فهرست مطالب

نامه انجمن جمعیت شناسی ایران - پیاپی 15 (بهار و تابستان 1392)
  • پیاپی 15 (بهار و تابستان 1392)
  • 164 صفحه،
  • تاریخ انتشار: 1392/06/18
  • تعداد عناوین: 8
|
  • محمد میرزایی صفحه 3
  • حسین محمودیان*، فاطمه ترابی، سراج الدین محمودیانی صفحه 5
    ازدواج مبنای تشکیل خانواده یعنی اولین و مهم ترین واحد اجتماعی است. سن ازدواج زنان و مردان در استان کرمانشاه افزایش قابل توجهی داشته و از متوسط کشوری نیز بالاتر می باشد. بر این اساس در مقاله حاضر به بررسی تعیین کننده های سن ازدواج به تفکیک جنس در شهر کرمانشاه پرداخته شده است. داده های مورد استفاده در این مطالعه حاصل یک پیمایش است که در فروردین 1392 اجرا شده است. جمعیت آماری شامل افراد در شرف ازدواجی است که جهت انجام آزمایش پزشکی به مراکز بهداشتی منتخب مراجعه می کردند. نمونه آماری 400 نفر می باشد. نتایج تحلیل چند متغیره نشان داد که متغیر محل سکونت اثر معناداری بر سن ازدواج زنان ندارد. رابطه متغیر پایگاه اقتصادی اجتماعی خانواده زنان و سن ازدواج آن ها معنادار گردید. یافته ها همچنین نشان داد که سه متغیر سطح تحصیلات، پایگاه اقتصادی-اجتماعی خانواده و وضعیت اشتغال اثر معناداری بر سن ازدواج مردان دارند. متغیر وضعیت پایگاه اقتصادی-اجتماعی خانواده و متغیر وضعیت اشتغال به ترتیب بیشترین تاثیر را بر سن ازدواج مردان و زنان دارا بودند.
    کلیدواژگان: سن ازدواج، سطح تحصیلات، وضعیت اشتغال، پایگاه اقتصادی اجتماعی خانواده، جنس، کرمانشاه
  • ماهرخ رجبی*، فاطمه هاشمی نیا صفحه 23
    پ‍‍ژوهش حاضر به مطالعه ارزش کودکان و رفتار باروری پرداخته است. داده های تحقیق با استفاده از روش پیمایش و نمونه ای شامل 406 نفر از زنان 15-49 ساله همسردار شهر شیراز جمع آوری گردیده است. یافته های تحقیق نشان می دهند که عواملی چون سن ازدواج، تحصیلات پاسخگو و همسر رابطه معکوس با ارزش فرزند، باروری واقعی و ایده آل دارند. با افزایش عواملی مانند سن زن، مدت ازدواج و اجتناب از تک فرزندی، تعداد فرزند زنده به دنیا آمده و تعداد مطلوب فرزند و ارزش فرزند افزایش می یابد. ارزش فرزند در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و مذهبی با باروری واقعی و ابعاد اقتصادی و مذهبی با باروری ایده آل رابطه معنی دار و مستقیم دارند. تحلیل رگرسیون چند متغیره به تفکیک متغیرهای جمعیتی، اجتماعی- اقتصادی و ارزش فرزند نشان داده که متغیرهای مدت ازدواج، محل تولد، سن ازدواج پاسخگو، تحصیلات پاسخگو، تمایل به ترکیب جنسی فرزندان، فواید اجتماعی و اقتصادی و هزینه های اجتماعی فرزند قادر به تبیین تغییرات باروری واقعی می باشند. نتایج تحلیل رگرسیون چندمتغیره بیان گر آن است که مدت ازدواج، اجتناب از تک فرزندی، تمایل به ترکیب جنسی فرزندان و فواید اقتصادی، تغییرات باروری ایده آل را تبیین می کنند.
