فهرست مطالب

  • پیاپی 16 (پاییز و زمستان 1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/09/19
  • تعداد عناوین: 8
|
  • صفحات 3-4
  • وحید مهربانی* صفحات 5-27
    ابتدا لیبنشتاین با استفاده از یک نظریه اقتصاد خرد نامتعارف به تبیین رفتار باروری پرداخت اما کار او توانایی پایه گذاری یک مکتب را نداشت. از سال 1960 میلادی که گری بکر تحلیلی اقتصادی از باروری را ارائه نمود و پس از آن در سال 1966 ریچارد ایسترلین تحلیل بکر را به چالش کشید، اقتصاد باروری تا به امروز از رشد قابل توجه نظری و تجربی برخوردار بوده است که عمدتا در قالب دو مکتب شیکاگو-کلمبیا و پنسیلوانیا شناخته می شود. مکتب شیکاگو-کلمبیا با مدد از نظریه اقتصادی محض نئوکلاسیک، رفتار باروری را به مانند تقاضا برای یک کالا تحلیل می کند که متغیر کلیدی آن قیمت زمان والدین بوده و به مثابه عاملی مهم در تعیین قیمت فرزند در نظر گرفته می شود. این در حالی است که مکتب پنسیلوانیا با ساختن ملغمه ای از نظریه اقتصادی و جامعه شناسی به تبیین رفتار باروری از زاویه عرضه می پردازد که متغیر محوری آن درآمد نسبی است. شواهد به دست آمده از ایران دلالت بر صحت ادعای هر دو مکتب دارد.
    کلیدواژگان: باروری، مکتب شیکاگو، کلمبیا، مکتب پنسیلوانیا، قیمت زمان، درآمد نسبی
  • زهرا شاه آبادی*، حسن سرایی، فریده خلج آبادی فراهانی صفحات 29-54
    هدف این مقاله، تعیین قصد باروری در بین زنان در شرف ازدواج شهرستان نیشابور و بررسی نقش فردگرایی بر قصد باروری است. این مقاله بر اساس داده های یک پیمایش بر روی 415 نفر از زنان در شرف ازدواج 10 تا 39 ساله که برای انجام آزمایشات و شرکت در کلاس های مشاوره ی قبل از ازدواج در آبان و آذرماه سال 1392 به آزمایشگاه مرجع سلامت این شهرستان مراجعه نموده و ازدواج اول آن ها بوده، صورت گرفته است. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه ای ساخت یافته است. متغیر وابسته قصد باروری و متغیر مستقل مقیاس ساخته شده ی فردگرایی است و متغیرهای مخدوش کننده عبارت اند از مقیاس های نگرشی و متغیرهای جمعیت شناسی. نتایج تحقیق نشان می دهد که فردگرایی به عنوان یک متغیر تعیین کننده در قصد باروری در زنان نسل جدید ازدواج است که سایر عوامل مانند تحصیلات و اشتغال اثرات خود را از طریق فردگرایی بر نیات و رفتار باروری می گذارند. لذا به نظر می رسد اگر برنامه های جمعیتی بتوانند فرزندآوری را از رقابت با تظاهرات خود تحقق بخشی و فرد گرایی شامل تحصیلات، اشتغال و سایر فعالیت های اجتماعی خارج کنند، می توانند در تشویق فرزندآوری در نسل های جدید موفق باشند.
