فهرست مطالب

پژوهش نامه تاریخ - پیاپی 28 (پاییز 1391)
  • پیاپی 28 (پاییز 1391)
  • تاریخ انتشار: 1391/09/24
  • تعداد عناوین: 8
|
  • محمد حسن آردم صفحه 1
    از سرزمین قهستان در تاریخ به عنوان دروازه خراسان و خزانه کرمان یاد شده است. علت این مسئله به دلیل قرار گرفتن بر سر راه های تجاری، ازجنوب شرقی به شمال شرقی و مرکز ایران بود. لیکن رخداد تاثیرگذار در تاریخ ایران فتح قلعه ی الموت به سال 483 ق توسط حسن صباح بود، که قاضی حسین قاینی را به سال 483 ق به عنوان داعی به قهستان اعزام نمود؛ و به زودی قاین، طبس، تون، خور، زوزن و اطراف آن به تصرف اسماعیلیان درآمد. اگرچه ملکشاه سلجوقی در لشکرکشی به الموت و قهستان به تحریک خواجه نظام الملک توسی ناموفق بود، اما مرگ نا به هنگام ملکشاه به سال 485 ق موجب تقویت قوای حسن صباح و تصرف نواحی همجوار گردید.
    در 17رمضان 559 ق حسن دوم با یک عمل انقلابی ندای قیامت سر داد و با گذشت دو ماه، مشابه این اقدام در قلعه مومن آباد قهستان جشنی برپا شد. اسماعیلیان با حضور گسترده در شهرها و دهات قهستان به مذهب خود جنبه ی ملی دادند و علیه ظلم و جور متحد شدند. با حمله ی مغول به ایران قهستان زیر سم ستوران آنان در هم کوبیده شد و سرانجام ناصرالدین عبدالرحیم ابن ابی منصور، حاکم قهستان در سال 653ق تسلیم هولاکو خان گردید.
    کلیدواژگان: شیعیان، اسماعیلیه، سرزمین قهستان، تحولات سیاسی
  • زهره امیری صفحه 21
    یکی از رخدادهای مهم در سده ی هفتم هجری (سیزده میلادی)، برپایی حکومت ایلخانی در چارچوب مرزهای سیاسی ایران است. تهاجم مغولان به سرزمین های ماوراءالنهر، ایران و پیشروی به سوی غرب به عنوان بزرگترین حادثه ی تاریخی قرن هفتم هجری تاثیرات شگرف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی از خود بر جای نهاد که طی سالیان بعد باعث تحولات تاریخی مهمی در منطقه گردید.
    مقاله حاضر با بهره گیری از شیوه ی پژوهش تاریخی درصدد بررسی چگونگی شکل گیری حکومت ایلخانی در ایران است. مباحثی همچون؛ اعزام هلاکو به سرزمین های غربی، افول اسماعیلیه و خلافت بغداد، نبرد عین جالوت و استقرار هلاکو در ایران مهم ترین موضوعاتی هستند که طی بررسی حاضر بدان ها پرداخته می شود.
    انتقال قدرت از خاندان اکتای قاآن به خاندان تولوی، کشمکش قوبیلای و اریق بوقا بر سر جانشینی منگوقاآن و در نهایت پدید آمدن الزامات و شرایط جدید در وضعیت امپراطوری مغول و ماموریت هلاکوخان، باعث استقرار نوعی فرمانروایی دودمانی در این قلمرو شد که با حمایت و نظر قوبیلای قاآن به تشکیل حکومت ایلخانی انجامید.