    کلیدواژگان: باروری واقعی، باروری ایده آل، ارزش فرزندان، فواید، هزینه ها
  • سید فرخ مصطفوی* صفحه 43
    با وارد شدن به مرحله گذار جمعیتی، جمعیت ایران نیز افزایش یافته و موجب افزایش شهرنشینی در کشور شده است. در حال حاضر شهرنشینی در ایران، مانند سایر نقاط جهان، روند غالب محل سکونت را تشکیل می دهد. هدف این مقاله جواب به دو سوال زیر است: (1) آیا ما نیاز به سیاست جمعیتی برای شهرهای ایران داریم؟، و (2) سیاست جمعیتی برای شهرهای ایران چه خصوصیاتی باید داشته باشد و چه مسایلی باید در تهیه آن در نظر گرفته شوند. پس از بررسی ادبیات موضوع در زمینه های علل، امتیازات، پیامدها، سیاست های شهرنشینی، و آمار شهرنشینی در ایران و جهان، این مقاله نتیجه می گیرد که بهتر است برای مدیریت جمعیت شهرها در ایران سیاست جمعیتی تدوین شود. سیاست جمعیتی که در این مقاله پیشنهاد می شود انتخاب و تشویق رشد جمعیت تعدادی شهرهای با جمعیت متوسط و محدود نمودن رشد برخی شهرهای دیگر است. در ادامه، خصوصیاتی که چنین سیاستی باید داشته باشد مورد بررسی قرار می گیرد
    کلیدواژگان: سیاست شهرنشینی، توزیع جمعیت، علل و پیامدهای شهرنشینی، شهرهای ایران، شهرها و زلزله
  • عباس عسکری ندوشن*، حمیدرضا هاشمی صفحه 67
    مسکن و سرپناه از جمله نیازهای اولیه هر خانوار شمرده می شود و شکل گیری و افزایش تعداد خانوارها در جمعیت، به معنای تقاضای بیشتر برای واحدهای مسکونی است. با هسته ای شدن خانواده و عمومیت یافتن الگوی سکونت نومکان، داشتن خانه و مسکن مستقل، جزء اولویت ها و اهداف مهم در چرخه زندگی افراد و خانوارهاست که معمولا به تناسب شرایط و ویژگی ها خود مایلند خانه ای مخصوص خود داشته باشند. مقاله حاضر، چگونگی ارتباط ویژگی های سرپرستان خانوار با احتمال مالکیت مسکن در ایران را مورد تحلیل قرار می دهد. برای این منظور، داده های سطح فردی سرشماری 1390 کشور مورد استفاده قرار گرفته و با استفاده از تحلیل های دومتغیره و چندمتغیره، احتمالات مربوط به نحوه تصدی گری مسکن برحسب تفاوت در مشخصه های اقتصادی، اجتماعی و جمعیتی سرپرستان خانوارها برآورد گردیده است. یافته ها نشان می دهد که وضعیت مالکیت واحدهای مسکونی برحسب ویژگی های سرپرستان خانوار، نظیر جنسیت، محل سکونت و تولد، بعد خانوار، وضع زناشویی، اشتغال، تحصیلات و سن تفاوت دارد و 29 درصد از تغییرات نسبت احتمالات مالکیت مسکن را تبیین می کنند. بررسی های بیشتر در خصوص جایگاه مسکن در اولویت های سبد هزینه خانوار، فشار هزینه های مسکن بر اقتصاد خانوارها، و حتی ارتباط موضوع مسکن با تصمیم های جمعیتی زوجین و خانواده ها در خصوص ازدواج و تشکیل خانواده جوانان، تصمیم به داشتن فرزند و تعداد فرزندان و نظایر آن در تحقیقات آتی ضرورت دارد.
