فهرست مطالب

پژوهش نامه تاریخ - پیاپی 37 (زمستان 1393)
  • پیاپی 37 (زمستان 1393)
  • تاریخ انتشار: 1394/06/13
  • تعداد عناوین: 8
|
  • دکتر امیر تیمور رفیعی* صفحه 1
    این مقاله تحلیل مواضع سیاسی امام کاظم (ع) در مقابل خلفای عباسی و اثبات حق زمام داری ایشان در مقابل حاکمان وقت است. برای رسیدن به این امر مهم، براساس روش تحلیلی، تاریخی، در آغاز اصول کلی اندیشه سیاسی امامان شامل تربیت جامعه برای تشکیل حکومت دینی، اعتراض به حکومت های زمانه، کناره گیری مدبرانه و در مواردی همکاری با خلفای زمان برای حفظ اصل اسلام، به عنوان پیش در آمد خط مشی سیاسی امام کاظم (ع) تبیین می شود. در ادامه، مواضع سیاسی حضرت در برابر خلفای عباسی، مانند موضع آشکار برای اثبات حق زمام داری خود در احتجاج با حاکمان عباسی، توصیه شیعیان به قطع رابطه با حکومت و نفوذ دادن برخی از یاران در بدنه حاکمیت طرح می گردد و سپس به سیاست های ایشان در برابر فرقه ها و گروه های سیاسی شیعی مانند رهبری و نظارت مستقیم بر امور شیعیان، راهنمایی آنان از نظر عقیدتی، فکری، سازمان دهی برخی از گروه های شیعه، نظارت مستقیم بر پیروان خود و بیدار کردن وجدان انقلابی امت، پرداخته می شود تا آن جا که اتخاذ این مواضع، از دلایل زندانی شدن حضرت برشمرده شده است.
    کلیدواژگان: امام کاظم (ع)، خلفای عباسی، فرقه های شیعی، زمام داری
  • رشید رکابیان* صفحه 17
    پرسش مقاله این است که بحران سامان سیاسی جامعه امام سجاد (ع) چه بوده است وبرای برون رقت از آن وجود مبارک امام سجاد ع چه تجویز آرمانی ارائه داده اند؟
    فرضیه پژوهش بر اساس الگوی جستاری اسپریگنز چنین است:«در اندیشه مبارک امام سجاد (ع) بحران، انحطاط، استبداد، بدعت و فساد بوده است دلیل بروز آن جدایی ملت از ولایت؛ آرمان، پیوند ملت و زمامداران با ولایت؛ و راه حل، نیز بازسازی حکومت حکیمانه معصوم (ع) می باشد.»برای بررسی جنبه زوایای پنهان جامعه زمان امام سجاد در قالب مشکل سیاسی، دلیل شناسی، آرمان شناسی و راه حل شناسی با روش پژوهش تاریخی- توصیفی (تحلیل محتوا) تجزیه و تحلیل شده است. روش گردآوری اطلاعات، کتابخانه ای است.
    کلیدواژگان: امام سجاد (ع)، اسپریگنز، بحران سامان سیاسی، جامعه آرمانی، بازسازی حکومت نبوی (ص)، علوی (ع)
  • مرتضی سلطانی مقدم* صفحه 41
    معزالدوله بویهی در سال 334ه.ق بغداد را تصرف کرد و اندکی بعد خلیفه عباسی المستکفی را عزل کرد. دوره آل بویه با توجه به قدرت آن حکومت و نیز عدم تعصب مذهبی ناشی از عدم پایبندی آنها به آیین رسمی، دوره ای درخشان و محیطی آرام برای صاحبان آرا و افکار و مذاهب مختلف فراهم آورد تا به بیان اندیشه های خود بپردازند. در این دوره متکلمین بزرگی از سه مکتب کلامی اشعری، معتزله و شیعی در بغداد و سایر قلمرو آل بویه پا به عرصه گذاشتند. آرای این متکلمین علاوه بر آنکه در خدمت دفاع از عقاید دینی مکاتب مذکور بود، در رفتار و کنش حاکمان آل بویه و خلفای عباسی نیز بی تاثیر نبود و اندیشه های سیاسی آنها به عنوان راهنما و یا به عنوان توجیه گر رفتار حاکمان درخدمت حکومتگران بود. این اندیشه ورزان علاوه بر ارائه راهکار به حاکمان در شرایط متفاوت، به صورت عملی نیز در خدمت حاکمان بودند و هر کدام مسئولیت هایی در دو دستگاه امارت بویه ای و خلافت عباسی برعهده داشتند علاوه بر این اندیشه هایشان در نوع دیدگاه مردم به حاکمان به عنوان یک حاکم مشروع و یا غیرمشروع و نیز قضاوت مردم نسبت به اقدامات حاکمان بسیار موثر بود.
