فهرست مطالب

مطالعات تفسیری - پیاپی 24 (زمستان 1394)
  • پیاپی 24 (زمستان 1394)
  • 200 صفحه، بهای روی جلد: 62,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1394/12/05
  • تعداد عناوین: 11
|
  • عبدالله حاجی صادقی* صفحه 7
    بزرگترین نعمت الهی به انسان ها، نعمت دین و هدایت تشریعی است که تعالی حقیقی و وصول به هدف آفرینش و مقصد نهایی را برای پیروان آن تامین نموده و دستیابی به حیات طیبه آنها را تضمین می کند. دین پژوهان همواره به دنبال بازشناسی کارکرد دین در زندگی انسان و چیستی فلسفه آن هستند. قرآن کریم در آیات متعددی به بهترین وجه به بیان این کارکرد و تبیین فلسفه آن پرداخته است. قرآن شخصیت و کرامت انسان را به میزان دینداری او مستند نموده است. آیه شریفه «یا ا ی ها الذین آمنوا استجیبوا لله و للرسول إ ذا دعاکم لما یحییکم...» نمونه ای از این دسته از آیات است. این مقاله با تاکید بر مفاد و تفسیر آیه فوق، فلسفه وجودی دین و راهکارهای وصول به آن را به اجمال ارائه نموده است.
    کلیدواژگان: آیه 24 انفال، حیات طیبه، کارکرد دین، فلسفه دین
  • حسن مهدی فر* صفحه 25
    حبط اعمال یکی از موضوعات مهم کلامی است که در آیات قرآن از جمله آیه شریفه «لئن ا شرکت لیحبطن عملک» به کار رفته است. در این آیه که خطاب به پیامبر اکرم’ و پیامبران پیشین است، شرک به عنوان عامل حبط عمل معرفی شده است. امکان شرک و حبط شدن عمل پیامبران و ناسازگاری آن با عصمت یکی از چالش های پیش روی متکلمان و مفسران بوده است. در رویکرد امامیه احباط مورد نظر معتزله باطل است، از این رو حبط به کار رفته در آیات قرآن معنای متفاوتی با معنای کلامی آن خواهد داشت. عدم تفکیک کاربرد قرآنی آن با آنچه که در میان متکلمان رایج است، چالش های زیادی را در جهت معناشناسی حبط، متعلق حبط و علل حبط ایجاد می کند. این مقاله در تلاش است تا با تحقیق در مفاد آیه فوق و بهره گیری از آراء مفسران به ویژه امین الاسلام طبرسی، دو رویکرد عمده درباره امکان شرک و حبط عمل پیامبران و مومنان بررسی گردد، معنای قرآنی حبط و مغایرت آن با معنای کلامی تبیین گردد و علل حبط، متعلق و چگونگی تعلق آن به اعمال کافران و مشرکان مورد بررسی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: آیه 65 زمر، احباط، اعمال پیامبران، اعمال کافران، پیامدهای شرک
  • مریم کریمی تبار* صفحه 41
    آیات متعددی از قرآن کریم مسلمانان را از برقراری هرگونه رابطه دوستی با غیرمسلمانان، برحذر داشته است؛ این مسئله موجب القای شبهه توهین قرآن به غیرمسلمانان شده است و از رهگذر آن قرآن حاوی امری اهانت آمیز و غیراخلاقی پنداشته شده است. در این مقاله با تامل در مدلول آیات مورد بحث و تبیین دقیق آنها روشن می شود که مسلمانان تنها از دوستی با افرادی برحذر شده اند که به دشمنی با آنان برخاسته و به انحاء مختلف سعی در آزار و ضربه زدن به آنها را دارند و نیکی با کسانی که با مسلمانان روابط غیرخصمانه دارند، مورد تاکید قرآن است. در این مبنا مسلمان بودن یا نبودن مطرح نیست. توصیه قرآن بر عدم دوستی با پدر و مادر مشرک نیز به هیچ وجه به معنای بی احترامی به آنان نیست بلکه فقط به معنای عدم اطاعت از آنها در امور مربوط به دین است، ضمن آنکه به والدین مسلمان نیز توصیه شده که تنها در مواردی که اجابت خواسته های فرزندان موجب ظلم به دیگران می شود، از آن روی برتابند.