    کلیدواژگان: قصد باروری، فردگرایی، باروری زیر سطح جانشینی، فرزندآوری، نیشابور
  • محسن ابراهیم پور*، صفیه عبادی صفحات 55-78
    مقاله حاضر به منظور بررسی تفاوت های نگرشی دو نسل نسبت به فرزندآوری و براساس مطالعه موردی دختران دوره پیش دانشگاهی و مادران شان در ساری به انجام رسیده است. هدف اصلی پژوهش، پی بردن به عواملی است که بر نگرش مادران و دختران نسبت به فرزندآوری موثرند. در این تحقیق، ضمن مرور دیدگاه های نظری کلاسیک و اخیر، در سطح نظری چهار مولفه مستقل شامل الزام اخلاقی (از نظریه جان سایمون) و تلقی از فرزند (از رژیمهای جمعیتی) و اعتقاد به برابری جنسی (از نظریه برابری جنسیتی مک دونالد) و میل به پیشرفت (از نظریه ارتقاء اجتماعی) بیان شده و روابط مفروض با مولفه تلقی از فرزندآوری به مثابه متغیر وابسته پیش بینی گردیدند. عملیات میدانی با روش پیمایشی در 360 واحد نمونه ایی اجرا شد. برای بررسی تفاوت نگرش مادران و دختران از آزمون های رتبه ایی و یو من-وایتنی، و نیز از تحلیل چندمتغیری استفاده شد. نتایج تحقیق تفاوت بین مادران و دختران را در ارتباط با معرف ها و مولفه تلقی از فرزندآوری نمایان ساخت و تاثیر هر یک از متغیرهای مستقل: الزام اخلاقی، اعتقاد به برابری جنسی، میل به پیشرفت، تلقی از فرزند، بر متغیر وابسته: نگرش مادران و دختران نسبت به فرزندآوری را تایید کرد. گرایش به فرزند کمتر از سطح جانشینی، تلقی هزینه ایی از بچه آوری، میل به ارتقاء پایگاهی، نیل به رفاه فردی و برابری جنسیتی نیز رابطه معناداری را با متغیر وابسته نشان دادند.
    کلیدواژگان: باروری، تلقی از فرزند، تفاوت نسلی، برابری جنسیتی، میل به پیشرفت
  • محمود قاضی طباطبایی*، محمود مسکوب، نادر مهری صفحات 79-96
    دغدغه اصلی این مقاله نشان دادن ارزش اقتصادی جنبه هایی از کار سالمندان است که برای آن مزدی پرداخت نمی گردد و در سیستم حساب های ملی نیز به حساب نمی آید که نتیجه این امر می تواند سبب شکل گیری رویکردی منفی و ناروا به موضوع سالمندی جمعیت گردد.
    در این مقاله برای برآورد ارزش اقتصادی کار بدون مزد خانگی سالمندان از داده های پیمایش گذران وقت ایران که در مناطق شهری در سال 1387 و 1388توسط مرکز آمار ایران گردآوری شده، استفاده گردید. نتایج نشان می دهد که در مجموع ارزش اقتصادی کار بدون مزد خانگی که سالمندان در خانواده انجام می دهند در حدود 5.5 تریلیون تومان در سال است که این رقم 1.65 درصد از تولید ناخالص داخلی(GDP) را تشکیل می دهد. بخش عمده ای از ارزش اقتصادی کار بدون مزد خانگی سالمندان به کار خانه داری باز می گردد که بالغ بر 5.1 تریلیون در سال است که 3.8 تریلیون از آن توسط سالمندان زن و 1.3 تریلیون توسط سالمندان مرد خلق شده است. باید این نکته را در نظر داشت که برآورد ارزش اقتصادی کار بدون مزد خانگی سالمندان نقش مهمی در نشان دادن سهم آنان از توسعه کشور داشته و می تواند رفاه اقتصادی و منزلت اجتماعی آنان را دستخوش تغییر نموده و حمایت از حقوق انسانی و اجتماعی زنان و ارتقا آن را در جامعه بهبود ببخشد.
    کلیدواژگان: کار بدون مزد خانگی، سالمندان، تولید ناخالص داخلی، پیمایش گذران وقت ایران
  • شفیعه قدرتی*، محمد میرزایی، علی قاسمی اردهائی صفحات 97-116
    یکی از مهم ترین دغدغه ها در علوم انسانی و به تبع آن جمعیت شناسی، توجه به نابرابری ها است. نابرابری های مرگ ومیر، یکی از شاخص های مهم در شناخت شکاف عمیق در توزیع منابع است. هدف از این مطالعه بررسی نابرابری های مرگ ومیر در بین زنان در مناطق شهری و روستایی ایران است. بدین منظور از داده های گزارش شده توسط «طرح ثبت و طبقه بندی علل مرگ» استفاده شده است. ابتدا داده ها از نظر کم ثبتی و گزارش غلط سن تصحیح شد، سطوح مرگ ومیر برآورد و نهایتا با استفاده از تکنیک تجزیه سهم گروه های سنی و علل مرگ سه گانه در نابرابری های امید زندگی نشان داده شد. نتایج نشان می دهد که امید زندگی در بدو تولد برای زنان شهری 9/3 سال بیش از زنان روستایی است و فزونی مرگ ومیر نوزادان کمتر از یک سال در مناطق روستایی نسبت به مناطق شهری، مسئول 6/30 درصد از این تفاوت در امید زندگی می باشد. بیماری های غیرواگیر بیشترین نقش را در کاستی امید زندگی زنان روستایی دارند و پس از آن مرگ های ناشی از حوادث و سوانح و مرگ هایی که عمدتا به دلیل بیماری های عفونی و انگلی هستند به ترتیب سهمی هر چند اندک در این نابرابری دارند.