    کلیدواژگان: آل بویه، خلافت عباسی، اشاعره، باقلانی، بغدادی
  • دکتر محمود سید*، مهناز بابایی توسکی صفحه 63
    در دوره هخامنشیان یک سبک معماری مخصوصی به وجود آمد، که در آن سنن و آداب ملل مختلف ساکن در کشور هخامنشیان جلوه گری می کرد. یکی از آثار اولیه ی معماری هخامنشیان، کاخ کوروش است که در نخستین اقامتگاه این دولت در پاسارگاد بنا شد و عبارت از یک رشته ساختمان هایی در میان باغ و محصور به دیوار بود. هنر شاهنشاهی هخامنشی در سده های شم تا چهارم ق.م. دو دسته است: یکی هنر پادشاهان نخستین پارسی است که بهترین نمود آن پاسارگاد است و دیگری هنر شاهان پس از داریوش. اگرچه کوروش در معماری پاسارگاد و نقوش تزینی آن کوشید عناصر مختلف از هنر سرزمین های گشوده شده را در طراحی هنری درهم آمیزد؛ اما در تخت جمشید گامی فراتر نهاده شد و شاهان هخامنشی با آمیختن عناصر هنری مصر، بابل، ایلام،لولوبیان، ماد، اورارتو و ایونیا/ لودیا، سبک درباری یگانه ای را آفریدند. بدعتی که داریوش اول درافکند تا پایان زمامداری هخامنشیان بر قوت خود باقی ماند و این سبک نوین نه تنها در معماری تخت جمشید به اوج خود رسید، بلکه در معماری بناهای شاهان در شوش، هگمتانه و بابل نیز به کار بسته شد. در واقع معماری هخامنشیان هنری تلفیقی است از سبک معماری های بابل، آشور، اورارتو، لولوبیان (معماری صخره نگاری)، یونان، مصر، دولت شهرهای آسیای کوچک و... که با هنر نمایی و ابتکار روح ایرانی نوع مستقلی از معماری را پدید آورده است. هخامنشیان با ساختن این ابنیه عظیم می خواستند عظمت پادشاهی خود را به همه جهانیان نشان دهند. در این پروسه تحقیقی حتی الامکان سعی شده است که به همه زوایای معماری دوره هخامنشی و تاثیرپذیری این هنر از هنر دیگر اقوام پرداخته شود. مقوله ی حاضر بیشتر حول محور معماری شهرهای پاسارگاد، تخت جمشید و شوش می باشد و در این راستا نمایی کلی از معماری این دوره در معرض بحث و تبادل قرار داده ایم و در آخر با استنباطی در این زمینه که هنرمعماری دوره مورد بحث اگرچه تلفیقی از هنر اقوام و کشورهای همسایه بوده است؛ مع هذا روح و جلوه هنر ایرانی نیز در این زمینه قابل توجه و انکارناپذیر است. به عبارتی بهتر جنبه ایرانی بودن آن بر دیگر جلوه های خارجی آن برتری دارد.