    کلیدواژگان: مالکیت مسکن، سرپرست خانوار، نحوه تصرف، سیاستگذاری مسکن، اجاره نشینی
  • علی قاسمی اردهایی* صفحه 97
    شدت مهاجرت از استان آذربایجان شرقی به استان تهران و اقامت خوشه ایمهاجران، موجب گردیده است در این مقاله، این جریان مهاجرتی با رویکرد شبکه ای مورد مطالعه قرار گیرد. با استفاده از روش های تحقیق پیمایش و گروه های متمرکز و نیز چارچوب مفهومی شبکه های اجتماعی مهاجر، سه جریان مهاجرتی شبکه ای، توده ای و دافعه ای از هم تفکیک شده اند که حدود سه چهارم آن از نوع شبکه ای است. بیشترین جابجایی خوشه ایجمعیت از استان آذربایجان شرقی به استان تهران در دهه های 1360 و 1370 صورت گرفته است که در این میان مهاجرت شبکه ای از شهرستان های سراب، میانه و هشترود به شهرستان های رباط کریم، شهریار و اسلام شهر قابل توجه است. در کنار شهرستان مبدا و سطح توسعه آن، متغیرهای دوره مهاجرت، وضع تاهل، سطح تحصیلات، اشتغال و وضع مالی مهاجر در زمان مهاجرت، در تفکیک انواع مهاجرت های مورد بررسی موثرند. به عنوان نتیجه کلی، مهاجران ازلحاظ ویژگی های اجتماعی و اقتصادی هرچقدر ضعیف تر از همتاهای خود باشند، بیشتر به مهاجرت شبکه ای روی می آورند که این امر اهمیت ضعف مالی و کمبود اطلاعاتی مهاجران را در جهت دادن به مهاجرت های شبکه ای به خوبی نشان می دهد.
    کلیدواژگان: مهاجرت شبکه ای، مهاجرت توده ای، اشاعه مهاجرت، شبکه های اجتماعی مهاجر، مهاجرین بین استانی آذربایجان شرقی تهران
  • سهیلا صادقی فسایی*، عاطفه خادمی صفحه 123
    امروزه پدیده سالمندی، پدیده ای جهانی است که در کنار سایر تغییرات فرهنگی و الگوهای اقتصادی به مسئله ای قابل تامل تبدیل شده است. یقینا هر فرهنگی در مورد سالمندی انتظارات و فرضیات خاص خود را دارد، از طرفی فرایندهای پیری می تواند توسط زنان و مردان سالمند، متفاوت تفسیر گردد. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی استقرایی به دنبال این است تا درک و تصور زنان سالمند را نسبت به سالمندی در یک جامعه شهری و نسبتا مدرن را دریابد. داده های تحقیق از طریق انجام مصاحبه های عمیق نیمه ساختار یافته با 18 زن سالمند در بازه سنی 60 تا 80 سال، حاصل شده است. بر اساس یافته ها، زنان سالمند بر این باورند که تغییرات اجتماعی، روابط و مناسبات خانوادگی آنها را درهم ریخته و آنها را به لحاظ اجتماعی، کنار گذاشته است. پیچیدگی زندگی شهری باعث شده تا بسیاری از زنان سالمند، ادغام در فضاهای اجتماعی را مشکل و یا حتی غیر عملی ببینند و بیشتر خود را در فضای خانگی محصور سازند و بعضا یک نوع سالمندی مرضی را تجربه می کنند که درقالب مفاهیمی چون حقارت، از دست دادن منزلت، باراضافی بودن و واماندگی بیان می شود.
    کلیدواژگان: مدرنیته، زنان سالمند، سالمندی طبیعی، سالمندی مرضی، روش کیفی
  • مسعود الماسی*، زینب احسانی صفحه 141
    در راستای توجه به مسائل سالمندان، پژوهش حاضر در پی آن است تا به بررسی وضعیت کیفیت زندگی سالمندان و عوامل مرتبط با آن بپردازد. روش پژوهش، پیمایشی است و اطلاعات مورد نیاز به شیوه کل شماری و با توزیع پرسشنامه در بین 206 نفر از سالمندان مناطق حاشیه نشین شهر ایلام گردآوری شده است. ارزیابی یافته ها بیانگر آن است که پاسخگویان از کیفیت زندگی نسبتا بالایی برخوردارند و همبستگی بین متغیرهای مستقل نگرش دینی، سازگاری و حمایت اجتماعی با متغیر وابسته، معنی دار و مستقیم، و رابطه متغیرهای پرخاشگری و احساس بیگانگی با کیفیت زندگی معنی دار، اما معکوس است. همچنین رابطه معنی داری بین متغیرهای سن، وضع تاهل، وضعیت سواد، درآمد، چگونگی گذران اوقات فراغت و احساس محرومیت نسبی با متغیر وابسته مشاهده نمی شود. تفسیر نتایج تحلیل رگرسیونی نشان می دهد که متغیرهای احساس بیگانگی و نگرش دینی طی دو مرحله وارد معادله شده و در نهایت 55 درصد از تغییرات متغیر وابسته یعنی کیفیت زندگی را تبیین نموده اند. در پایان راهکارهایی در زمینه بهبود و ارتقای کیفیت زندگی سالمندان ساکن در مناطق حاشیه ای شهر ایلام ارائه شده است.
