فهرست مطالب

جلوه هنر - شماره 14 (پاییز و زمستان 1394)
  • شماره 14 (پاییز و زمستان 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/12/25
  • تعداد عناوین: 7
|
  • علی رضا مهدی زاده صفحات 5-16
    نگاره های متعددی با موضوع معراج پیامبر اسلام (ص)، در نگارگری ایران خلق شده است؛ اما آثار تولیدشده با توجه به ویژگی های سبکی نگارگری ایران و متاثر از شرایط فکری زمانه و دیدگاه حامیان، ازنقطه نظر شیوه، کیفیت و روایت با یکدیگر متفاوت اند. در این زمینه، از دوره صفوی دو نگاره معروف و شاخص با ویژگی های منحصربه فرد و برجسته ، موجود است که عبارت اند از: نگاره معراج نسخه خمسه اثر سلطان محمد و نگاره معراج نسخه فال نامه تهماسبی منسوب به آقامیرک. در هر دونگاره، سفر معنوی پیامبر (ص) در میانه راه، زمانی که فرشتگان به استقبال او آمده اند، به تصویر درآمده است؛ اما کاربست عناصر تصویری و تمهیدات تجسمی در این نگاره ها، یکسان و یک شکل نبوده، به طوری که هر نگاره، بیانگر روایت و کیفیت هنری متفاوتی است. سوال اصلی مقاله این است که عناصر بصری، تصویری و تمهیدات تجسمی در هر نگاره، در راستای چه روایتی ظهور و سامان یافته و بیانگر چه معنا و کیفیتی هستند؟ به هدف پاسخ به این پرسش، ابتدا عناصر تصویری و بصری دو نگاره، جزءبه جزء با یکدیگر مقایسه گشته و سپس شرایط فکری و هنری تولید نگاره ها، بررسی شده است. روش پژوهش، توصیفی–تحلیلی– تطبیقی است و اطلاعات، از منابع کتابخانه ای جمع آوری شده است.
    یافته ها حاکی است که کاربست عناصر تصویری و تمهیدات تجسمی، منجر به بروز روایت رمزی، عرفانی و تاویلی در نگاره خمسه و روایت شیعی، تبلیغی و صریح در نگاره فال نامه شده است. در بروز چنین حالت، کیفیت و روایتی، شرایط فکری- مذهبی و هنری- حمایتی دوران تولید هر یک از نگاره ها، نقش برجسته و مهمی داشته است.
    کلیدواژگان: نگاره معراج خمسه، نگاره معراج فال نامه، عناصر تصویری و بصری، تمهیدات تجسمی
  • جلال الدین سلطانکاشفی، عاصمه هادوی نیا صفحات 17-24
    اساطیر در ایران باستان همیشه یادآور معانی گوناگون بوده اندو در این میان، برخی از این اسطوره ها هم چون شیر و گاودر باور ایرانیان، از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده و مردم ایران زمین از آن ها به نیکی یادکرده اند.هدف از نگارش این مقاله،توجه به جایگاه ویژه این اساطیردر مصورسازی نسخ خطی کلیله ودمنه و تاثیر آن هابر هنر نگارگری است. این پژوهش به دنبال پاسخ به این سوال اساسی است که اساطیر شیر و گاو در ایران باستان چه تاثیری بر نگاره های شیر و گاو در نسخه های کلیله ودمنه داشته اند؟ روش تحقیق این مقاله، توصیفی - تحلیلی و جمع آوری منابع و مدارک آن کتابخانه ای است. یافته ها و نتایج تحقیق نشانگر این است که اساطیر از دوره های باستان نقش بسزایی در خلق آثار هنری داشته و هنرمندان در دوره های اسلامی در بسیاری از هنرها و خصوصا هنر شاخص نگارگری ایرانی از آن ها بهره جسته اند.به طوری که می توان وجوه اساطیری –آئینی نگاره های شیر وگاو را درنسخه های کلیله ودمنه به وضوح مشاهده نمود و به تعمیم، تعبیر و رمزگشایی معانی آن پرداخت.
