فهرست مطالب

اسلام و مطالعات اجتماعی - سال دوم شماره 2 (پاییز 1393)
  • سال دوم شماره 2 (پاییز 1393)
  • 152 صفحه،
  • تاریخ انتشار: 1394/12/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • منصور پهلوان، عبدالهادی فقهی زاده، روح الله محمدی صفحه 2
    یکی از اصول مهم زیست متکی بر قرآن کریم و روایات معصومین:، «خدامحوری» است که در آموزه های اسلامی بر آن تاکید شده است. بر اساس این اصل، کل نظام هستی از یک هستی محض و یکتا منشعب شده که ضرورت وجود او از ناحیه خود اوست. اگر مبنای زندگی فردی و اجتماعی بر اساس توحیدباوری و تقواپیشگی باشد، بسیاری از مشکلات اجتماعی و خانوادگی از میان برمی خیزد؛ به این ترتیب که زندگی فرد تحت مدیریت و اراده خدا قرار می گیرد و در نتیجه تمسک به آن در حوزه فردی، خود فراموشی و خودخواهی از میان می رود و خوف از خدا، آرامش درونی، پایداری در مقابل گناه و فهم دین و بینش شریعت، جای آن را می گیرد. هم چنین در حوزه اجتماعی می توان کنترل رفتارهای جمعی، تعدیل حب و بغض های اجتماعی، مردم دوستی و مهرورزی و بسط روحیه گذشت در حریم خانواده را از مهم ترین آثار اجتماعی آن برشمرد.
    کلیدواژگان: خدامحوری، مولفه ها و آثار خدامحوری، توحیدباوری، تقوا پیشگی
  • علی اکبری معلم، نعمت الله کرم اللهی صفحه 23
    مقاله حاضر، میزان آشنایی طلاب و دانشجویان نسل سوم انقلاب اسلامی شهر قم با فقه سیاسی امام خمینی را با روش پیمایش و ابزار پرسش نامه، بررسی کرده است. حجم نمونه 600 نفر است که با روش نمونه گیری ترکیبی (طبقه ای سهمیه ای) انتخاب و به سوالات پرسش نامه پاسخ داده اند. یافته های تحقیق نشان می دهد میانگین میزان آشنایی طلاب و دانشجویان شهر قم با فقه سیاسی امام 01/74 درصد است. همچنین، بر اساس یافته های تحقیق، متغیرهای جنس، وضع تاهل و محل سکونت (شهری/ روستایی) پاسخ گویان در میزان آشنایی آنان با فقه سیاسی امام تاثیر نداشته است؛ اما متغیرهای محل تحصیل، سن و مقطع تحصیلی پاسخ دهندگان در میزان آشنایی آنان موثر بوده است.
    کلیدواژگان: اندیشه سیاسی، امام خمینی، فقه سیاسی، نسل سوم انقلاب اسلامی ایران، طلاب و دانشجویان شهر قم
  • محسن الویری، حسین مهربانی فر صفحه 43
    گفت وگو که به عنوان ضرورتی گریز ناپذیر برای ایجاد تفاهم و رفع اختلافات و رشد اندیشه در زندگی بشری است، موضوع مطالعه مکاتب مختلف فلسفی و گرایش های مختلف فکری قرار گرفته است. در سنت اسلامی هم همواره گفت وگو به عنوان راهبردی کلیدی در حل منازعات و گسترش همدلی و همزبانی مورد توجه واقع شده است. این پژوهش به منظور شناخت هر چه بیشتر سنت اسلامی در زمینه گفت وگو با مطالعه سیره نبوی در گستره گفت وگوی میان فردی و گروهی در پی فهم و تحلیل چگونگی و کارکردهای گفت وگو در سیره عملی پیامبر اعظم9 در صدر اسلام با نگاهی به نظریه کنش ارتباطی هابرماس است. مطالعه گفت وگوهای پیامبر9 با تکیه بر سیره نگاشت ها ما را به این نتیجه رساند که گفت وگوهای آن حضرت از مشخصه هایی همچون «برابری در گفت وگو» و «دادن آزادی بیان»، «صبر و حوصله»، «استماع دقیق» برخوردار بوده و کارکردهایی از قبیل «تبلیغ»، «حفظ همگرایی» و «رفع شبهات» داشته است. تحلیل این یافته ها بر اساس نظریه کنش ارتباطی هابرماس، اشتراک و قرابت ظاهری بسیار زیاد این دو رویکرد به گفت وگو را، در عین تفاوت در بنیآن های معرفتی می نمایاند. محوریت عقل عرفی و تاکید بر اجماع و حقیقت بین الاذهانی در ایده گفت وگوی هابرماس و محوریت عقل وحیانی و تاکید بر حقیقت قدسی در رویکرد توحیدی پیامبر اعظم9 از جمله این تفاوت های بنیادین است.