    کلیدواژگان: شبهات قرآنی، تولی، دوستی با غیر مسلمان، رفتار با مشرکان
  • محمدعلی رضایی اصفهانی *، فائزه امینی صفحه 55
    این مقاله، به بررسی ویژگی خشیت داشتن از پروردگار و اهمیت و نقش آن در هدایت یافتن به قرآن پرداخته است. خشیت، به معنای واکنشی آگاهانه به مقتضای علم است. خشیت از پروردگار، درک وابستگی خود و ربوبیت خدا و احساس مسئولیت در برابر او است. آیات متعددی از قرآن، تحقق هدایت قرآن را منوط به وجود ویژگی هایی در انسان نموده است و برخی اعمال هستند که موجب سلب امکان هدایت پذیری انسان می گردد. بر اساس آیات قرآن، خشیت از پروردگار، ظرفیت شناخت و پذیرش وحی را در انسان به وجود می آورد. کسانی که دارای خشیت از پروردگار هستند، همواره در پی یافتن تفصیلی تر مراد خدا از بندگانش می باشند و چون آیات قرآن بر آنها عرضه شود آن را مطلوب گمشده خویش می یابند که آنان را به چگونگی جلب رضایت پروردگار و انجام عمل صالح، راهنمایی می کند.
    کلیدواژگان: درک قرآن، ربوبیت خدا، خشیت از پروردگار، عمل صالح
  • محمدتقی فعالی* صفحه 69
    از نظر تمام مفسران و نیز فیلسوفان دستیابی به معرفت برای انسان امکان پذیر است. آدمی می تواند با توسل به روش های مختلف به معرفت دست یابد. در این میان، حس راهی برای نیل به شناخت و طریقی برای مواجهه با جهان خارج است. حس انسان را با جهان خارج آشنا کرده پرده از رازهای حسی برمی دارد. متفکران در ارتباط با اعتبار طریق حس دیدگاه های متفاوتی را مطرح کرده اند اما آموزه های قرآن و استدلال های که از آیات قرآن به دست می آید ما را به این سمت رهنمون می نماید که حس راهی معتبر است. قرآن با ترتیب دادن استدلال های مختلف ارزشمندی شناخت حسی را به صورت فی الجمله می پذیرد. از سوی دیگر آیات قرآن بیانگر آن است که در حس امکان خطا وجود دارد. فلاسفه در ارتباط با نسبت نفس با شناخت حسی معتقدند که نفس انسان در مرحله قبل از حس، فاقد هرگونه معرفت است، اما قرآن اظهار می دارد که نفس در آغاز، فاقد علم حصولی است و طرح مسئله فطرت ما را بر آن می دارد که معتقد شویم معارف فطری و غیرحصولی در نفس، قبل از حس وجود دارد.
    کلیدواژگان: فطرت، شناخت عمودی، ارزش معرفت شناختی، واقع گروی، خطاپذیری، علم حضوری
  • علی اسعدی*، محمدکاظم شاکر، سیدعلی حسینی زاده صفحه 93
    یکی از مهم ترین کارکردهای آیات قرآن، تربیت و تهذیب نفوس است. از این رو، تفسیر قرآن با رویکرد تربیتی یکی از غنی ترین رویکردهای تفسیری است. این رویکرد با توجه به اهداف تربیت دینی، که همان ایجاد رفتار صحیح، حذف رفتار ناصحیح و نیز اصلاح برخی رفتارها است، در صدد است تا با الهام از قرآن این اهداف را تحقق و تعالی بخشد. قرآن کریم هم در سبک و ساختار بیان و هم در درون مایه و محتوایش، منبع مهمی برای مربیان و متربیان است. این مقاله می کوشد با اندیشه در آیه ششم سوره تحریم و با توجه به اصول و روش های تربیت دینی، به آنچه این آیه بدان اشاره دارد و یا می تواند الهام بخش آن باشد، دست یابد. نویسندگان امیدوارند که نوع نگاه عرضه شده، تعالی بخش حرکت در جهت ساماندهی رویکرد تربیتی در تفسیر باشد.