    کلیدواژگان: اساطیر ایران، شیر، گاو، نگارگری ایرانی، کلیله ودمنه
  • اشرف السادات موسوی لر، سپیده یاقوتی صفحات 25-34
    مضامین قرآن کریم دارای بیان بصری خاصی است وسرتاسر آیات این کتاب آسمانی به مثابه والاترین معجزه مکتوب، پوشیده از تصویر است. یکی از وجوه سادگی و قابل فهم بودن بیان قرآن، همین تصویری و ملموس بودن مفاهیم ذهنی آن است. از آنجا که قرآن کریم به زبان عربی نازل شده و زبان عربی نیز به خودی خود زبانی تصویری است بنابراین ویژگی تصویری بودن زبان عربی به ایجاد تصاویر هنری قرآن کریم کمک بسیار می نماید. سید قطب در قالب نظریه «تصویرپردازی هنری آیات قرآن» معتقد است که قرآن کریم در بیان اغراض گوناگون به بهترین وجه از قاعده «تصویر» بهره برده است به طوری که این قاعده از نگاه او به عنوان ابزار برتر بیان قرآن ویک قاعده عام وفراگیر در آن به شمار می آید .بر این مبنا پژوهش حاضر بر آن است تا با بهره گیری از منابع آرشیوی و اسنادی و به روش تحلیلی-توصیفی با بررسی مولفه های این نظریه و نمود آن در تصویرپردازی هنری آیات قرآن، توجه اهل دل را به این دریای بیکران هنر و اندیشه معطوف نموده و جنبه ای دیگر از جنبه های زیبایی اعجاز قرآن کریم را به مشتاقان درک کلام وحی بنمایاند.
    کلیدواژگان: قرآن کریم، سید قطب، تصویر، تصویرپردازی هنری
  • آزاده نیکویی، محمدتقی آشوری، مهین سهرابی نصیرآبادی صفحات 35-44
    در میان بناهای تاریخی هند، تاج محل شهرت قابل توجهی دارد و با وجود قرارگرفتن در رده بندی هنر اسلامی بخاطر برخی خصیصه های کمتر بحث شده، مورد توجه مخاطبان غیرمسلمان نیز بوده است. این نوشتار به روش تاریخی و توصیفی به بررسی این خصیصه ها با هدف ارائه خوانشی دقیق تر از این اثر می پردازد. وجود فرم های معنادار در کنار انگیزه برپایی بنا که بزرگداشت شان یک انسان است، نمود انسان به مثابه عالم صغیر را مطرح می کند که چیستی و چگونگی آنها مورد بحث می باشد. به منظور شناخت این نمودها، ابتدا مفهوم عالم صغیر در فرهنگ های گوناگون به روش قیاسی و تطبیقی و مفاهیم مرتبط به آن همچون مرگ و نوزایی، در فرم ها پنهان و آشکار و تزیینات بنا تحلیل شد. جمع بندی یافته ها نشان داد که این فرم های معنادار، از یک سو معیارهای فرهنگ هندو و رنسانس را تحقق بخشیده و همچنین قواعد هنر اسلامی را از طریق فرم های تجریدی و نیمه پنهان برآورده نموده اند. بنابراین مخاطبان، با هر رویکرد مذهبی و هر ذائقه، اعم از سنتی و نو، با بنا ارتباط برقرار می کنند و سهم این ارتباط همه جانبه در اقبال نهایی تاج محل در جلب طیف گسترده مخاطبان قابل چشم پوشی نیست.
