area. There are various methods existing for monitoring and predicting the density of the physico-chemical characteristics of groundwater the selection of appropriate methods depends on the objective circumstances of the region and its data. In this research which was carried out in Plour plain located on part of Haraz–Polour river basin, sampling from qualitative chemical parameters was done and then nutrient concentrations such as nitrate, phosphate and sulfate in 37 different wells in the area were measured. Then using spatial interpolation methods such as ordinary Kriging (OK) geo-statistical methods and other certain techniques such as Inverse Distance Weight (IDW), Radial Basis Function (RBF), Local Polynomial Interpolation (LPI) and Global Polynomial Interpolation (GPI), we assessed the concentration changes in spatial zones for elements of phosphate, nitrate and sulfate.
    Keywords: Spatial Interpolation Methods, Groundwater Pollution, Plour Aquifer, Zone Concentration Changes
  • Pages 145-169
    The review and identification of potential sites for ecotourism users is an issue that has been of interest to tourism planners. The purpose of this research was, ranking the protected areas prone to rushes of tourism activities in the province. To investigate the factors associated with locating suitable areas, multiple criteria decision making techniques (SAW, VIKOR, TOPSIS and Entropy) were used. 12 criteria were defined. To obtain virtuous results, five important criteria including vegetation and animal life, infrastructure, willingness of local people, security and access to the area were selected for evaluation. The selection criteria for weighted entropy method and the matrix of paired comparisons were used. The VIKOR method was determined as the best option and SAW and TOPSIS ranking methods were used for the areas. Finally, the ranking of the three techniques were compared. The final ranking of the integration method with arithmetic mean was used. According to the entropy weighting method, vegetation index, and rank 1 and weight of animal LIFE 0.303%, were the most important factors in evaluating suitable areas. Also according to the above methods, Lashgardar Mala yer protected area was best known area for ecotourism activities.
    Keywords: Location, Ecotourism, Multi, criteria Decision, Hamedan
  • Pages 171-190
    Temperature is one of the most important climatic variables being effective in specification and distribution of other variables of climate and is one of the main components of the zoning and classification. One way to planning and management is based on the knowledge of the thermal properties and their coverage area. In this study, using cluster and discriminant analysis multivariate methods, temperature zoning in the North West of the country was done. Using Kriging, 720 monthly minimum and maximum temperature maps with 8×8 km dimensions were created. Finally by removing cells out of range, 2436 cells were obtained, and a matrix database was created in the R form in 2436 rows (cells) multiplied 24 columns (variables). By applying cluster analysis four different temperatures in the North West area using Euclidean distance and Ward methods was identified. Discriminant analysis was used for classification and testing the accuracy of the cluster analysis. Based on the results of discriminant and cluster analyses, the groups differ only in %1.6 of the area. This result of the cluster and discriminant analyses also show that there is not a very commanding difference. This can be confirmed with the results of clustering. Each thermal zone was named on the basis of the comparison of each region with Iran’s average temperature (18 T◦C). These temperature areas are: Very cold area, cold area, semi-cold with cooler day and warmer night and semi-cold with warmer day and cooler night. The identified geographic areas temperature patterns which are more consistent with altitudinal levels unraveled that cluster analysis can be considered as a useful tool for zoning thermal districts.
    Keywords: Thermal Region, Cluster Analysis, Discriminant Analysis, North West of Iran
  • Pages 191-207
    The increase of soil erosion as a threat to human welfare and even for his/her life is considered in this study. Soil erosion protection from erosion to develop methods for sustainable management of watersheds is necessary. Due to the absence or lack of data on soil erosion and sediment yield of watersheds in many countries, the use of new technologies is necessary. The aim of this study was the application of calibrated Russell model parameters using geographical information systems and remote sensing to identify areas within the Sykhvran watershed. Results indicate that that there are more risks of erosion in the area. After creating a regression equation in hydrometric stations, rainfall erosivity factor (R) was calculated and interpolated. Soil erosion (K) was estimated to use the data. Soil and land surveying in the field were then carried out. Factor vegetation index using NDVI and length of shelves also were calculated through digital elevation model. Due to the lack of security operations in the watershed, we considered a factor equal protection operation. Based on the results obtained, the highest average annual erosion in Sykhoran catchment area was seen in the southern regions. The results of the correlation calculation of soil erosion and RUSEL model factors indicated significant correlation (R2 =% 82) with soil erosion. The results also matched with one of the region's solidarity sediment stations with %82.7. The application of GIS and RS technologies for quantitative estimation of quantities have finally proved soil erosion in the area under study.