    کلیدواژگان: مغولان، ایلخانان، تاسیس حکومت، هلاکوخان، چالش ها، پیامدها، ایران
  • میرزا محمد حسنی صفحه 41
    خراسان بزرگ به عنوان خاستگاه پارتیان به نحو سوال برانگیزی با فقر آثار تاریخی دوره پارتی مواجه است کشف سنگ نگاره و کتیبه پارتی کال جنگال بیرجند در سال 1330 به عنوان یکی از معدود آثار این دوره از اهمیت بسزایی برخوردار است. در این تحقیق سعی شده با بررسی تمامی تحقیقات صورت گرفته تحلیلی جدید و جامع از این اثر ارائه گردد. بنابراین با بررسی موضوعی سنگ نگاره که صحنه نبرد یک جنگجو با شیر را نمایش می دهد و موضوعی از این دست در هنر ایران باستان در دوره های قبل و بعد از دوره پارتی نیز رواج داشته، سعی شده است یک تحلیل جامع از موضوع سنگ نگاره با مقایسه آن با دیگر آثار موجود از جمله سنگ نگاره پارتی لاخ مزار و نقش برجسته الیمایی تنگ سروک صورت گیرد. همچنین با بررسی عناوین به کار رفته در کتیبه پارتی این اثر مقام سیاسی فرد دارنده این عناوین از دیدگاه نظامات سیاسی دوره پارتی مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: بیرجند، کال جنگال، سنگ نگاره پارتی، کتیبه پارتی، گر اردشیر
  • فرناز دهقانی اسمعیل آقا محله، امیر اکبری صفحه 59
    بررسی عوامل اجتماعی فرهنگی تشکیل حکومتها در تاریخ ایران همواره از موقعیت ویژه ای برخوردار بوده و یک رکن اصلی در ایجاد حکومتها هستند تشکیل حکومت شیعه آل بویه به عنوان یک تحول نقش اجتماعی فرهنگی شیعه را در تحولات قرن چهارم دیلمستان رقم زد. وجود تعداد زیادی از علویان در طبرستان و دیلمستان به خاطر عدم دسترسی خلفای ستمگر به ایشان و در پی آن آشنایی دیلمیان با عقاید و افکار سادات و وجود دشمن مشترکی چون عباسیان، دشمنی عباسیان و حکام محلی در دیلمستان، انحطاط دولت مستقل علویان، ضعیف شدن فرزندان ایشان، ناکارآمدی حکومت مرکزی کم شدن قدرت سامانیان، ضعف حکام محلی، رها شدن نیروی جنگی مهارنشده گیل و دیلم موجب گردید تا حکومتهای محلی از هر طرف سر برآوردند و داعیه استقلال یافتند. اندیشه یک دولت قدرتمند و احیای مرده ریگ باستان ایرانی در میان بسیاری از اقوام ایرانی رواج یافت که در این میان توفیق این اندیشه آرمانی بیشتر از همه نصیب خاندان شیعه مذهب بویه گردید که از میان طوایف سرکش دیلم ظهور یافته بود و توانست نه تنها ایران بلکه تا بغداد را تحت سیطره قدرت خود قرار دهند.مقاله حاضر نیز بر آن است تا به برررسی تحولات اجتماعی منطقه دیلم در تشکیل حکومت شیعی آل بویه بپردازد.