    کلیدواژگان: تاج محل، انسان، عالم صغیر، نوزایی
  • مهتاب مبینی، آزاده شافعی صفحات 45-64
    گیاهان در آیین و ادیان مختلف باستان اهمیت ویژه ای داشتهو برخی از آن ها به دلایل مختلف جایگاه مقدس و اسطوره اییافته اندکه برگرفته از اعتقادات و باورهای دینی و مذهبی انسان ها بوده و علاوه بر آن در زندگی عملی آن ها نیز تاثیر بسزایی داشته و بر اساس همین ویژگی ها، در هنر هر دورانی بازتاب یافته اند. در ایران باستان نیز شماری از گیاهان، از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده و مقدس شمرده می شدند. نخست در دوره ی هخامنشیان که هنر ایران به سبکی منسجم دست یافت و بر اساس تعالیم زرتشت و باورهای اعتقادی، نمادهای گیاهی در هنر آن ها نمود فراوانی پیدا کرد. ساسانیان نیز که خود را وارث هنر هخامنشی می دانستند، این نمادها و اسطوره های گیاهی را همچنان در آثار هنری مختلف خود نشان داده و حفظ کردند. در این پژوهش که به روش توصیفی- تحلیلی و به شیوه ی کتابخانه ای تنظیم شده است، به شناخت گیاهان اساطیری و مقدس، تعیین خاستگاه این نمادهای اسطوره ای و اهمیت و نقش آن ها در هنر دوران ساسانی پرداخته شدهاست. یافته ها بیانگر این است که استفاده از نقوش گیاهان اساطیری و مقدس در هنر ساسانی ورای جنبه تزیینی، کاربرد نمادین و اعتقادی داشته و به عبارتی ریشه در باورهای مذهبی آن دوره دارد؛ نمادهایی که بیانگر شگون و برکت، خیرخواهی، باروری، جاودانگی و مانایی و همچنین دوام سلطنت و قدرت بوده اند.
    کلیدواژگان: گیاه، اسطوره، مقدس، نقش، هنرساسانی
  • لاله آهنی، علی وند شعاری، آزاده یعقوب زاده صفحات 65-78
    قالی های تصویری، گروه نسبتا بزرگی از قالی های دوره قاجار را تشکیل می دهند. در این میان تعداد قابل توجهی از آن ها تصویرگر ادبیات غنی ایران هستند؛ دسته گسترده ای از قالی های تصویری قاجار این مفهوم را با بهره گیری از خط نگاره ها، تجلی بخشیده اند. این مقاله ضمن معرفی عوامل زمینه ساز و موثر بر روند تصویرگری در قالی های قاجار، به معرفی و بررسی دسته ای از قالی های تصویری با مضامین و موضوعات ادبی که اختصاص به داستان های بهرام گور دارد، می پردازد. در این راستا ارتباط بین مضامین کتیبه ها با چگونگی تصویرگری، منبع الهام گیری و اهمیت موضوع داستان های مربوط به بهرام، مسئله پژوهش بوده و پاسخ دهی و ریشه یابی موارد نامبرده، از اهداف این مقاله است. طی مطالعات انجام گرفته، این داستان ها به جهت اهمیت موضوعی و جایگاه ویژه در آن مقطع تاریخی بازتابی از اوضاع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دوران مذکور در ایران اند. رویکرد نگارندگان به موضوع تاریخی – توصیفی و گردآوری مطالب و تصاویر به شیوه کتابخانه ای بوده است. اطلاعات به دست آمده به شیوه کیفی تحلیل شده اند.
    کلیدواژگان: دوره قاجار، قالی های تصویری، ادبیات غنایی، بهرام گور
  • ابولقاسم دادور، نگار زجاجی صفحات 79-88
    قرن پنجم هجری در تاریخ حکومت اسلامی هم زمان با حکومت سلجوقیان، از سلسله های حامی فرهنگ و هنر، برابر با قرن یازده میلادی از سده های میانه در غرب است. برخلاف رشد بی سابقه ی هنر اسلامی در دوره ی سلجوقیان، هنر غرب در سده های میانه، به دلیل نابسامانی و بی ثباتی شرایط آن دوره، پیشرفت چشمگیری نداشت. بااین حال این دوران یک ویژگی مفید قابل توجه دارد و آن همانا ارتباط شرق و غرب به واسطه ی عوامل گوناگون همچون وقوع دوره ی اول از جنگ های صلیبی است. این ارتباطات، تبادلات فرهنگی و هنری و درنتیجه تاثیرگذاری ها و تاثیرپذیری هایی را در پی داشت که انعکاس آن ها را می توان در آثار هنری به جای مانده از این ادوار مشاهده نمود. در همین راستا، پژوهش حاضر به مطالعه آثار هنر فلزکاری دوره ی سلجوقی و نمونه های مشابه مربوط به غرب سده های میانه، با در نظرگیری تاثیرات آثار گروه اول بر دسته ی دیگر می پردازد. بدین منظور از منابع مکتوب تاریخی و همچنین منابع تصویری استفاده شده و روش کار نظری است.