    کلیدواژگان: آیه 6 تحریم، آیه وقایه، تفسیر تربیتی، روش های تربیتی، اصول تربیتی
  • علیرضا کمالی* صفحه 111
    آیه شریفه «یا بنی اسرائیل اذکروا نعمتی التی ا نعمت علیکم و ا نی فضلتکم علی العالمین» دو بار در قرآن تکرار شده است. خدای متعال در این آیه از بنی اسرائیل خواستار یادآوری نعمت هایی می شود که به آنها عطا فرموده است. قرآن کریم در آیات مختلفی به بیان گوشه هایی از این نعمت ها پرداخته است. نجات بنی اسرائیل از چنگال آل فرعون، ارسال پیامبران کثیر، نزول تورات و من و سلوی، سایه افکندن ابر در بیابان سوزان و جوشش چشمه ای از سنگ به عنوان بخش هایی از نعمت های الهی بر بنی اسرائیل است. آیه مورد بحث بیانگر برتری بنی اسرائیل و یهودیان بر جهانیان است، اما وجود آیاتی ناظر به برتری امت پیامبر’ و نیز مورد لعن و نفرین قرارگرفتن عده ای از بنی اسرائیل، موجبات تعارض با این آیه را فراهم آورده است. تبیین دقیق «بنی اسرائیل»، «وجوه تفضیل آنان» و «عالمین» در این آیه، باعث روشن شدن تفسیر آیه و رفع تعارضات در آن خواهد شد. این مقاله بیانگر آن است که آیه شریفه مورد بحث، در این سه ناحیه عام و مطلق نیست.
    کلیدواژگان: آیه 47 و 122 بقره، بنی اسرائیل، برتری بنی اسرائیل، نعمت های بنی اسرائیل، عالمین
  • علی غلامی دهقی* صفحه 123
    امامت ائمه دوازده گانه از باورهای اصلی شیعه امامیه است. این عقیده مستند به مبانی عقلی، آیات و روایات است. در این میان برخی علمای شیعه با استناد به روایاتی اندک به تاویل آیه «إ ن عده الشهور عند الله اثنا عشر شهرا...» پرداخته اند تا برای اثبات دوازده گانه بودن امامان شیعه استفاده نمایند. آنان «سال» را به رسول خدا’، «شهور اثنا عشر» را به ائمه دوازده گانه و «اربعه حرم» را به چهار امامی که نامشان علی(ع) است، تاویل کرده اند. امروزه نیز برخی با استناد به همین روایات درباره «امامان دوازده گانه در قرآن» دست به تالیف زده اند. این تاویل های نامناسب و پیچیده این باور مهم و اساسی شیعه را با آسیب مواجه می سازد. در این مقاله سند روایات مزبور و منابع آنها بررسی شده و با اثبات عدم اعتبار برخی از آنها، ضعف سند، عدم تطابق با مبانی عقلانی و بهره نجستن مفسران و متکلمان بزرگ شیعه از تاویل آیه فوق، بی نیازی اثبات امامت از چنین تاویل هایی مشخص شده است.
    کلیدواژگان: آیه 36 توبه، امامت، تاویل آیات، ماه های دوازده گانه، ماه های حرام، امامان دوازده گانه
  • سید عیسی مسترحمی* صفحه 141
    عنصر یا عناصر اولیه آفرینش جهان هستی، از دیرباز مورد مطالعه دانشمندان بوده است. برخی از فلاسفه، عنصر اولیه آفرینش را غیر مادی دانسته و از آن به «نور» و یا «عقل» تعبیر می کنند. گروهی نیز آب، هوا، آتش و یا عناصر چهارگانه را ماده آغازین و اصیل آفرینش جهان مادی می دانند. قرآن کریم نیز برای نشان دادن حکمت، علم و قدرت خداوند به انسان ها، به عناصر اولیه و روند خلقت اشاراتی کرده است و از وجود «ماء»، «دخان» و رخداد «رتق» و «فتق» در آغاز آفرینش سخن می گوید. کی هان شناسان و فیزیکدانان نیز با بهره گیری از ابزارها و شیوه های تجربی فرضیه های گوناگونی در این زمینه ارائه داده اند. گوی آتشین اولیه، با چگالی و حرارت بسیار بالا در فرضیه انفجار بزرگ، نقطه مرکزی شمرده شده است. برخی دیگر، ذرات بنیادی دیگری را توضیحی برای نقطه آغازین و بخشی از روند آفرینش، پیشنهاد داده اند. این یافته ها در برخی موارد با آموزه های قرآن هماهنگی دارد و می توان آن را از شگفتی های علمی قرآن به شمار آورد.