    کلیدواژگان: دیلمیان، دیلمستان، تشیع، آل بویه
  • کریم بردی صادقی، دکتر عطاالله حسنی صفحه 73
    در طول تاریخ همواره نقاط آباد و معمور مورد حمله و تعدی اقوام صحرانشین و بیابانگرد بوده است. ایران زمین نیز از این قاعده مستثنی نبوده، چرا که همواره مورد حمله اقوام صحرانشین حاشه مرزهای خود بوده است. از جمله این حملات، ترکتازی های ترکمنان در نواحی مرزی شمال و شمال شرقی بوده است.حملات آنان به نواحی مسکونی و اسیر بردن روستاییان ساکن در نواحی شمال و شمال شرقی ایران، از جمله مسائل اساسی طول عصر قاجاریه برای ایرانیان حوزه خراسان وبه ویژه حکومت مرکزی ایران بوده است؛ مساله ای که دامنه تاثیر آن تا سال های اولیه دوران مشروطیت هم کشیده شد. هدف این تحقیق، بررسی علل و عوامل پدیداری این مساله و چگونگی وقوع آن و سیاست حکومت قاجاریه در قبال تهاجمات ترکمنان بوده است. در این مقاله، با ابتناء بر روش تاریخی، نحوه اسیر بردن ترکمنان و سرنوشت اسرا و فعالیت های نظامی و سیاسی حکومت قاجار در جهت حل مساله اسرا مورد نقد و بررسی قرار گرفت. یافته های تحقیق حاکی از آن است که مخاصمات، ریشه در سیاست های خشونت بار حکومت قاجاریه و کینه توزی مهاجمان ترکمن داشته است. اگرچه انعقاد قرارداد آخال به سال 1299ه.ق/ 1881م. و الحاق قسمت هایی از سرزمین های ترکمن نشین به قلمرو روسیه، از میزان حملات ترکمنان کاست، اما خصومت ها ریشه کن نشد و حملات ترکمنان کماکان ادامه پیدا کرد.
    کلیدواژگان: ایران، قاجاریه، ترکمنان، اسرای ایرانی
  • عباس عاشوری نژاد، مهدی بسارده صفحه 93
    استان بوشهر به دلیل استراتژیکی و سوق الجیشی متاثر از قرار گرفتن در ساحل خلیج فارس و توجه ویژه هخامنشیان به تجارت دریایی، در زمان هخامنشیان از اهمیت فوق العاده ای برخوردار بود. با گسترش شبکه راه دریایی، حضور هخامنشیان در جبهه غربی منطقه پارس (بندر بوشهر کنونی) در حاشیه خلیج فارس، بیش از پیش ضرورت پیدا نمود. همچنین همجواری این استان با استان فارس و برخورداری از موهبت های سرشار طبیعی بر اهمیت آن افزوده بود. وجود سه کاخ از دوره هخامنشی در پس کرانه های خلیج فارس و به خصوص دشتستان و کشف آثار دیگری از آنها در جای جای استان بوشهر نمود بارزی از سیطره هخامنشیان بر خلیج فارس می باشد. یکی از آثار ارزشمند هخامنشی در منطقه پارس جنوبی و استان بوشهر بنای معروف به آرامگاه گور دختر می باشد که بسیار شببیه به آرمگاه کوروش در پاسارگاد است. از این نوع معماری تنها در دو جای ایران یکی در پاسارگاد و دیگری در منطقه بزپر دشتستان تا به حال شناخته شده است. این مقاله که با ترکیبی از روش های تحقیق «تحلیل محتوا»، «مقایسه ای» و «میدانی» به انجام رسیده است، نشان می دهد که زمان احداث این بنای ارزشمند حدود سده پنجم پیش از میلاد می باشد، نام آن احتمالا به معنای بکر و دست نیافتنی برای نامحرمان بوده که پس از حمله اعراب، نامگذاری شده، معماری آن به دلایل وجود سقف خرپشته ی ایلامی می باشد و احتمالا علل متروک شدن آن تغییر شاهراه مواصلاتی بوده است.