    کلیدواژگان: هخامنشیان، معماری، پاسارگاد، تخت جمشید، شوش، ایونی
  • میثم فرخی* صفحه 83
    مساجد از جمله نهادهای فرهنگی- ارتباطی حائز اهمیت هستند که نقش بی بدیلی و ارزنده ای را در جامعه اسلامی ایفا می نمایند. این نوشتار در صدد است تا اقدامات و فعالیت های سیاستی پیامبر مکرم اسلام (ص) به عنوان حاکم شریعت اسلامی را در نهاد مسجد - که نمایانگر و بیانگر ظهور و بروز ایشان در این پایگاه دینی است- مورد واکاوی و مداقه قرار دهد. بدین منظور اقدامات سیاستی پیامبر اکرم (ص) مانند تاسیس نهاد فرهنگی مسجد، عزل و نصب امامان جماعت، تعیین مسجد به مثابه جایگاه طرح مسائل علمی- آموزشی، بسیج اجتماعی مسلمانان (تجییش جیوش مسلمین) در مسجد، استقرار مسجد به مثابه ی پایگاه وحدت و همبستگی مسلمانان، خبر رسانی و اطلاع دهی به مسلمانان از طریق مسجد و مددکاری اجتماعی مسلمانان در مسجد حاکی از نقش فعال پیامبر اکرم (ص) در حوزه نهاد فرهنگی-ارتباطی مسجد می باشد. از منظر نویسنده اقدامات مذکور نشان دهنده این مطلب است که حاکم اسلامی وظیفه ی هدایت جامعه به سوی رشد، فلاح و شکوفایی استعدادهای نهفته و عظیم انسانی را بر عهده دارد. بدین منظور -برای هدایت جامعه اسلامی به سوی اهداف متعالی- اقتضا می کند که پیامبر (ص) در زمان خود به صورت مستقیم - و برخی موارد غیر مستقیم- در شوون فرهنگی جامعه (به ویژه از مجرای نهاد مسجد) دخالت نمایند تا مسلمانان را به سر حد مقصود و مطلوب برسانند.
    کلیدواژگان: مسجد، سیره نبوی (ص)، اقدامات سیاستی، نهاد فرهنگی، ارتباطی
  • دکتر علیرضا کریمی*، بیژن پروان صفحه 105
    گسترش فعالیت های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی شیعیان با تسلط آل بویه بر بغداد مرکز خلافت عباسی رونق گرفت و سقوط آل بویه نیز مانع ادامه این روند نشد. هم زمان با حاکمیت سلجوقیان و تکاپوهای خوارزمشاهیان این فرآیند شتاب گرفت. به نظر می رسد روند رو به رشد کشمکش های سیاسی - نظامی پس از سقوط غزنویان میان سلجوقیان و سپس خوارزمشاهیان با خلافت عباسی، زمینه های بسیار مناسبی را برای رشد فعالیت های همه جانبه شیعیان در این محدوده زمانی فراهم ساخته است.
    استقرار مدارس دینی، نگارش آثار متعدد در زمینه فقه و تفسیر، ظهور اندیشمندان شیعی، حضور شیعیان در دیوانسالاری ترکان، حتی در مقام وزارت و توجه ویژه سلاطین ترک و خلافت عباسی به نقش و جایگاه شیعیان در تعیین معادلات سیاسی در آن مقطع زمانی، از نکات مورد بررسی و یافته های این مقاله است.
    فرق مختلف شیعه در روابط متقابل خوارزمشاهیان و خلافت عباسی نقش موثری را ایفاء می کنند. این موضوع، به دلائل متعدد در دوره ی رویارویی سلطان محمد خوارزمشاه و خلیفه عباسی الناصر از اهمیت زیادی برخوردار می شود. صرف نظر از شیعیان اسماعیلی که در کنار خلافت و در برابر خوارزمشاهیان قرار می گیرند، سایر شیعیان در هردو طرف دارای نقش تعیین کننده ای هستند.
    کلیدواژگان: سلجوقیان، خوارزمشاهیان، عباسیان، الناصر، شیعیان، اسماعیلیه
  • دکتر علی ناظمیان فرد*، یاسمین حاتم الابراهیمی صفحه 123
    علی بن ابی طالب و زبیر بن عوام که از پیشگامان و سابقون در اسلام و از خواص و نخبگان تاثیر گذار عصر خود به شمار می آمدند، بخش عمده ای از حیات ایمانی و سیاسی خویش را از دوران مکی تا روزگار خلیفه سوم در مدینه با تفاهم، همدلی و همگرایی گذراندند اما در روزهای آغازین حکومت امام علی، روابط آنها به سردی گرایید و سر انجام در حوالی بصره به رویارویی نظامی منجر شد.