    کلیدواژگان: آیات علمی، تفسیر علمی، اعجاز قرآن، آفرینش جهان، کیهان شناسی
  • سید حسین ابراهیمیان*، زهره ربیعی، محبوبه بسمل صفحه 157
    امدادهای غیبی به عنوان یکی از سنت های مهم در قرآن کریم مطرح است. این سنت مبین آن است که اگر انسان از امدادهای عام الهی درست استفاده کند و قابلیت های معنوی را در خود تقویت نماید، بی گمان نظام علی و معلولی جهان نیز به حمایت او برمی خیزد و او را از پشتیبانی خاص خود بهره مند می سازد. بررسی آیات قرآن از این رویکرد نشان داده است که امدادهای غیبی را می توان به دو دسته عمده عوامل بیرونی و درونی تقسیم نمود که فرستادن لشکر الهی، انجام امور غیرممکن، حفظ و صیانت مومنین، افزایش نعمات دنیوی و حکومت دادن به صالحان از جمله موارد عوامل بیرونی اند. هم چنین هدایت بخشی و آرامش قلبی، اندک نمایی و ایجاد ترس و وحشت در دل دشمنان از جمله مصادیق عوامل درونی محسوب می شوند. این مقاله بر آن است تا با استناد به آیات قرآن و منابع تفسیری، مهم ترین شیوه های نزول این الطاف ویژه الهی بر مومنین را مورد واکاوی قرار دهد.
    کلیدواژگان: امدادهای غیبی، سنت های الهی، عوامل نزول امداد الهی
  • چکیده مقالات به زبان عربی
    صفحه 179
|
  • Abdollah Hajisadeghi* Page 7
    The greatest blessing gifts of God to human are religion and lawful guidance which have provided real elevation and achievement to the purpose of creation as well as reaching the final destination for its followers and this will guarantee them to achieve a pure life. Religious scholars are always in search to recognize the function of religion in human life and whatness of philosophy. The Holy Quran has clearly mentioned this function along with its philosophical explication in various verses. According to the Quran, human personality and dignity depends on the degree of his religiousness. The holy verse “O ye who believe; Obey Allah, and the messenger when He calleth you to that which quickeneth you…” is one of the samples of this group of verses. With an emphasis on the content and commentary of the above-mentioned verse, this paper has briefly discussed the existential philosophy of religion and the strategies to achieve such philosophy.
    Keywords: Verse 24 of Surah Al Anfal, Pure Life, Function of Religion, Philosophy of Religion
  • Hasan Mahdifar* Page 25
    Failure of actions is one of the important theological topics which has been mentioned in the Quran’s Verses including the holy verse “If thou ascribe a partner to Allah thy work will fail and thou indeed wilt be among the losers.” In this verse which is addressed to the holy prophet and the previous prophets, polytheism is deemed as the factor of failure of actions. The possibility of polytheism and failure of the prophets’ actions and its incompatibility with infallibility has been one of the challenges that prophets and commentators have been confronted by. To Imamieh Approach, the Mu’tazilah’s viewpoint on failure of actions is invalid; therefore, the failure mentioned in the Quran has a different meaning with its theological meaning. Lack of discrimination between its Quranic application and what is common among the theologians has created many challenges in regard to semantics of failure, failure-dependents and the reasons of failure. Studying the contents of the above-mentioned verse and enjoying the commentators’ ideas especially Amin Al-Islam Tabarsi, the paper is an attempt to investigate two major approaches about possibility of polytheism and failure of actions of the prophets and believers, then, it explains the Quranic meaning of failure and its contradiction with the theological meaning and also to investigate the reasons of failure, failure-dependents, and the manner of such dependency to infidels and disbelievers.
