فهرست مطالب

پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی - سال بیست و یکم شماره 1 (پیاپی 75، بهار 1394)
  • سال بیست و یکم شماره 1 (پیاپی 75، بهار 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/03/26
  • تعداد عناوین: 7
|
  • ناهید رجب زاده مغانی*، مصطفی سلیمی فر، سیدمحسن سیدآقا حسینی صفحات 1-19
    در دهه های اخیر اهمیت و نقش سرمایه انسانی در رشد اقتصادی کشورها بیشتر مورد توجه اقتصاددانان قرار گرفته است، به طوری که در حال حاضر یکی از عوامل حیاتی برای رشد و توسعه اقتصادی کشورها انباشت سرمایه انسانی است. هدف این پژوهش بررسی ارتباط بین دو شاخص جایگزین سرمایه انسانی؛ یعنی مخارج آموزشی دولت و مخارج بهداشتی دولت، به طور همزمان، بر رشد اقتصادی 10 کشور منتخب عضو منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا با استفاده از روش GMM طی دوره زمانی 2003 تا 2011 بود. نتایج به دست آمده از برآورد الگو به روش داده های تابلویی پویا نشان داد که در کنار عوامل سرمایه فیزیکی و نیروی کار، متغیر سرمایه انسانی نیز در تابع تولید در کشورهای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا نقش مهمی دارد، به طوری که یک درصد افزایش در مخارج بهداشتی و مخارج آموزشی به ترتیب به افزایش 68/ 0 و 05/ 0 درصد در نسبت رشد اقتصادی منجر می شود. همچنین، در این برآورد نسبت تعدیل رشد اقتصادی برابر با 59/ 0 بود و این نشان می دهد که در هر سال 59 درصد از شکاف بین مقدار واقعی رشد اقتصادی و مقدار مطلوب آن از بین می رود.
    کلیدواژگان: سرمایه انسانی، مخارج بهداشتی دولت، مخارج آموزشی دولت، رشد اقتصادی، روش داده های تابلویی پویا GMM، کشورهای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا
  • محمد جواد صالحی* صفحات 21-28
    سرمایه انسانی در رشد و توسعه اقتصادی نقشی اساسی و مهم دارد، اما به دلیل نبود آمار دقیق و مشکل بودن محاسبه آن معمولا از متغیرهای جایگزین نظیر نرخ ثبت نام در مقاطع مختلف، متوسط سالهای تحصیل نیروی کار و... استفاده می شود که همگی نیز فقط بخشی از سرمایه انسانی را پوشش می دهند. هدف این پژوهش برآورد ارزش پولی سرمایه انسانی در کشور ایران بود که می تواند بیشترین حجم سرمایه انسانی را شامل شود. بنابراین، چند رویکرد و روش برآورد پولی سرمایه انسانی بررسی و با توجه به محدودیتهای موجود از روش مبتنی بر درآمد استفاده شد. در این روش چند متغیر مهم مانند نرخ تنزیل، قیمت سایه، نرخ ارز و متوسط دستمزد محاسبه و برآورد شد. همچنین منابع داده ای برای متغیرهای کلیدی نیز ارائه شد. نتایج به دست آمده از محاسبات نشان دهنده رشد سالانه 2/ 5 درصدی ارزش پولی سرمایه انسانی طی سالهای 1339 تا 1389 بود. همچنین مشکلات موجود نظیر محاسبه نرخ ارز نیز بررسی شد.
    کلیدواژگان: سرمایه انسانی، ارزش پولی، روش مبتنی بر درآمد، متوسط دستمزد، قیمت سایه
  • محمدحسن قلی زاده، امیر کهن روز* صفحات 39-59
    هدف پژوهش حاضر بررسی الزامات بودجه ریزی عملیاتی در نظام آموزش عالی کشور بود. پژوهش مذکور از نظر هدف کاربردی و نوع آن توصیفی - پیمایشی بود. برای بررسی این امر با توجه به ادبیات پژوهش، پنج عامل تاثیرگذار در این امر شامل عوامل مدیریتی، عوامل محیطی، عوامل انسانی، عوامل فنی و فرایندی و عوامل ساختاری شناسایی شدند. بعد از آن با بهره گیری از نظرهای خبرگان بودجه ریزی عملیاتی در آموزش عالی (35 دانشگاه منتخب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) و با استفاده از روش AHP هر یک از عوامل و زیرشاخصهای آنها بررسی و اولویت بندی شدند. نتایج نشان داد که از میان عوامل مذکور، عوامل مدیریتی مهم ترین عامل در استقرار بودجه ریزی عملیاتی در نظام آموزش عالی کشور به شمار می رود.