    پرسشی که این مقاله می کوشد تا به روش توصیفی تحلیلی برای آن پاسخی جستجو کند، این است که چگونه تفاهم و همگرایی میان این دو صحابی بزرگ به واگرایی و تخاصم بدل شد و کار را به مقابله و منازعه کشاند؟ یافته های این پژوهش، ناظر به این معناست که اشرافیت مادی که در عصر فتوح اسلامی دامنگیر برخی از صحابه پیامبر گردید، به تحول احوال آنها انجامید و دنیاگرایی و میل به قدرت، جای اخلاص و فداکاری دیروز را گرفت و موجب شد که مطالبات زبیر از حکومت نوبنیاد علی (ع) افزایش یابد؛ اما چون امام علی حاضر به برآوردن آنها نشد، روابط میان آن دو به تیرگی گرایید.
    کلیدواژگان: عصر نبوی، علی، زبیر، همگرایی، نبرد جمل، واگرایی
  • جلیل نایبیان*، قادر جودی سفیدان صفحه 143
    حیدریان و نعمتیان ازجمله گروه های مذهبی با گرایش های صوفیانه به حساب می آمدند که سده های هشتم و نهم هجری در ایران شکل گرفتند. این دو گروه بنا به دلایلی مذهبی- سیاسی باهم در رقابت بودندبه طوری که تمامی شهرهای بزرگ ایران (دوره صفویه و قاجاریه) به دو قطب حیدری و نعمتی تقسیم می شد و دائما میان این ها جنگ و جدال بود چنانکه از منابع تاریخی مستفاد می شود این است که شدیدترین درگیری ها در ایام مذهبی بخصوص در روز عاشورا صورت می گرفت؛ در این ایام هر یک از این دو گروه اشعار مخصوص خود را داشتند؛ چنانچه حیدریان جمله (حیدر، صفدر، علی) و نعمتی ها با جمله (محمد است و علی) برای خاندان نبوت صلوات می فرستادند علیرغم این درگیری ها، گاه این دو گروه منازعات را کنار گذاشته و باهم متحد می شدند مثلا در دوره جنگ های ایران و روس و مشروطه، در تبریز این دو گروه منازعات خود را کنار گذاشته و در مبارزه علیه نفوذ خارجی و استعمار شرکت کردند.
    بنابراین رقابت بین حیدری و نعمتی آنچنانکه در دوره صفوی در تبریز وجود داشته در دوره قاجاریه کمتر بوده است ولی در برخی از شهرهای ایران از جمله اردبیل و شوشتر و... این رقابت ها وجود داشت که در منابع تاریخی به آن اشاره شده است.
    کلیدواژگان: حیدری، نعمتی، تبریز، محلات، لوطی ها
|
  • Page 1
    This paper analyzes the political positions of Imam Kadhim (AS) was the Abbasid caliphs and prove them right over against the rulers of the time. To achieve this task, based on analysis of historical, political thought at the beginning of the general principles, including the training of community leaders to form a religious government, to protest against the government of the time, withdrawal and prudent to preserve the principle of cooperation with the Caliphs of Islam, as was the policy of Imam Kadhim (AS) will be defined. Then, his political positions against the Abbasid caliphs, like right over there to demonstrate their clear position argued by the Abbasid rulers, advised followers to break with some of his government and influence the governance plan is in the body. And then their policies against Shia sects and political groups such as the direct supervision of the affairs of the Shiite leadership, guiding them in terms of ideological, intellectual, organized some Shiite groups, direct control over their followers and awaken the conscience of the revolutionary nation, will be discussed as far as adopting this position, the reasons for his imprisonment has been considered
    Keywords: Imam Kadhim (AS), the Abbasid Caliphate, the Shia sect, no charge
  • Rashid Rekabiyan Page 17
    The question of the article is that what was the main conflict of political order in society in the period of Imam Sajjad (a.s.)? What was his ideal prescription for solution of the conflict?Based on the Springer theoric framework, the assumption of the reasearch is that conflict, Downhill, autocracy, heresy,corruption have been the main causes of gap beween government and Velayat; rebuilding the government and nation relations with Velayat formed Imam Sajjad’s ideal order for the society; his main solution for the confilict has been rebuilding the wisely government of innocent imam..The research tries to investigate the society in the period of Immam Sajjad (a.s.) based on political problem, causes, ideals, and solutions. The article has used a historical-descriptive method for analysis of the research.