    کلیدواژگان: منطقه بزپر، بنای گور دختر، هخامنشیان، پاسارگاد، برازجان
  • علی اکبر عباسی صفحه 131
    توسعه اسلام در ایالت خراسان عهد اموی به عوامل متعددی بستگی داشت غازیان، مجاهدان، فقیهان، عارفان، متکلمان و زاهدان هرکدام به نوعی در گروش بومیان به دین جدید موثر بودند. حاکمان خراسان هم در این ارتباط هم تاثیر مثبت و هم تاثیر منفی داشتند برخی حاکمان عرب خراسان زمانی که به فکر تثبیت حکومت خویش بودند به فکر همدل شدن با بومیان و مسلمان نمودن اشراف و توسعه نفوذ خویش در بین رعایای نجبا بودند تا از این طریق هم متدینین را از خود راضی نمایند و خویشتن را طرفدار گسترش اسلام نشان دهند و هم ثغور قلمرو خویش را در برابر تهاجم ترکان بهتر حفظ نمایند و بر شورش های احتمالی داخلی نیز بتوانند غلبه کنند از طرفی در مواردی نیز حاکمان منفعت طلب به جهت حس زیاده خواهی و ارجحیت درآمدهای اقتصادی بر رشد اسلام به اجبار از نومسلمانان جزیه می گرفتند و اصرار بر اهل ذمه بودن آنان داشتند و در این راستا بهانه هایی می آوردند که باعث ارتداد بسیاری از نومسلمانان شدند و عملا تاثیر منفی در رشد اسلام داشتند
    کلیدواژگان: حاکمان خراسان، نومسلمانان، اشراف، جزیه، رعایا، دین اسلام
  • دکتر یوسف متولی حقیقی صفحه 149
    هنر موسیقی که به جرات می توان آن را یکی ار شاخص ترین شناسه های فرهنگی مردمان یک منطقه معرفی کرد در قوچان جایگاهی بزرگ و ریشه ای سترگ دارد این سرزمین که در درازنای تاریخ محل حضور و عبور اقوام و طوایف گوناگونی از قبیل تات ها، کردها، ترک ها و ترکمن ها بوده یکی از غنی ترین مناطق موسیقیایی ایران زمین شمرده می شود. این موسیقی برآیند همزیستی مسالمت آمیز اقوام مختلف ساکن در مناطق شمال شرقی ایران بوده و امروزه تحت عنوان «موسیقی مقامی شمال خراسان» آوازه دارد. با بررسی ابعاد مختلف این هنر اصیل می توان گوشه های ناشناخته ی زندگانی مردم این منطقه را- که از نظر منابع مکتوب به ویژه در زمینه های تمدنی و فرهنگی بسیار کم بضاعت است- روشن ساخت. علاوه بر این، مطالعه و تحقیق در موسیقی مقامی قوچان می تواند راهگشای مطالعات مختلف تاریخی، اجتماعی، فرهنگی و مردم شناسی باشد. یکی از جنبه های این مطالعه و تحقیق، بررسی بازتاب تاریخ در نواها و آهنگ های مختلف موسیقی محلی قوچان است که موضوع مورد توجه در مقاله ی حاضر است. در این نوشتار تلاش می شود تا برخی زمینه های تاریخی، سیاسی و اجتماعی و در مجموع فلسفه ی پیدایی بعضی از مقام ها و آهنگ های موسیقی مقامی قوچان از قبیل: گرایلی، درگز، الله مزاره، رشید خان، لی یاری، شجاع الدوله (سر کار جان)، پری جان، مرجان دختر کرد، سردار عوض خان و... مورد توجه قرار گیرد. روش تحقیق در این نوشتار بر مبنای روش کتابخانه ای و نیز تحقیقات میدانی و استفاده از تاریخ شفاهی می باشد.
    کلیدواژگان: قوچان، هنر، تاریخ، موسیقی مقامی، آهنگ ها و نواها
|
  • Mohammad Hasan Ardam Page 1
    Of the land Quhistan is mentioned Khorasan's history as a gateway and treasurer of Kerman. The cause of this problem was in order to take in the way business from southeast to northeast and center of Iran. However influential event in the history sent conquest of fortress of Alamut to year 483 Hegira by Hassan Sabbah was Judge H. Cain to year 484 Hegira as a motive to Quhistan. Soon Qaen, Tabas, Tone, Khor, Zuzan and were taken surrounded by the Ismailis. Although the Seljuk Malik Shah Alamut's invasion of and Quhistan to stimulate Khajeh Nizam al-Mulk Tusi was unsuccessful, But the untimely death of Mlkshah to the year 485 were captured strengthen the forces of Hassan Sabbah neighboring areas. On 17 Ramadan 559 Hegira Hassan II during a revolutionary act call of the Resurrection.With the passage 2 months similar this action was set Moeen Abad Quhistan celebration in a castle. Ismailis extensive presence in towns and villages Quhistan national overlay to their religion and were united against tyranny and oppression. The Mongol invasion Iran they were crushed under the hooves Quhistan Stori and finally Naseroddin Abdul Rahim ibn Abi Mansour, Quhistan governing, Holaku Khan was surrendered in 653 Hegira.