    کلیدواژگان: آموزش عالی، بودجه ریزی، بودجه ریزی عملیاتی، الزامات، ایران
  • سیدعلی نقوی*، عادل آذر، میرمحمد اسعدی صفحات 61-81
    چابکی وسیله ای رقابتی برای همه سازمانهاست که امروزه، در محیط نامطمئن و در حال تغییر مطرح است. بسیاری از سازمانها در محیط رقابتی کنونی نیازمند برنامه ریزی راهبردی برای رسیدن به چابکی هستند. در این خصوص، برای اجرای چابکی در سازمانها شناسایی عوامل توانمندساز چابکی سازمانی ضروری است، زیرا شناخت این عوامل می تواند به سازمانها در طراحی، برنامه ریزی و اجرای چابکی یاری دهد؛ اما این عوامل اولویت یکسانی ندارند، مستقل از هم نیستند و وابستگی های درونی دارند. از طرفی، دانشگاه ها نیز به عنوان یکی از سازمان های دانش محور نیازمند چابکی هستند. بنابراین، هدف این پژوهش شناسایی و اولویت بندی عوامل توانمندساز ساختاری چابکی سازمانی در دانشگاه ها با استفاده از رویکرد مدلسازی ساختاری تفسیری بود. تحقیق حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش توصیفی- تحلیلی و ابزار جمع آوری اطلاعات پرسشنامه بود. جامعه آماری از دو بخش تشکیل شد. در بخش اول، به منظور شناسایی عوامل توانمندساز ساختاری چابکی سازمانی در دانشگاه ها بر اساس منطق مدلهای تحلیل عاملی، نمونه 283 نفری از رئیسان، معاونان، مدیران گروه ها و اعضای هیئت علمی و مربیان دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی شهر یزد به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب، بررسی و تجزیه و تحلیل شد. در بخش دوم، به منظور سطح بندی و اولویت بندی عوامل کلیدی شناسایی شده، از دیدگاه 10 نفر از استادان دانشگاه که بر موضوع تحقیق تسلط علمی و عملی داشتند، بهره گرفته شد. نتایج تحلیل عاملی نشان داد که هفت عامل فرهنگ، تشکیل سازمان دانش محور، نیروی کار چابک، بهبود مستمر، شراکت و همکاری جمعی، فناوری اطلاعات و ساختار سازمانی به عنوان عوامل کلیدی توانمندساز ساختاری چابکی سازمانی در دانشگاه ها به شمار می روند. همچنین، نتایج مدلسازی ساختاری تفسیری نشان داد که عامل تشکیل سازمان دانش محور بالاترین قدرت نفوذ و کمترین وابستگی را در بین شش عامل کلیدی دیگر دارد.
    کلیدواژگان: آموزش عالی، توانمندسازهای چابکی، مدلسازی ساختاری تفسیری
  • عباسعلی رستگار، سید احمد محمدی حسینی*، مهدی دهقانی سلطانی صفحات 83-107
    هدف از این پژوهش مطالعه و بررسی تاثیر تصویر ذهنی اعتبار علمی دانشگاه بر نگرش دانشجویان درباره افزایش عملکرد تحصیلی با در نظر گرفتن نقش تعدیلگری کیفیت آموزش در دانشگاه های شهر کرمان بود. جامعه آماری پژوهش کلیه دانشجویان دانشگاه های شهر کرمان بود که تعداد آنها در سال 1392، برابر با 42190 نفر بود. همچنین، حجم نمونه به دست آمده برابر با 381 نفر بود که برایبه دست آوردن آن از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای و فرمول کوکران استفاده شد. پژوهش حاضر از نوع تحقیقات توصیفی و همبستگی بود. برای تجزیه و تحلیل داده های پرسشنامه از آزمونهای چاو و تحلیل عاملی تاییدی و مدل معادلات ساختاری استفاده شد. بر اساس یافته ها نقش تعدیلگری مثبت کیفیت آموزشی بر رابطه بین تصویر ذهنی اعتبار علمی دانشگاه و نگرش دانشجویان به افزایش عملکرد تحصیلی تایید شد. به علاوه، نتایج تحلیل مسیر وجود اثر معنادار تصویر ذهنی اعتبار علمی دانشگاه بر نگرش دانشجویان به افزایش عملکرد را نشان می دهد.