    Keywords: Verse 65 of Surah Az, Zumar, Prophets Actions, Infidel's Actions, Consequences of Polytheism
  • Maryam Karimitabar* Page 41
    There are various verses in the Holy Quran that prohibit Muslims from establishing any relationships with non-Muslims. This matter has been caused the creation of this doubt that the Quran has offended non-Muslims and accordingly, it is imagined that the Quran includes an immoral and offensive matter. Reflecting on the content of the verses under discussion and explaining them precisely, it will be clarified that Muslims are prohibited from establishing friendship with those people who are against them as enemy and try to irritate and annoy them while being good to the people who are not in adverse relationships with Muslims being emphasized by the Quran. In this regard, being a Muslim does not matter. The Quran’s recommendation on prohibiting form friendship with polytheist parents does not imply to disrespect them but it only means not to obey them in the affairs related to religion. In addition, Muslim parents are recommended to turn away from accepting their children’s requests which may cause injustice to others.
    Keywords: Quranic Doubts, Friendship, Friendship with Non, Muslims, Behavior with Polytheists
  • Mohammadali Rezaie Esfahani*, Faezeh Amini Page 55
    This paper has dealt with investigation of being in awe of God and its importance and role in being guided toward the Quran. Awe means a conscience reaction to appropriate knowledge. Being in awe of God means comprehension of our dependency to God’s lordship and having responsibility toward God. Various verses in the Quran have made realization of the Quran’s guidance subject to existence of some features in human and there are some actions which make human guidance impossible. According to the Quran verses, being in awe of God creates human’s capacity of recognition and acceptance. Those who are in awe of God are always in search of finding a more detailed request of God from His servants and when the Quran’s verses are proposed to them, they find it as their lost desire which guides them how to attract God’s satisfaction and to do good deeds.
    Keywords: Comprehension of the Quran, God's Lordship, In Awe of God, Good Deeds
  • Mohammadtaghi Faali* Page 69
    To commentators and philosophers, it is possible for human to achieve divine knowledge. By resorting to different methods, human can obtain divine knowledge. In this regard, feeling is a way of achieving recognition and a path to face the external world. Feeling will makes human familiar with the external world and reveals the sensory secrets. Thinkers have proposed different viewpoints about the validity of feeling system; however, Quranic teachings and the reasons achieved from the verses of the Quran will guide us to the path in which feeling is considered to be valid. Presenting various valuable reasons, the Quran totally accepts the sensory cognition. On the other hand, according to the verses of the Quran, there is the possibility of mistake in feelings. Regarding the relation between soul and sensory cognition the philosophers believe that human soul is void of any wisdom in a stage before feeling but the Quran states that in the beginning, soul lacks an obtainable science and designing the issue of nature makes us to believe that the natural and unobtainable teachings are existed in soul before feelings.
    Keywords: Nature, Vertical Cognition, Epistemic Value, Realism, Fallibility, Knowledge by Persistence
  • Ali Asadi*, Mohammadkazem Shaker, Seyyed Ali Hosseinizada Page 93
    One of the most important functions of the verses of the Quran is educating and refining the souls; therefore, commentary on the Quran with an educational approach is one of the richest interpretational approaches. Considering the purposes of the religious education which is the same as creating correct behavior, omitting the incorrect behavior and amending some behaviors, this approach intends to achieve these purposes and elevate them by gaining inspiration from the Quran. The holy Quran is an important resource for the teachers and learners both in its style and structure as well as in its theme and content. Reflecting upon the sixth verse of the Surah At-Tahrim and according to the principles and methods of religious education, the paper is an attempt to find out what is pointed out in this verse and /or what could be inspired from it. The authors hope that the proposed viewpoint could enlighten the movement toward organizing an educational approach in commentary.