    Keywords: Imam Sajjad(a.s.), Springer, Conflict of Political Order, Ideal Society, Rebuilding of Government.
  • Morteza Soltani, Vali Abolhasani Page 41
    The buyid's Moezzed - Dowleh took Baghdad as his possession and sometime later, he discharged khalifat- almostakfi. The Buyid's period, regarding that government power and also lack of religious dogmatism originated from lack of being duty- bound to the regulations, created a glorious period and calm environment for learned people and different religions in order to express their thoughts. In this era, some remarkable speakers from three verbal schools such as Ashari, schismatic (Motazeleh) and shittee appeared in Baghdad and other Buyid's territories. The thoughts of these speakers, despite being a vindication of religious believes of the mentioned schools, were not ineffective on the behavior and reaction of the Buyid's rulers and Abbassid caliphs and their political thoughts were as the guidance or as an explanation of the ruler's behavior in service for governors. These men of thought were functionally in the service of rulers beside giving methods to the rulers in different conditions and each one of them undertook some responsibilities in tax systems of Buyid's and Abbassid caliphate. Their thoughts were effective on people's viewpoint about governors as a legal or illegal ruler.
    Keywords: Buyid, Abbassid caliphate, Ashari, Baghelani, Baghdadi
  • Mahmoud Seyed, Mahnaz Babaee Page 63
    In Achaemenid period, a special style of architecture evolved, in which traditions and customs of different nations settling in Achaemenid country came into view. One of the earliest monuments of Achaemenid architecture is Cyrus palace which was built at the first domicile of the government at Pasargadae and involved a number of buildings among a garden surrounded by walls. The art of Achaemenid kingdom in 6th to 4th B.C is divided into two categories: first is the art of Persian kings, which best represented in Pasargadae; the other is the art of kings after Darius. Although, in architecture and decorative designs of Pasargadae, Cyrus attempted to integrate different elements from the conquered territories in its artistic design, but in Persepolis, one more step was taken where Achaemenid kings created a unique court style by combining artistic elements from Egypt, Babylonia, Ilam, Lullubi, Medus, Urartu, and Ionia/Ludia. The innovation brought by Darius persisted until the end of Achaemenid reign. This new style was not only reached its peak in architecture of Persepolis, but also was applied in architecture of king's buildings in Susa, Ecbatana and Babylonia. In fact, Achaemenid architecture is an art integrated from architecture styles of Babylonia, Assur, Urartu, Lullubi (rocky architecture), Greek, Egypt, minor Asia nation- states… which by showing artistic skills and Iranian innovation has created an independent kind of architecture. By building this huge buildings they wanted to show the greatness of their kingdom to the world. In this research it is attempted as much as possible to deal with all aspects of Achaemenid period's architecture and using other tribe's art in it. This article is mostly about the architectures of Pasargadae, Persepolis and Susa. In this direction, an overview of this period's architecture is presented. At the end, we presume that although the architecture art of this period has been an integration of the art of tribes and neighboring countries, however, the spirit and manifestation of Iranian art in this period's architecture is remarkable and undeniable. In other words, its Iranian aspect is more prominent than its other foreign manifestations.