    کلیدواژگان: فلزکاری، سلجوقی، سده میانه، اسلام، غرب
|
  • Alireza Mehdizadeh Pages 5-16
    There are many images with the subject of The Miraj of Prophet Muhammad in Persian miniature painting but these works are different from each other in terms of stylistic features of Persian miniature painting, technique; quality and narration. They were also impressed by the intellectual situation of their era and the ideas of their patrons. In this regard, there are two prominent and famous miniature painting with remarkable and unique features from Safavid era which are The Miraj miniature paintings of the Khamseh of Nizami and the Falnameh of Tahmasebi referred as Aghamirak. In both of these miniatures the mystic journey of Prophet Muhammad are depicted at the middle of the journey while the angles came to welcome him but in each work, different visual elements and measures had been practiced so that each miniature present different art narration and quality. The main questions are that, in each miniature based on which narration the visual elements and measures were arranged and presented? And what did they transfer in terms of meaning and quality? In order to answer these questions, first visual elements of two miniatures are compared in detail and then the intellectual and artistic situations of their production time are studied. The research method is descriptive – analytical and comparative one and the data are collected by library-based technique.
    The results show that the application of visual elements and measures led to the creation of a symbolic, mystic and Hermeneutics narration in Khamseh’s miniature and a Shia, propagandistic and explicit narration in Falnameh’s miniature. In these two cases, quality, narration, intellectual, religious, artistic and patronage situations had important and notable impacts on the production.
    Keywords: The Miraj miniature painting of the Khamseh, The Miraj miniature painting of the Falnameh, visual elements, visual measures
  • Jalaledin Soltankashefi, Aseme Hadavi Nia Pages 17-24
    Mythology in ancient Iran has always brought different meanings; however some of these myths such as lion and bull have a special position in beliefs of Iranians and they were well remembered by people of this land. The purpose of this paper is to study the specific position of these myths in illustrations of Kalila and Dimna manuscripts and their influences on miniature painting. This research attempts to provide some answers to this main question: what are the influences of lion and bull in ancient Iran on illustrations of lion and bull in Kalila and Dimna manuscripts? For this research, descriptive-analytical research method and library-based documents have been applied. The results of this research indicate that from ancient times, mythology had a significant role in creation of art works and artists of Islamic periods used these motifs in different arts especially in Iranian miniature painting. In fact mythological and ritualistic aspects of lion and bull can be observed clearly in illustrations of Kalila and Dimna manuscripts and therefore the meanings of these motifs can be generalized, interpreted and decoded.
    Keywords: Persian mythology, lion, bull, Iranian miniature painting, Kalila, Dimna
  • Sepideh Yaghooti, Ashraf Mosavi Pages 25-34
    There are many images throughout the holy Quran as the biggest written miracle. One of the reasons for Quran simplicity and understandability is that its subjective concepts are figurative and tangible. Since the holy Quran is in Arabic and Arabic language is an illustrative one in its nature, illustrative properties of Arabic language helped a lot in formation of Quran’s artistic images. In the theory of “artistic illustration of Quran verses”, Seyed Qotb believes that holy Quran has advantaged from "image" rule for expression of different meanings in best possible way. For him this rule is General and comprehensive and also the best means for Quran’s expression. By applying Descriptive-analytical research method and library-based data collection technique, the present research attempts to study the characteristics of this theory and its manifestations in artistic illustration of Quran verses in order to attract God-fearing men's attention to this ocean of art and thought and represent another aspect of the miraculous beauty of the holy Quran to enthusiastic people for understanding the revelation.