    Keywords: Verse 6 of At, Tahrim, the Verse “Veqayeh”, Educational Interpretation, Educational Methods, Educational Principles
  • Alireza Kamali* Page 111
    The holy verse “O Children of Israel! Remember My favour wherewith I favoured you and how I preferred you to (all) creatures” is repeated twice in the Quran. In this verse, God requests the children of Israel to remember the gifts that God has bestowed them. The holy Quran has different verses in which a small number of these gifts are mentioned. Salvation of the children of Israel from Pharaoh’s despotism, sending lots of prophets, Torahو the manna and the quails, growth of shadow of clouds on the scorching desert and bubbling spring from stone are among the divine gifts to the children of Israel. The verse under discussion indicates the superiority of the children of Israel and Jews over all creatures. However, existence of some verses concerning the superiority of the prophet Mohammad’s nation and also uttering curses on some of the children of Israel have provided the ground of some conflicts with this verse. Precise explanation of “the children of Israel”, “the aspects of their preference” and “Creatures” (the two worlds) in this verse will clarify the commentary of this verse and its conflicts will be removed. The paper indicates that this holy verse is not general and absolute within these three areas.
    Keywords: Verses 47, 122 of Al Baqara, the Children of Israel, Superiority of the Children of Israel, the Divine Gifts of the Children of Israel, (All) Creatures
  • Ali Gholami Dehaghi* Page 123
    The imamate of the twelve Imams is one of the principal beliefs of the Imamieh Shia. This belief is documented by rational principles, verses and narrations. Meanwhile, referring to few narrations, some of the Shia Scholars have dealt with interpretation of the verse “Lo! the number of the months with Allah is twelve months…” to apply it to prove the truth that the Shia Imams are twelve. They have attributed the word “year” to the holy prophet, “twelve months” to the twelve imams and “the four of shrines” refers to the four Imams whose name are Ali. Nowadays, some scholars have written books by referring to these narrations about “the Twelve Imams in the Quran”. These inappropriate and complex interpretations will damage the main and principal belief of Shia. In this paper, the document of the mentioned narrations and their resources are studied, then, by proving the invalidity of some of them, weakness of the document, inconformity with rational principles and the fact that great commentators and theologians of Shia have not utilized the interpretation of the above verse, it has been declared that there is no need to prove Imamate by such kinds of interpretations.
    Keywords: Verse 36 of Surah At, Taubah, Imamate, Interpretation of Verses, the Twelve Months, The Sacred Months, The Twelve Imams
  • Seyyed Isa Mostarhami* Page 141
    The original element or elements of the creation of the world has been studied by scientists from a long time ago. For some philosophers, the original element of creation is immaterial and made of “light” and / or “reason”. To another group, water, air, fire or the four elements are considered as the initial and original elements of creation of the material world. To show Hekmat, knowledge and power of God to human, the holy Quran has pointed to the original elements and the process of creation and it talks about the existence of “water”, “smoke” and occurrence of “mending” and “rending” at the beginning of creation. The cosmologists and physicists have proposed various hypotheses in this regard by enjoying experimental instruments and methods. The initial fireball with a very high density and temperature in the Big Bang Theory has been considered to be the central point. Some other scientists have proposed other basic particles as an explanation for the initial point and a part of creation process. These findings are compatible with some teachings of the Quran and this could be deemed as one of the scientific wonders of the Quran.
    Keywords: Scientific Verses, Scientific Interpretation, Miracle of Quran, Creation of the World, Cosmology
  • Seyyed Hasan Ebrahimian*, Zohreh Rabie, Mahbobeh Besmel Page 157
    The occult assistances are mentioned in the Holy Quran as one of the most important traditions. This tradition suggests that if human uses the general divine assistances correctly and strengthens his own spiritual capabilities, undoubtedly, the cause and effect system of the universe will rise to support him. Investigation of the Quran’s verses on this approach has shown that the occult assistances could be divided into two major groups of internal and external factors. Sending divine army, protecting the believers, increasing the worldly blessings, and granting government to the righteous doers are among the external factors. On the other hand, giving heart tranquility and guidance, showing enemies less than real and instilling fear and terror in the heart of the enemies are among the examples of internal factors. By referring to the verses of the Quran and commentary resources, the paper intends to analyze the most important ways of sending such kinds of God’ special graces to the believers.
    Keywords: Occult Assistances, Divine Traditions, the Factors of Revelation of Divine Assistance