    کلیدواژگان: گفت وگو، اسلام، پیامبر اعظم (ص) کنش ارتباطی، هابرماس
  • حمید میرخندان (مشکات) صفحه 76
    مدرنیته و سنت به عنوان دو مفهوم متضایف در بافت و زمینه تفکر و فرهنگ غرب معنای خود را دارند. انتقال این دو مفهوم به فضای فرهنگی و علمی کشور ما بدون در نظر گرفتن آن زمینه، اشتباهاتی نظری و عملی به دنبال خواهد داشت. بر این اساس، سنت و تجدد در فرهنگ اسلامی، برخلاف غرب، با یکدیگر تعارض و تمانعی ندارند و تجدد لزوما همه جا سنت را نفی نمی کند. عوامل درونی و بیرونی تجدد، انسان و جامعه را به تحول و نوخواهی وامی دارد. سامان دادن تجدد، که با تحول همراه است، در عرصه های مختلف شناختاری، احساسی و رفتاری فرهنگ با مراجعه به حقیقت دین میسر است. این رجوع و استناد، که به صورت روش مند و با اسلوب صحیح صورت می گیرد، فرهنگ را پالایش کرده، ضمن اهتمام بر اسلامیت آن عصری بودن آن را هم تامین می کند. بررسی دو مسئله فرهنگی تحصیل زنان و سینما در دوره بعد از انقلاب نشان می دهد عوامل درونی و بیرونی در این دو مسئله موثر بوده است. مواجهه با این دو مسئله ضرورت بازخوانی آن چه را در غرب درباره این دو رخ داده (به عنوان عامل بیرونی) بر اساس مبانی دینی روشن می کند.
    کلیدواژگان: سنت، مدرنیته، تجدد، فرهنگ دینی، تحصیل زنان، سینما
  • روح الله عباس زاده صفحه 94
    برای به کار بردن هر نظریه ای توجه به زمینه های اجتماعی و معرفتی و همچنین مبانی هستی شناختی، انسان شناختی، معرفت شناختی و روش شناختی آن ضروری است. از آنجا که در سال های اخیر نظریه فرهنگی فوکو در ایران مورد توجه قرار گرفته، در این مقاله بر آن شدیم تا با روش تحلیلی توصیفی به بررسی مبانی و زمینه های این نظریه پرداخته و برخی از نقدهای وارد بر آن را مطرح کنیم تا در مراجعه و به کاربردن آن مورد توجه قرار گیرد. به نظر می رسد، نظریه فرهنگی فوکو مبانی و بنیادهایی دارد که بدون توجه به آن ها نمی توان به تحلیل مسائل اجتماعی در ایران پرداخت.
    کلیدواژگان: فوکو، نظریه فرهنگی، روش شناسی، گفتمان، نقد
  • داوود رحیمی سجاسی، طاهره عطوفی صفحه 120
    این مقاله درصدد بررسی مبانی نظری رنه گنون، بنیان گذار جریان سنت گرایی، به روش توصیفی تحلیلی است. سنت گرایی، جریان روشنفکری دینی است که در اوایل قرن بیستم پا به عرصه فکری و اجتماعی غرب نهاد که با ظهور و تجلی مدرنیته، آهنگ تقابل با آن را سر داد و ساحت دنیای متجدد را که در حال زدودن ساحت قدسی در تفسیر عالم و آدم بود، با تندترین نقادی ها به پای میز محاکمه برد و از انسان جویای حقیقت و ذات ربوبی، دادخواهی کرد. گنون، برخلاف تفکر غرب، عالم و آدم را بر اساس نوعی مبانی معرفتی خاص تفسیر کرد که در آن نظام هستی، معرفت و نظام بشری مبتنی بر سلسله مراتب عمودی واقعیت است که در این زنجیره، مراتب پایین تر، هستی خویش را از مراتب بالاتر یافته اند و بدان متصل شده اند. با این نگاه، گنون کلیه آثار خویش را با رویکرد عرفانی خاص خود، تحت الشعاع قرار داده و در علم، عقل، فلسفه و حوزه های اجتماعی وارد شد.
    کلیدواژگان: سنت گرایی، رنه گنون، دال محوری، عرفان، جامعه سنتی
|
  • Mansour Pahlevan, Abdolhadi Faqhizadeh, Ruhollah Mohammadi Page 2
    One of the important principles of life based on the Holy Quran and the narratives of Imams (A.S) is "God-centeredness",which is explicitly emphasizedin Islamic teachings. According to this principle, the entireuniverseis split of apureanduniqueentity whose necessity ofexistenceis fromhis own. Ifthe basis ofindividual and social lifeis on our belief inUnity andour devotion to piety,many social and family problemswill be lost, sothatone's lifewould beundercontroland will ofGod, andself-forgetfulness andselfishness will be missingin one’s personal life, sofearofGod, inner peace, resistanceagainst sins, religious understandingandinsight intoshariahwill substituteit. Also,controlling collective behaviors, balancing social likes and dislikes, establishing philanthropy and kindness, as well asdeveloping forgiveness in family could be of itsmost important social effects.