    Keywords: The holy Quran, Seyed Qotb, artistic illustration
  • A. Nikoui, M. Ashouri, M. Sohrabi Nasirabadi Pages 35-44
    Among cultural Islamic edifices in India, TajMahal has obtained a considerable reputation and in spite of being placed on Islamic art category, it has been noticeably popular among non-Moslems as well. Due to some less discussed characteristics, this paper aimed to study these features through historical and descriptive research method in order to achieve more accurate meanings. Existing significant forms, in addition to the purpose of the building as a tribute to human grandeur, suggest the human representation as a microcosm that its quiddity and quality are the questions of this research. In order to understand these signs, first, the concept of microcosm has been studied comparatively among various cultures. Moreover the representations of relevant concepts, which are death and renaissance, have been assessed in visible and hidden forms and embellishments. The results showed that these significant forms on one hand have materialized the criteria of Hindu and Renaissance cultures, and also have observed Islamic rules through semi-hidden and abstract styles. It has led audiences to communicate with the building, having any taste, belief and interest, in modernity or tradition, and the role of this quality in TajMahal’s huge reputation cannot be overlooked.
    Keywords: Taj Mahal, human, microcosm, renaissance
  • Mahtab Mobini, Azade Shafei Pages 45-64
    Plants had a special importance in different ancient religions and cultures and due to different reasons some of them had sacred and mythological status which was derived from people’s religious beliefs. They also had significant impacts on people’s practical lives and based on these features they were manifested in art of each era. In ancient Iran, some plants had specific importance and were considered as sacred plants. In Achaemenid era when Iranian art achieved a coherent style, plant symbols were widely represented in this art which were according to Zarathustra’s teachings and beliefs. Sassanid who thought themselves as the heir of Achaemenian art, continued to use and keep these plant symbols and myths in their various art works. By applying descriptive-analytical research method and library-based documents, this paper attempts to provide recognition of mythological and Sacred Plants, determination of the origins of these mythological and their importance and roles in Sassanid art. The research results present that the use of motifs of mythological and Sacred Plants served decorative, symbolic and religious purposes. In another word, they were rooted in religious beliefs of that era and they symbolized blessing, mercifulness, fertility, immortality, and even the continuity of monarchy and authority.
    Keywords: plant, myth, sacred, motif, Sassanid art
  • Lale Ahani, Ali Vandshoari, Azade Yaghoubzadeh Pages 65-78
    Pictorial carpets form a relatively large part of Qajar carpets and significant numbers of them illustrate rich Persian poetry and literature. By using inscriptions, this concept had been manifested in many of Qajar pictorial rugs. This paper aims to introduce underlying and effective factors in process of illustration in Qajar carpets and to study a class of pictorial carpets which include the poetic themes related to stories of Bahram Gūr. In this regard the main question of this research is the relations between the themes of inscriptions, illustrations’ style, source of inspiration and the importance of subject matter (stories of Bahram Gūr). The main purpose of this research is to answer and investigate the above mentioned points. The conducted studies indicate that due to special status and thematic importance of these stories in that particular era, they reflect political, social and cultural situation of that time. The authors have a historical-descriptive approach to this subject. Moreover, the data has been collected by library-based method and the research method is descriptive –analytical one.
    Keywords: Qajar era, pictorial carpets, Lyric poetry, Bahram Gur
  • Abolghasem Dadvar, Negar Zojaji Pages 79-88
    In the history of Islamic reign, Fifth Hijri century is contemporaneous with reign of the Seljuq dynasty that was supportive of arts and culture. On the other hand the time period of this dynasty is simultaneous with eleventh century A.D which is a part of medieval era in West. Unlike to the unprecedented developments in Islamic arts of Seljuqs era, in medieval era Western art did not enjoy a considerable level of progression due to the unstable and chaotic situation of that time. Nevertheless, this period had a considerably advantageous characteristic which is, indeed, the interrelations of East and West as a result of different factors such as the first Crusade. These relations led to some cultural and artistic exchanges and consequently some interactions of which the reflections could be seen in the artworks handed to us from that time. The present research studies the metalwork of Seljuqs and their western medieval peers, emphasizing on the impacts of former one on the latter. In order to do so, the written historical documents have been used as well as pictorial sources. The data has been worked on through theoretical- analytical method along with inference.
    Keywords: metalwork, Seljuq period, medieval era, Islam, West