    کلیدواژگان: نابرابری های مرگ و میر، زنان شهری، زنان روستایی، تکنیک تجزیه، علل مرگ
  • بیژن زارع*، زینب کاوه فیروز، محمد رسول سلطانی صفحات 117-138
    مطالعه سبک زندگی سلامت محور به بررسی الگوی های جمعی رفتارهایی اطلاق می شوند که با پرداختن به مسائل مخاطره آمیز سلامت افراد و یافتن علل و دلایل آن تضمین کننده سلامت ایشان باشند. تبیین های موجود، عمدتا تعیین کننده هایی همچون انتخاب های فردی و عوامل ساختاری و اجتماعی را مدنظر قرار داده اند. با اتخاذ رویکردی مشابه، تحقیق حاضر درصدد کشف علل سرمایه ای موثر بر انتخاب های فردی است که بر سبک زندگی سلامت محور سالمندان تهرانی تاثیر می گذارند.
    یافته های تحقیق نشان داد تقریبا دو سوم سالمندان مورد بررسی، از سبک زندگی متوسطی برخوردارند. با در نظر گرفتن انواع سرمایه، 6/56 درصد نمونه تحقیق از سرمایه اقتصادی متوسط و 2/62 درصد آنها از سرمایه اجتماعی متوسطی برخوردارند. مهمتر آنکه 7/74 درصد سالمندان مورد بررسی از سرمایه فرهنگی پایینی برخوردارند. نتایج آزمون فرضیات نشان داد که سرمایه اجتماعی و اقتصادی با سبک زندگی مبتنی بر سلامت سالمندان رابطه معنی داری دارند در حالیکه سرمایه فرهنگی بر سبک زندگی بی تاثیر است. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد 16 درصد تغییرات سبک زندگی سالمندان تابع سرمایه اجتماعی و اقتصادی است و در بین انواع سرمایه، سرمایه اجتماعی و سپس سرمایه اقتصادی با ضرایب بتای 186/0 و 136/0 بیشترین اثر را بر سبک زندگی سلامت محور سالمندان دارد.
    کلیدواژگان: سالمندی، سبک زندگی سلامت محور، امراض مزمن، سرمایه اجتماعی، سرمایه اقتصادی، سرمایه فرهنگی
  • مهدی رضائی*، لطیف پرتوی، احمد محمدپور صفحات 139-167
    برنامه های مدرنیزاسیون انقلاب سفید، در قالب اصلاحات ارضی، سپاه بهداشت و غیره در دهه ی 1340 و اجرای سیاست کنترل موالید در دهه 1370 شمسی بر نهاد خانواده در کردستان تاثیرات ماندگاری بر جای گذاشت. این مقاله ساخت وکار تاثیرات این دو موج را بر ابعاد جمعیت شناختی خانواده در کردستان ایران بررسی می کند. روش شناسی این مطالعه، کیفی است و از تکنیک های مصاحبه عمیق، مشاهده و روش تحلیل موضوعی جهت استخراج الگوهای اساسی تغییر در خانواده استفاده شده است. یافته ها از چشم اندازی متفاوت نشان می دهند که جریانات مدرنیزاسیون به اشکال گوناگون بر بافت و بعد جمعیت شناختی خانواده تاثیرگذار بوده اند. اصلاحات ارضی و ترویج بهداشت شرایط را برای گذار از خانواده گسترده به هسته ای و تجربه کاهش مرگ ومیر و پدیده مهاجرت مهیا نموده و مدرنیزاسیون دهه 1370 منجر به ظهور پدیده های کم فرزندی، خانواده های کوچک و فرزندان ناخواسته در مقیاسی قابل توجه شد. نتیجتا، بخش زیادی از وضعیت کنونی نهاد خانواده در منطقه مورد مطالعه حاصل فرایند و برنامه های مدرنیزاسیون است و تداوم ناگزیر این فرایند بدون شک تحولات دیگری را در نهاد خانواده در پی خواهد داشت. نکته اینکه مدرنیزاسیون چرخه زندگی را در خانواده کرد متحول کرد.