    کلیدواژگان: تصویر برند، افزایش عملکرد، کیفیت آموزشی، دانشگاه، ایران
  • علی پورصفر، سیدعلی سیادت، رضا هویدا، سعید رجایی پور، حمیدرضا عریضی، حمید عبدی *، صالحه پیریایی صفحات 109-125
    هدف مطالعه حاضر بررسی ویژگی های روانسنجی(پایایی و روایی) مقیاس کیفیت تدریس استادان از دیدگاه دانشجویان دانشگاه گیلان بود. در این پژوهش 407 نفر از دانشجویان سال آخر دوره کارشناسی به روش نمونه گیری خوشه ایاز میان چهار دانشکده(علوم انسانی، علوم پایه، کشاورزی و معماری و هنر) گزینش شدند. نتایج همسانی درونی کل مقیاس و عاملهای پنج گانه (تدریس مناسب، اهداف روشن، ارزیابی مناسب، تکالیف مناسب و مهارتهای عمومی) در حد قابل قبول بودند. همبستگی بین هر یک از گویه های مقیاس با نمره کل از 53/ 0 تا 74/ 0 متغیر و همگی معنادار بود. تحلیل عامل تاییدی گویه ها نشان داد که تمام گویه ها بار عاملی معنادار بر عوامل خود دارند و ساختار پنج عاملی پرسشنامه تایید شد. ضریب روایی ملاکی همزمان از طریق همبستگی بین هر یک از عاملهای مقیاس تجربه دوره آموزشی با متغیر ملاک؛ یعنی مقیاس ارزشیابی دانشجویان از کیفیت آموزشی مارش که به لحاظ نظری به آن مربوط بود، معنادار بود. در مجموع، یافته های به دست آمده از پژوهش نشان داد که مقیاس پنج عاملی تجربه دوره آموزشی دانشجو را می توان به عنوان ابزار ارزشیابی معتبری در دانشگاه های ایران نیز استفاده کرد.
    کلیدواژگان: ارزشیابی تدریس، کیفیت تدریس، تجربه دوره آموزشی، پایایی و روایی سازه، ادراک دانشجویان
  • روناک ابراهیمی*، فریبا عدلی، گلنار مهران صفحات 127-151
    فرهنگ در هر جامعه ای از زمینه های اصلی رشد دانش است و فرهنگ دانشگاهی به منزله یکی از خرده فرهنگهای مهم آن تاثیر بسزایی بر توسعه دانش آفرینی دارد. هدف این پژوهش شناسایی نقش فرهنگ دانشگاهی بر دانش آفرینی از دیدگاه صاحبنظران نظام آموزش عالی بود که به روش کیفی و از طریق مصاحبه های نیمه ساختار یافته انجام شد. مولفه های فرهنگ دانشگاهی در ده موضوع دسته بندی شدند: استقلال دانشگاهی، آزادی علمی، اخلاق حرفه ای، مدیریت، ارتباطات، مشارکت و کارگروهی، فرهنگ یادگیری، اعتماد بین اعضا، نظام پاداش دهی و ارزیابی. مشارکت کنندگان در این پژوهش وضعیت این مولفه ها را ضعیف و نامناسب توصیف کردند. مولفه های دانش آفرینی نیز در هشت موضوع شناسایی شدند، شامل روحیه جست و جو گری، رعایت اخلاق حرفه ای، مدیریت مشارکتی، نظام پاداش، اعتماد بین اعضا، اهمیت دادن به کارگروهی و تیمی، آزادی علمی و فرهنگ یادگیری. یافته های پژوهش نشان داد که از دید صاحبنظران، فرهنگ دانشگاهی ایران با مولفه های دانش آفرین فاصله نسبتا زیادی دارد و همچنین بین بسیاری از مولفه های فرهنگ دانشگاهی و دانش آفرینی همپوشی وجود دارد.