  • Zohre Amiri Page 21
    A survery on the causes of the establishment of the Patriarch government in Iran. One of the most important events in the seventh- century AH (thirteenth- century AD) was the establishment of the Patriarch government in the political borders of Iran. Mongol invasion toewardsTransoxania territories and Iran and then advancing towards the West was the greatest historical event in the seventh- century AH. This event influenced on political, economic, social and cultural aspects. Over the years, it causes some important developments in this area. In this paper, by using the historical research method, we are going to analyze how the Patriarch government was established in Iran. The March of Holagu towards West, the wane of Ismailiyah and caliphs of Baghdad, battle of EinJalut, and the establishment of Holagu are the main subjects of this paper. Qaan Oktaitransition fromfamilytofamily, Tulu, the struggle over the succession Mngvqaan BvqaAryq Qvbylayandfinallythe rise ofthe Mongol empire andmissionrequirementsofthe new situationin thestateHolakuKhan, led tothe establishment ofadynasticruleintheterritory ofthesupport andcomments Qvbylay Qaanpatriarchled to theformation of thegovernment.
    Keywords: Mongols, Patriarch, establishment, Holagu khan, challenges, outcomes, Iran
  • Mirza Mohammad Hasni Page 41
    Khorasan as origin of Parthian questionably faces lack of historical remnant of Parthian. Discovering Birjand Kal_i Jangal Parti carved stone and epigraph in 1330 as one of the scant remnants of this era is very significant. In this paper we tried to present a new and spacious analysis of this matter considering all the researches done in this field. Thus considering stone carved that shows battle arena between a warrior and a lion which this kind of arts in ancient Iran before and after Parthian era was rampant, we tried to analyze stone carved comparing with other remnants such as Lakh-i Mazar Parthian and Elymais tang-i Sarvak stone carved. Also we want to investigate politicians perusing titles used in Parthian epigraph from political service aspects.
    Keywords: Birjand, Kal, i Jangal, Parthian stone carved, Parthian epigraph, Gar Ardashir
  • Farnaz Dehghani, Amir Akbari Page 59
    Considering the sociocultural factors in formation of government in Iran always have had a special positions and plays a key role on it. Formation of Dylmstan Shia government as a transformation marked the sociocultural role of Shia in fourth-century developments in Dylmstan. Existence of lots of Alavian in Tabarestan and Dylmstan because of their inaccessibility to oppressive caliphs and then familiarity of Dylaman with Sadat ideas and existence of a common enemy like Abbasian, degenerating of Alavian free-government, weakening their children, inefficiencies of the central government, losing the power of the Samanids, weakness of local government and releasing the uncontrolled fighting forces of Gils and Dylm caused the local government emerged from each side and became independent. The idea of a strong state and the revival of the ancient heritage of Iran permeated among many ethnic groups, that in the meantime, the success of this local ideal idea most of all was allotted to the Shia family of Buey that appeared among the rebellious tribes of Dylm and could put not only Iran but also to Baghdad under their own authority. This paper is based on considering the social changes of Dylm in formation of Shia government Buwahid.