    Keywords: God, centeredness, components, effects ofGod, centeredness, belief in God's unity, piety
  • Akbari Moallem, Nematollah Karamollahi Page 23
    In this article, the extentof familiarity of Qom-residing third-generation students with Imam Khomeini’s political jurisprudence is examined using surveys and questionnaires. A sample size of 600 people hasbeen selected throughcombined sampling (stratified quota) method. The results show that the average of familiarity with Imam Khomeini’s political jurisprudence is 74.01 percent. Accordingly, variables such as gender, marital status and habitat (urban/rural) of the respondents have had no effectontheir familiarity; however, variables such as place of education, age and degree have been effective in their familiarity.
    Keywords: Political thought, Imam Khomeini, political jurisprudence, third generation, the Islamic Revolution of Iran, Qom, residing students
  • Mohsen Alviri, Hossein Mehrbanifar Page 43
    Discussion, which is an unavoidable necessity for establishing agreement and eliminating disputesand growingthought in human life, has been the subject of study for different philosophicalschools and intellectual trends. In the Islamic tradition, discussion has been a key strategy toresolve conflicts and develop empathy and compassion. In order to know more of the Islamic tradition of interpersonal and group discussion, this research is going to study the manner and functions of discussion in the practical conductof Prophet Mohammad (PBUH) in the early Islam based onHabermas’ theory of communicative action. According to the written documents, the Prophet’s discussions hadfeatures such as “equality in discussion”, “freedom of expression”, “patience” and “carefulaudition”, and functions such as “preaching” and “maintaining convergence and resolving doubts”. Analysis of these findings on the basis of Habermas’ theory of communicative action displays the high resemblanceof these two approaches to discussion, despite their differences in epistemological foundations.
    Keywords: Discussion, Islam, Prophet Mohammad (PBUH), communicative action, Habermas
  • Hamid Mirkhandan Page 76
    Modernity and tradition as two opposing concepts in the western intellectual and cultural context make their own sense. Transferring these two concepts to our scientific and cultural space, without taking the context into account, would lead to some theoretical and practical mistakes. Therefore, tradition and modernity in Islamic culture, unlike West, don’t have conflict and prohibition with each other, and modernity does not necessarilynegatetradition. Internal and external factorsof modernity lead human and society to evolution and reform. Organizing modernity, whichis associated with change, in different cognitive, emotionaland behavioraldomains is only possiblewith reference to thereality of religion. This reference and citation,whichis done methodically through a proper approach, purifies culture and, while emphasizingonits Islamicity,guarantees its modernity too. Investigatingtwo issues ofwomen's educationandcinemain the post-revolutionary periodshow the impact of internal and externalfactorson these two issues. Thesetwo issuesreveal the necessityofreviewingwhathas happenedin the Westabout thesetwo issues(as external factors) based on thereligious foundations.
    Keywords: Tradition, modernity, renovation, religious culture, women's education, cinema
  • Ruhollah Abbaszadeh Page 94
    To applyeach theory, paying attention toits social and epistemological backgrounds as well asits ontological, anthropological, epistemological, and method ological fundamentals seemnecessary. SinceFoucault's cultural theory has been recently taken into considerationin Iran, inthispaper we are going to investigate the fundamentals and backgrounds of this theory using descriptive-analytical method and raise some of the criticisms againstitto be consideredin applying it later. It seems that Foucault’s cultural theory has some fund amentals without which we cannot analyze Iran’s social issues.
    Keywords: Foucault, culturaltheory, methodology, discourse, fundamentals, criticism
  • Davoud Rahimi Sojasi, Tahereh Atoufi Page 120
    This article is going to study the theoretical foundations of “Rene Guenon”- the founder of descriptive-analytical method of traditionalism. Traditionalism is a religious intellectual movement, which emerged in the intellectual and social arena of the west in the early twentiethcentury, and started to oppose newly-developed modernity sothat itcould bringto justice the renovated world, which was eliminating divinity in the interpretation of the world and human; italso took the truth-seeking human’s right back. Contrary to the western thought, Guenon interpreted the world and human on the basis of a specific epistemological system, in which the universe, knowledgeand humanitywerebased on a vertical hierarchy of reality; in this chain, the lower levels got their existence from the higher ones jointly. Inthis view, Guenon affected all his works byhis own mystical approach, and entered science, intellect, philosophy and social fields.
    Keywords: Traditionalism, Rene Guenon, ontology, epistemology, anthropology, mysticism, traditional society