    کلیدواژگان: کردستان، مدرنیزاسیون، خانواده، انقلاب سفید، کنترل موالید، گذار جمعیت شناختی، چرخه زندگی، روش شناسی کیفی
|
  • Vahid Mehrbani* Pages 5-27
    Economic theories have significantly helped to the explanation of fertility behavior. Since 1960 that Becker provided an economic analysis of fertility and then Easterlin challenged Becker's analysis in 1966 to this time, economics of fertility has experienced the vast theoretical and empirical extensions within Chicago-Columbia and Pennsylvania schools. The former uses neoclassical pure economic theory and positivist methodology and then focuses on demand side in which its key variable is price of parents’ time while the latter is based on the mixture of economic theory with sociology and accentuates on supply side whereas its key variable is relative income. In Chicago model, the supply is exclusively determined by biological factors such as fecundity while in Pennsylvania model, supply is narrowed down behavioral factors such as breastfeeding. To test the credibility of two models, the evidence is provided from Iran. The data in years 1965-2013 is used to estimate the effect of some variables such as income, education and female labor force participation on fertility. Results show that both models are right and helpful in explaining fertility behavior and they are complementary to each other.
    Keywords: Fertility, Chicago, Columbia School, Pennsylvania School, Price of Time, Relative Income
  • Zahra Shahabadi *, Hassan Saraie, Farideh Khalajabadi Farahani Pages 29-54
    This paper aims to determine fertility intention among women who are about to marry in Nayshaboor city and also assess the role of individualism in fertility intention. This is based on a survey conducted among 415 women aged 10-39 who are about to marry and attended premarital counselling courses to do premarital routin examinations during months of Aban and Azar 1392 (November & December, 2013). The instrument of data collection was a constructed questionnaire. Dependent variable was fertility intention and independent variable was the scale of individualism. Confounding variables comprised of attitudes on values of children and selected demographic variables. The results showed that individualism is a determinant factor of fertility intentions among new generation of womne and other correlates such as education and employment impart their influence through individualism. Therefore, it seems that if population programs could make childbearing compatible with evidences of women’s self actualisations such as education, employment and other social activities, they can be successful in encouraging childbearing among new generation.
    Keywords: Fertility intention, Individualism, Below replacemnet level, Childbearing, Neishabour
  • Mohsen Ebrahimpour*, Safieh Ebadi Pages 55-78
    This paper is from a research that was conducted with the title of the factors affecting attitude difference of girls and their mothers towards childbearing by case study of pre-school girls and their mothers in the city of Sari. This study briefly reviews some classic theories and uses suggested theories of the recent decades and also the intermediate variables model, population and gender equality regimes of McDonald and also John Simon's social promoting and identity theory to the desirable investigation. The four independent components include moral obligation (the theory of John Simon), assumption of a child (of the population regimes), belief in gender equality (the theory of gender equality of McDonald) and the desire to progress (from the theory of social prompting) with assumption component of childbearing as extraction dependent variable and survey method in 360 operational sample units. To identify the attitude difference of mother and daughters, U-Mann-Whitney test was used and significant tests and Multi-variable regression analysis were used to determine how much of the variance of the dependent variables is explained by each independent variable. The results confirmed the effect of each of the independent variables (e.g. ethical commitment, a belief in gender equality, the desire to progress, assumption of a child)on dependent variable (e.g. mothers and daughter's attitude toward childbearing) and significantly revealed differences between mothers and daughters.