    کلیدواژگان: سالمندان، نگرش دینی، سازگاری، حمایت اجتماعی، کیفیت زندگی
|
  • Hossein Mahmoudian*, Fatemeh Torabi, Serajeddin Mahmoudiani Page 5
    Marriage is the foundation of family formation which is the first and most important social unit. Age at marriage for women and men has increased remarkably in Kermanshah province and it is higher than the national average. Accordingly, this study seeks to examine the determinants of age at marriage by sex in Kermanshah city. The data used in this study is the result of a survey conducted in April 2013. Statistical population consists of individuals on the verge of marriage who attended in selected health centers. The statistical sample includes 400 individuals. The results of multivariate relationship showed that place of residence has not a significant effect on the marriage age of women. The relationship between family socioeconomic status and marriage age in women became significant. Findings also indicated that level of education, family socioeconomic status and employment status have a significant effect on marriage age in men. The result of this study indicates that the variables of family socioeconomic status and employment status have the most influence on the age of marriage in men and women respectively.
    Keywords: Age at marriage, Education level, Employment status, family socioeconomic status, Sex, Kermanshah
  • Mahrokh Rajabi*, Fatemeh Hasheminia Page 23
    This research has analyzed the value of children and fertility. Data were gathered by survey method, the sample consists of 406 women 15-49 years old married women in the city of Shiraz. The findings show that factors such as age at marriage, womens, and their husband's education have reverse relation with the value of children and, also, with the actual and ideal fertility. Increasing in women's age, length of marriage, and avoiding of single child have increased the numbers of children ever born, the ideal numbers of children, and the value of children. Findings have shown that there is significant correlation between economic, social, and religious dimensions of the value of children with actual fertility and, also, between economic, and religious dimensions of the value of children with ideal fertility. Results of multiple regression analysis showed that length of marriage, birth place, age at marriage, women's education, sex preferences, social and economic benefits, and social costs of children are able to explain variances of the actual fertility. Length of marriage, avoiding of single child, sex preferences, and economic benefits of children have explained the variances of ideal fertility.
    Keywords: Actual Fertility, Ideal Fertility, Value of Children, Benefits, Costs, Shiraz
  • Seyed Farrokh Mostafavi* Page 43
    Demographic transition has led to the growth of population and urbanization in Iran. As in many other parts of the world, urbanization is now the dominant mode of residence in Iran. The aim of this paper is to answer the following two questions: (1) do we need a population policy for Iran's cities?, and (2) what should be the characteristics of a population policy for Iran's cities and what issues should be considered in designing such a policy? After a review of the causes and consequences of urbanization, urbanization policies, and urbanization data in Iran and the world, the paper concludes that it is better to have a population policy for Iran's cities. The recommended policy in this paper is the selection of some medium sized cities for population growth and discouragement of the growth of some other selected cities. The paper discusses the characteristics of such a population policy.
    Keywords: Urbanization policy, Population distribution, Causes, consequences of urbanization, Cities in Iran, Cities, earthquakes
  • Abbas Askari, Nodoushan*, Hamid Reza Haji, Hashemi Page 67
    Housing is one of the basic needs for every household and the formation of new households means more demand for new residential units. When the nuclear family with an independent and neolocal residence pattern becomes prevalence, possessing a private housing is amongst the important priorities that families tend to have during their life cycle. This paper examines how the characteristics of the head of households are related to the probability of dwelling tenure in Iran. Using individual-level data from 2011 national census, the paper estimate bivariate and multivariate models to assess how the probability of dwelling stock according to tenure is related to differences in the economic, social and demographic characteristics of the heads of households. to the characteristics of the heads of households in terms of his/her gender, place of residence, rual-urban origin, marital status, employment status, educational attainment, age and the household size. Around 29% of the variance in housing ownership possibilities can be explained using these variables. More researches is needed to examine the role of housing in the basket of household spending priorities, pressures of housing costs on family economy, and even the relation of housing ownership status to such demographic decisions of couples and families as marriage and family formation of youth, having or not having children, the number and timing of children and so on.