    کلیدواژگان: فرهنگ، فرهنگ دانشگاهی، دانش آفرینی، نظام آموزش عالی، یادگیری
|
  • Nahid Rajabzadeh Moghani*, Mostafa Salimifar, Seyyed Mohsen Seyyed Agha Hosseini Pages 1-19
    In recent decades, the importance and the role of human capital in economic growth have been more considered by economists, so that one of the vital factors for economic growth and development is human capital. The aim of this study was to investigate simultaneously the impact of two human capital proxies which included public spending on education and government's health expenditure in 10 selected Middle East and North Africa (MENA) countries using GMM method in 2003-11. The results of GMM estimator for panel dynamic data model indicated that besides physical capital and labor factors, human capital variable also plays an important role in production function of MENA countries. So that 1% increases in government' health expenditure and public spending on education has led to 0.68 and 0.05 percent increase in economic growth, respectively. Also, in this estimation adjustment rate of economic growth is equal to 0.59. That is, 59 percent of the gap between actual value and desired value of economic growth is eliminated per year.
    Keywords: Human capital, Public spending on education, Government health expenditure, Economic growth, GMM model, MENA
  • Mohammad Javad Salehi* Pages 21-28
    Human capital has an essential and important role in economic growth and development, but because of lack of accurate statistics and the difficulty of calculating it, usually proxies such as enrollment rate, average years of schooling for labor force et cetera are used that all cover only some portion of human capital. The purpose of this article was to estimate Human Capital Monetary Value (HCMV) in Iran which can include the highest volume of human capital value. Therefore, several approaches and methods of Human Capital Monetary Value (HCMV) were evaluated and because of existing constraints the Income-based approach was utilized. In this approach several important variables such as discount rate, shadow price, exchange rate and average wages were estimated. In addition, sources of data for key variables were offered. The estimations results showed a 5.2 percent annual growth in Human Capital Monetary Value during 1960-2010. Furthermore, some existing problems such as calculating exchange rate were evaluated.
    Keywords: Human capital, Monetary value, Income, based approach, Average wage, Shadow price
  • Mohammad Hassan Gholizadeh, Amir Kohanrooz* Pages 39-59
    The purpose of current research was to evaluate the requirements of operational budgeting in Iran's higher education systems. A descriptive survey method was chosen for this study. In order to study this issue, five effective factors were recognized in this area according to the research literature- including managerial, environmental, human, technical and procedural, and structural factors. Then, using the perspectives of experts in the operational budgeting in higher education and AHP method, 35 selected universities affiliated with Ministry of Science Research and Technology were evaluated and prioritized in each factor and sub-factors. Results showed that among these factors, the managerial factor was the most important factors in institutionalizing operational budgeting Iranian in higher education.
    Keywords: Higher education, Budgeting, Operational budgeting, Requirements, Iran
  • Seyed Ali Naghavi*, Adel Azar, Mir Mohammad Asadi Pages 61-81
    Agility is a competitive means for all organizations that is considered important in today's uncertain and changing environment. In current competitive environment, many organizations need strategic planning to achieve agility. In this regard, for implementing agility in organizations, identifying factors enabling organizational agility is essential because understanding these factors can help organizations to design, plan and implement agility. But these factors do not have similar preference and have internal dependencies. On the other hand, universities as one of the knowledge based organization need agility. Therefore, the aim of this study was to identify and prioritize factors enabling structural organizational agility in universities via interpretive structural modeling approach. The aim of present study is practical and its method and nature is descriptive – analytical. A questionnaire was used to collect information. The statistical population consisted two parts. In first part, for identifying factors enabling organization agility structure, a sample of 283 individuals including presidents, vice presidents, department chairs, and faculty members and instructors in Yazd were selected according to random - stratified sampling and their opinions were evaluated an analyzed. In second part, for leveling and prioritizing identified key factors, 10 faculty members who had practical and scientific expertise about the issue were used. Factor analysis results showed that seven factors of culture, forming knowledge-based organizations, agile workforce, continuous improvement, participation and collective cooperation, information technology and organizational structure are considered as key factors enabling organization agility structure at the universities. Also, the results of interpretive-structural modeling showed that the factor of forming knowledge-based organization has the highest power and the least dependency among other 6 key factors.