    Keywords: Dylmstan, Dylmyan, Shia, Buwahid
  • Page 73
    During the history inhabited areas have always been attacked by desert residents and nomadic races. Iran has not been an exception, since it has always been attacked by nomad races of its borders` margin. Among those attacks we can point out Turkmen`s attack around northern and eastern north borders. Their attacks to residential areas and captivating villagers who live in northern and eastern north of Iran were among substantial problems during Qajar age for Iranians of Khorasan area, especially central government of Iran; a problem whose range of effect lead to first years of constitution period. The aim of the research has been investigating constancy reasons and factors of the problem, the way of its happening and policy of Qajar against attacks of Turkmens. Based on historical method, in this research the way of capturing Turkmens, fate of captives and military and political activities of Qajar were criticized and investigated to solve the problem. The research findings indicate that predicaments, originate from violent policies of Qajar and malice of Turkmen attackers. Although signing contract of Akhal in 1881 and addition of some parts of Turkmen lands to Russia domain reduced level of Turkmens` attack, hostilities were not removed and attacks of Turkmens continued.
    Keywords: Iran, Qajar, Turkmens, Iranian captives
  • Abbas Ashuri Nezhad, Mahdi Bsardeh Page 93
    During Achaemenian Period, Bushehr province enjoyed special significance owing to its strategic location on Persian Gulf coast and the exceptional attention Achaemenians paid to marine commerce. Being adjacent to Fars province and having abundant natural resources had made Bushehr province even more important. As marine courses developed, Achaemenians found it more necessary than before to be present at the western frontier of Pars area, where Bushehr port is located now. Existence of three palaces inland Persian Gulf – especially at Dashtestan – and many other works found at different parts of Bushehr province is a clear indication of Achaemenians’ ruling over Persian Gulf. One of the valuable Achaemenian historical works at Southern Pars region and Bushehr province is the monument known as Goor Dokhtar Mausoleum (literally meaning the girl’s tomb), which is structurally very similar to the Mausoleum of Cyrus the Great in Pasargadae. The only two places in Iran where this type of architecture is used are Pasargadae and Bozpar region in Dashtestan. Through content analysis, comparison, and field research, the present study shows that this valuable monument was constructed about 5 centuries B.C; its name – which was given to it after Arabs’ invasion – probably signifies its being untouched and inaccessible to the strangers. Moreover, considering its sharp roof, the structure is of Elamite architecture. Finally, the reason behind its abandonment might have been that the route of the main road changed.
    Keywords: Bozpar Region, Goor Dokhtar Tomb, Achaemenian, Pasargadae, Borazjan
  • Ali Akbar Abbasi Page 131
    Developing Islam was depended to many elements in Omavi Era in Khorasan. Natives were converted to Islam under influence of a great range of Qhazians, Mojahids, Faghihs, Arefs, Orators and Zahids. Also, Khorasan governor's palyed main role, some time positive and on the other time negative. Some hypocartically pretented to be a pure Muslim to unite with majority. These ones also used Islam to defend their land against Turkish attack and propaply domestic riots. On the other hands, some minor jobber governors made new Muslim paying high unfair impositions and taxes. The latters's unfaithfull finantial foreces was a negative element that made some new Muslims back to apostasy. In fact, they parctically prevented developing Islam in Khorasan
    Keywords: Khorasan Governors, new Muslims, majarity, patricians, peasants, Islam
  • Page 149
    That is very weak in view of written sources especially at cultural and civilized areas. In addition, study and research about qouchan maghami music can break impasse of different stadies in historic, social, cultural and anthropology areas. One of this study and research aspects is study of history response in different melodies and songs of qouchan local music. that become notable subject in this paper in this writing try to attend some historic, political and social areas and in sum appearance philosophy some of ranks and songs of qouchan maghami music including: Geraily, Daregaz, Allahmazareh, Rashid Khan, Li yareh, Shojaeddoleh(sarkarjan), Parijan, Marjan, girl of kord, sardar Avazkhan. and etc. This research performed based on library method and also field researches and using oral history.
    Keywords: Qouchan, art, history, maghami music, songs, melodies