    Keywords: Achaemenid, architecture, Pasargadae, Persepolis, Susa, Ionia
  • Meisam Farokhi Page 83
    Mosques including important communication and cultural institutions that play valuable and alternative role in Islamic society. This article seeks to analyze policy actions of the Prophet Muhammad (PBUH) as Islamic Sharia governor the mosque - which he represents and reflects the emergence of a religious base- For this purpose, the policy actions of the Prophet (PBUH) as The establishment of cultural institution mosque, removal and installation of imams, Determining the mosque as a place of scientific and educational issues, social mobilization Muslims in the mosque, The establishment of the mosque as a base of unity and solidarity of Muslims, Informing the Muslims through the mosque Muslims through mosques, and social working to Muslims in the mosque, Suggests an active role of the Holy Prophet (PBUH) in the field of cultural-communication institution mosque. From the perspective of the author these actions reflects the fact that the Islamic governor is responsible for guiding society towards the growth, Falah and development of his talents and massive human. For this purpose -Guiding Islamic community to the Great objectives- Demands that the Prophet (PBUH) in his time directly - and in some cases indirectly- other intervene in the cultural aspects of society (especially through the mosque) to Achieve Muslims to the extent of purpose and favorable Status.
    Keywords: mosque, Muhammad's Tradition (Sireye Nabavi), Policy actions, cultural, communiction institution mosque
  • Alireza Karimi, Mizhan Parvan Page 105
    Expansion of political, social and cultural center of the Abbasid caliphate in Baghdad Shiite domination of Buwayhid flourished and continued to fall in the process was also hampered Buwayhid. By the time of the Seljuk rule Tkapvhay Kharazmshahiyan This process was accelerated.Seems to be a growing political conflict After the fall of the Ghaznavid and Seljuk military Kharazmshahiyan the Abbasid Caliphate, the areas suitable for development activities at this time Shiite, has provided comprehensive. Establishment of religious schools, writing several works on jurisprudence and interpretation of Shiite scholars, Shiites in Turkish bureaucracy, even in official Turkish Sultans and Abbasid Caliphate, and special attention to the role of the Shia in the political equations in the time, The point of this article is to review and findings.Various Shia sects, and the interrelationships of the Abbasid Caliphate Kharazmshahiyan play an effective role. The issue, for various reasons in the face of the Abbasid Caliph al- Nasser Sultan Muhammad Kharazm is important.Regardless of which side of the Ismaili Shia Muslim caliphate and to be Kharazmshahiyan Ygrnd, other Shiites both have leading roles are.
    Keywords: The Seljuks, Kharazmshahiyan, Abbasids, Nasser, Shiites, Ismailia
  • Ali Nazemiyan, Yasamin Hatam Page 123
    Ali b. Abi Talib and Zubayr b. Awwam who were the forerunners in accepting Islam and the elites of their era, spent a part of their ideological and political life- from Meccan times until the Uthman’s Caliphate- with good understanding and convergence but in the first days of Imam Ali’s caliphate,their relationship inclined to coolness and finally went to war near Basrah.The question which the current study tries to find an answer to it -under the descriptive and analytic method- is: How did their convergence change into divergence?The findings of this study shows: The material nobility resulting from Islamic conquests changed the ethics and morals of some companions and directed them to mammonish.Finally,the claims of Zubayr were increased but as Imam Ali did not provide them,their relationship became disturbed.
    Keywords: The Prophet era, Imam Ali, Zubayr, Convergence, Divergence, Battle of the Camel
  • Jalil Nayebiyan, Ghaderi Joudi Page 143
    Heidarian and Nematian are religious group with Suffi tendency which stablished in Iran during 8th and 9th century. These two groups were been in dispute with each other because of religious-political reasons, hence all of big cities in Iran (in Safavi and Qajar era) were divided into two Heidari and Nemati poles and there were always struggles and wars between these two poles. Despite these struggles, sometime they united with each othe. For example in Tabriz in Mashroote period they put aside their disputes and fought against inbound dictatorship and colonization.So the most intense disputes used to happen in religion related days specially Ashoura. In these days each of these groups had their own specific slogan and poems. For example Heidarian group used to use sentence of “Heidar,Safdar,Ali” and Nemati group used to use sentnse of “Mohammad is he and Ali” for salutation to Prophet`s family. In Tabriz Neighborhoods, disputes between Heidari and Nemati groups during Qajar era were less than Safavi era. The reason probably was Russo-Persian Wars which made unity between groups. But disputes were existed in Ardebil, Shoushtar, Shiraz and ….
    Keywords: Heidari, Nemati, Tabriz, Neighborhoods, Lootis