    Keywords: Housing ownership, Head of household, Dwelling stock, Tenure, Housing policy, Tenants, Iran
  • Ali Ghasemi, Ardahaee* Page 97
    The intensity of emigration from East-Azerbaijan province to Tehran Province and immigrant's cluster staying has caused this article to focus on this migratory flow with network approach. By using the survey and focus groups methods, as well as the conceptual framework of migrant social networks, three migratory flows, that is, networks, herd and pushing are separated from each other that around three-quarters of it is formed of a network flow. The maximum cluster movement of the population of East- Azerbaijan Province to Tehran Province occurred in 1980's and 1990's, of whic network emigration from Sarab, Miyaneh and Hashtrood to Robat-Karim, Shahriyar and Islamshahr has been the most important inter-township migration flows. Besides origin township and its level of development, variables such as migration period, marital status, level of education, employment and financial situation of immigrant at the time of migration, are effective in distinguishing different types of migrations. In conclusion, the weaker the migrants in the social and economic characteristics are from their counterparts, the more they resorts to network migration; and this shows the importance of immigrant's lack of funding and lack of information on directing them towards network migration very well.
    Keywords: Network Migration, Herd Migration, Migration Diffusion, Migrant Social Networks, Inter, Province Migration, East, Azerbaijan, Tehran
  • Soheila Sadeghi Fassaei*, Atefeh Khademi Page 123
    Today, aging is a global phenomenon and along with other cultural changes and economic patterns, it has become a thinkable issue. Certainly, every culture has its own assumptions and expectations about aging. For some of the people, aging can be a source of pride and wisdom but for some others aging can be seen as a reason for embarrassment and shame. So, the aging process is less understood, except for those who reach that age. On the other hand, the aging process can be interpreted differently by men and women. By applying Inductive research approach and concentrating on data which is collected by a semi deep structured interview from 18 women aged 60 to 80, the present research tries to explore the social dimensions of elderly women’s life and their perception toward urban and relatively modern society. However, the results of this study are largely exploratory and do not generalize in any way because of the small sample size. According to the study, elderly women believe that social changes have fragmented their relationships in family and make them socially excluded. The complexity of urban life has caused many old women see the process of integration to social spaces difficult or even impossible, so they more confine themselves to the domestic sphere. In women’s view, the word of aging is associated with issues ranging from the loss of physical strength, changes in family roles, and changes in work roles, isolation, and loss of social status or even amnesia. While some of these problems are associated with aging, but naming all as a consequence of aging is wrong, because aging for all individuals is not associated with physical or emotional vulnerability. A pathological aging experienced by those old women who have to be dependent on their children to survive, so they expressed about aging in terms of concepts such as humiliation, loss of dignity, overload and exhaustion. But for those who have access to more economic resources, aging is seen as a natural phenomena, so they try to challenge the stereotypical ideas about aging and deal with it as a natural and dynamic process.
    Keywords: Modernity, Elderly Women, Natural Aging, Pathological Aging, Qualitative Methods
  • Masoud Almasi*, Zainab Ehsani Page 141
    Due to the problems the elderly involved in, this study seeks to deal with the elderly’s quality of life and factors related with it. Survey method has been used and the required information have been collected through total number and questionnaires distributed among 206 aged persons of suburban areas in Ilam. Results indicate that respondents have relatively high quality of life; there is direct and significant correlation between the independent variables of religious attitudes, compatibility and social support with the dependent variable and significant but inverse relation between variables of aggression and sense of alienation with quality of life. Moreover, significant relation between variables of age, marital status, educational status, income, leisure, and the sense of relative deprivation with the dependent variable is not observed. The analysis of the regression results shows that the sense of alienation and religious attitudes have been entered to the equation during two stages and, eventually, they have explained 55 percent of the variations of the dependent variable, i.e. quality of life. Finally, some suggestions have been presented to improve and promote the quality of life of the elderly living in the suburban areas in Ilam.
    Keywords: Elderly, Religious attitudes, Compatibility, Social support, Quality of life