    Keywords: Higher education, Agility enablers, Interpretive structural modeling, Iran
  • Abasali Rastgar, Seyed Ahmad Mohammadi Hoseini*, Mahdi Dehghani Soltani Pages 83-107
    The purpose of this research was to investigate the effect of university brand mental image on the attitudes of students toward performance improvement with regard to the adjustment's role of quality of education at the universities in Kerman. The population of this study was all Kerman's university students in 2014 (N=42190). Using Cochrane formula, 381 individuals were randomly selected through stratified sampling method. A descriptive and correlational method was chosen for this study. Chow test, Confirmatory Factor Analysis, and Structural Equation Modeling were used to analyze data gathered by the questionnaire. Based on the findings of the study, the positive adjustment's role of educational quality on the relationship between mental image of the university brands and students’ attitude toward performance improvement was confirmed. In addition, the results of path analysis indicated that university brand mental image has a meaningful effect on the students’ attitude toward performance improvement.
    Keywords: Brand mental image, Performance improvement, Educational quality, University, Iran
  • Ali Poursafar, Seied Ali Seiadat, Reza Hoveida, Saied Rejaie Pour, Hamid Reza Oreizi, Hamid Abdi*, Salehe Pirreiaie Pages 109-125
    The purpose of this study was to evaluate the psychometric properties (validity and reliability) of Psychometric properties (validity and reliability) of faculty members teaching criterion quality in Guilan University from student's perspectives. Sample included 407 senior bachelor students in four colleges (Humanities, Sciences, Agriculture, and Architecture and Arts) at the Guilan University-who were randomly selected using cluster sampling method. The results of internal consistency of scale and five factors (Good Teaching, Clear Goals and Standards, Appropriate Assessment, Appropriate Workload, Generic Skills) were acceptable. The correlation of each of items with total score was significant and ranged from 0.53 to 0.74. Confirmatory factor analysis of all variables showed that all the variables have significant load factor on their own factor, and Five-factor structure of the questionnaire was approved. Concurrent criterion validity coefficient between each of the variables of Course Experience Scale- that was linked theoretically with the Marsh's (1987) criterion variables (the Student's Evaluations of Educational Quality Instrument) was significant. Altogether, founding of this study showed that five-factor scale of the Course Experience Questionnaire (CEQ) can be used as a valid evaluation tool in Iran's universities.
    Keywords: Assessing teaching, Teaching quality, Course teaching
  • Ronak Ebrahimi*, Fariba Adli, Golnar Mehran Pages 127-151
    Culture is one of the main substrates of knowledge creation. The academic culture as one of the main subcultures of the society has a great impact on the growth and development of knowledge creation. The aim of the present study was to identify the role of academic culture on the knowledge creation based on the perspectives of experts of the higher educational system by using qualitative method and semi structured interviews. The academic culture components were categorized into 10 themes including academic autonomy, academic freedom, professional ethics, management, communication, collaboration and teamwork, learning culture, trust among members, reward and evaluation system. Experts described the conditions of these components as poor and improper. The components of academic culture of knowledge creation were identified as 8 themes including seeker spirit, professional ethics, collaborative management, reward systems, trust between members, teamwork, academic freedom, and learning culture. The findings revealed that from the perspectives of experts, there is a relatively large distance between Iran's academic culture and cultural components of knowledge creation, and also, there is an overlap between many components of academic culture and cultural components of knowledge creation.
    Keywords: Culture, Academic culture, Knowledge creation, Higher education system, Learning