    Keywords: Fertility, Attitude toward Childbearing, Generational differences, Gender equality, Desire to progress
  • Mahmoud Ghazi Tabatabei*, Mahmoud Meskoub, Nader Mehri Pages 79-96
    The purpose of this article is to demonstrate that the elderly do contribute to the GDP of Iran and to estimate the economic value of unpaid work of the elderly at home. The elderly’s work at home, are not compensated monetarily, consequently such contributions are not reflected at national accounting system and GDP. Considering the current trends in population pyramid and the shift toward higher ages, the neglect of this issue, might lead to formation of an unjustified and negative attitude towards the elderly and population aging in Iran. We have used the “Time Use Survey Data of Iran,” to estimate the economic value of elderly’s unpaid work among urban households for the period of 20082009. The results indicate that the economic value of unpaid work of the elderly in Iranian households amounts to 1.65 percent of GDP roughly equal to 55 billion Rials a year. A significant part of such economic value of the unpaid work of the elderly in Iran, consist of unpaid house work, which amounts to 51 billion Rials. 38 billion Rials of this is created by female and 13 billion Rials by the male elderly. Estimating the economic value of unpaid work by the elderly and its’ contribution to the GDP, highlights their contribution to the development of the society and can play an important role in advocating elderly sensitive policy making, and improvement of social and economic status of the elderly, particularly the female elderly in Iran.
    Keywords: Unpaid Work, Elderly, GDP, Iran's Time Use Data
  • Shafieh Ghodrati*, Mohammad Mirzaie, Ali Ghasemi Ardahaee Pages 97-116
    One of the most prominent concerns of scholars in the field of humanities, including demography is inequalities. Mortality inequality is an important index of unfair distribution of resources among population. The aim of this research is to study mortality inequalities between rural and urban women in Iran. For this purpose we used reported data of “Registration and Classification of Causes of Death” In 2008. First the data were corrected with regard to under-registration and misreporting of age, then mortality levels were estimated and finally, using decomposition technique, the contribution of age groups and three categories of causes of death are elaborated. Results show that life expectancy at birth for urban women is 3.9 years higher than that of rural women and the excess of infant mortality in rural areas is responsible for 30.6 percent life expectancy of the mortality inequality. Non-communicable diseases have the highest effect in lower life expectancy of rural women, though and then injuries and deaths due to infectious and parasitic diseases, have also a minor contribution to this inequality.
    Keywords: Mortality inequality, Urban women, Rural women, Decomposition technique, Causes of death
  • Bizhan Zare*, Zeinab Kavefirouz, Mohammad Rasol Soltani Pages 117-138
    Healthy lifestyle is known as pattern of collective behaviors that engage in risky health problems and their causes and reasons of health to ensure. Accomplished Explanations mainly have considered the determinants such as structural and social factors and individual choices. This survey, as a similar approach, focused on the capital related causes that influence individual choices, and affect the healthy lifestyle of the elderly in Tehran. Research findings show that almost two-thirds of elderly had a moderate healthy lifestyle. Considering the types of capital, 56/6 Percentage of research subjects had average economic capital and 62/2 percent had average social capital. More importantly, 74/4 percent of elderly had low cultural capital. Test of the assumptions showed that social and economic capital are significantly associated with healthy lifestyle of elderly, while cultural capital is not significant. Results of regression analysis showed that 16 percent of elderly healthy lifestyle is affected by social and economic capital changes, and among the types of capital, social capital and economic capital with 0/186 and 0/136 beta coefficient, had greatest impact on the healthy lifestyle of the elderly. Keywords: Aging, Healthy lifestyle, Chronic Diseases, Social Capital, Economic Capital, Cultural Capital.
    Keywords: Aging, Healthy lifestyle, Chronic Diseases, Social Capital, Economic Capital, Cultural Capital
  • Mehdi Rezaei *, Latif Partovi, Ahmad Mohammadpur Pages 139-167
    Two waves of modernization, including white revolution (especially land reform and health programs) in 1960s and birth control programs in 1990s have been influencing demographic aspects of family institution in Kurdistan. This study tries to describe these impacts from a different point of view. Based on qualitative methodology and adopting depth interview, observation and thematic analysis techniques the processes and outcomes of implementation of these programs have come to be found. The results show that white revolution provided a context to transform extended family to core family and to experience the reduction of mortality. Birth control programs encountered Kurdish family to unpreceded low childbearing, small size of family and unintended fertility. Consequently, the major parts of current situation of family’s demographic structure refer to modernization elements, and undoubtedly continuation of this process brings new features of family changes to this society. The point is that the modernization has changed the life cycle of family in Kurdistan.
    Keywords: Kurdistan, Modernization, Family, White Revolution, Birth Control, Demographic Transition, Life Cycle