    Keywords: Erosion, Remote Sensing, Geographic Information Systems, RUSLE Model, Sykhoran Watershed
  • Pages 209-239
    Today the most prominent health and environmental problems of cities is ascending trend of solid wastes that should be managed and the institutionalization of phenomena such as recycling, composting, and biogas energy recovery from municipal solid waste be taken into consideration. By considering more than 65 percent of organic wastes in urban garbage in the study area, there was observed a need to investment in the production of compost. Process to determine the suitability of land for locating compost production units requires consideration of multiple criteria. That makes use of multi-criteria analysis models and techniques in this paper. The application of TOPSIS Model as one of the leading techniques in multi-criteria decision making has been examined in experimental field of research and resulting output has been presented in the form of classified spatial suitability of land for the deployment of composting units. Results of the research indicate that the pixels in the output map of the model which were introduced by priority, had the optimal conditions in terms of criteria that were considered in locating. Therefore, this model can be used as a Decision Support System (DSS), in the modeling spatial arrangement of compost production centers (centers for composting municipal organic wastes).
    Keywords: Municipal Solid Waste, Plastic Recovery, Multi, criteria Evaluation, Site Selection, Fars Province
  • Pages 241-262
    For vulnerability reduction of cities to earthquake hazard, such as Tehran city, it is necessary to adopt policies based on the accurate recognition of the nature and causes of vulnerability. The excessiveness of non resistant buildings in developing countries and cities such as Tehran, vaises the question that: Why the degree of seismic vulnerability of buildings, especially residential buildings, is different and high. to answer this question, the review of theories of vulnerability and disaster management showed that retrofitting and vulnerability have deep social dimensions. thus, based on the theories of social structure of vulnerability, the purpose of this research is analyzing the effects of socio-economic factors on residential vulnerability of houses of Tehran city. The research method is descriptive- analytical. Sample volume of households calculated by Cochran's method (325), and sampling was done by cluster method. Needed data gathered by household and expert questionnaires, and analyzed by correlation and linear regression methods. The findings showed that there are reverse relation between degree of residential vulnerability of houses and income -0.575, literacy -0.692, employment -0.825, socio-economic status -0.665, risk perception -0.326. According to the result of linear regression analysis, 83 percent of changes of seismic vulnerability explained. The Conclusion is that, residential vulnerability and retrofitting have deep socio- economic dimensions. So, for buildings retrofitting, in addition to technical and engineering factors, socio-economic factors such as poverty reduction and socio-economic empowerment of households and individuals must take in attention seriously.
    Keywords: Tehran City, Households, Earthquake, Residential Vulnerability, Socio, Economic Status
  • Pages 263-279
    Climate change impacts are very dependent on regional geographic features and local climate variability. Impact assessment studies on climate change should therefore be performed at local or at most at the regional level for the evaluation of possible consequences. However, climate scenarios are produced by Global Circulation Models with spatial resolutions of several hundreds of kilometers. For this reason, downscaling methods are needed to bridge the gap between the large scale climate scenarios and the fine scale where local impacts happen. A stochastic weather generator, however, can serve as a computationally inexpensive tool to produce multiple-year climate change scenarios at the daily time scale which incorporate changes in both mean climate and in climate variability. In paper, LARS-WG model were used to downscale GCM outputs and then assessment of the performance were done for generated daily data of precipitation, minimum and maximum temperature and sunshine hours. Study area is Ghare-su basin in Gorgan and the station is called Gorgan synoptic station. The first step is running the model for the 1970-1999 period. Then mean of observation and synthetic data were compared. T-test was used in the 95% significance level, and the difference between observation and synthetic data was not significant. Finally monthly mean of observation and synthetic data were compared using Statistical parameters such as NA, RMSE & MAE. As a final result, it is found that performance of model is appropriate for generating daily above listed data in Ghare-su basin. So, it is possible to predict the climatic parameters from GCM output using LARS-WG model. Also minimum and maximum temperatures have highest and sunshine hours have lowest correlation.
    Keywords: Climate change, Climatic scenarios, Downscaling, LARS, WG, Qareh, Su
  • Pages 281-294
    This Study adopted a scientometric perspective to investigate the publishing status of “Geographical Space” Journal’s articles in Islamic Science Citation center (ISC) during 2010-2014. The results of the study show that the Journal has published a number of 223 articles during the respective period. About 86 percent of the articles are the result of co-authorship, which reveals the fact that there is a strong bond among the authors contributing to this Journal. This is further confirmed by the value of collaboration index. The mean score of collaboration index in each document is 2.5. In other words, more than two authors have collaborated in producing each article on average. 57 percent of the co-authors have been from different universities, which reveals the lack of intramural collaboration among the contributors to this journal. Authors affiliated with Tabriz University produced 20 percent of all articles.
    Keywords: Geographic space Journal, Scientific records, Co, authorship relationships, Collaboration index, Collaboration degree