فهرست مطالب

اخلاق وحیانی - سال پنجم شماره 1 (پیاپی 8، بهار و تابستان 1394)
  • سال پنجم شماره 1 (پیاپی 8، بهار و تابستان 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/12/13
  • تعداد عناوین: 7
|
  • امیر دیوانی، رحیم دهقان صفحه 5
    آیا می توان تقریری از نظریه اخلاقی قانون طبیعی یا اخلاق طبیعت محور را به علامه طباطبایی نسبت داد؟ با مطالعه اندیشه ها و مبانی اخلاقی علامه، به این نتیجه رسیدیم که ایشان از مدافعان تقریر سنتی این نظریه است. علامه ضمن توجه به ظرفیت های طبیعی انسان و اصل هدایت عمومی یا تکوینی، در چهار گام اساسی، نظامی اخلاقی را ترسیم می کند که مبتنی بر طبیعت است. در گام اول، نیازهای طبیعی انسان را تحلیل می کند. در گام دوم، برای برطرف کردن نیازها، مولفه هایی را همچون امیال و استعدادهای درونی انسان یا جهازات تکوینی مشخص می کند و می کوشد زمینه را برای اخلاق مبتنی بر امیال طبیعی و بنیادین انسان فراهم کند. در گام سوم، غایتی برای این امیال مشخص می کند تا همه آن ها در مراتب مختلف، به سوی آن جهت گیری کنند. در گام چهارم، از عاملی سخن می گوید که بر مسیر امیال نظارت می کند و به آن ها در راستای غایت مشخصی جهت می دهد. هدف اصلی این مقاله، تحلیل این دیدگاه علامه است. اطلاعات این مقاله با روش کتابخانه ای جمع آوری شده و داده پردازی آن نیز با روش تحلیلی و استنادی است؛ به این معنا که در مراجعه به اندیشه های علامه، استنادی و در تبیین محتوا توصیفی تحلیلی عمل شده است.
    کلیدواژگان: طبیعت، امیال، اخلاق، ساختار وجودی، عقلانیت، قانون طبیعی، طباطبایی
  • حسن مرادی صفحه 29
    عینی یا ذهنی بودن ارزش های اخلاقی و درونی یا بیرونی بودن منبع انگیزش اخلاقی، از مباحث مسئله ساز فلسفه اخلاق معاصرند؛ زیرا ذهنی بودن ارزش ها، به نسبی بودن اخلاق، و بیرونی بودن منبع انگیزش، به ضعف در عمل منجر می شود. هدف این مقاله، حل این مسائل براساس توحید اطلاقی از نگاه علامه طباطبایی است. روش ما در گام اول، تبیین و تحلیل نظریه توحید اطلاقی و در گام دوم، استنتاج لوازم این نظریه در پاسخ به آن مسائل است. توحید اطلاقی می تواند هم مبنای عینیت ارزش های اخلاقی و هم معیاری درونی برای انگیزش اخلاقی آزاد و متعالی باشد؛ زیرا انسان موحد براساس اسماء حق تعالی، که عینی اند، عمل کرده و فقط یک ذات را در تمام هستی می بیند و تمام صفات و افعال متکثر در آینه های آفاقی و انفسی را تصاویری از صفات و افعال حق تعالی می داند. تبیین وحدت اطلاقی و تمایز آن با سایر مراتب توحید، اثبات عینیت ارزش های اخلاقی و سازگار بودن آن با انگیزش اخلاقی درونی و آزادانه و نیز تمایز آن با سایر انگیزش های اخلاقی در نظام های مبتنی بر وظیفه گرایی و سودگروی فردی یا جمعی دنیوی یا اخروی، از دستاوردهای این مقاله است.
    کلیدواژگان: عینیت ارزش های اخلاقی، توحید اطلاقی، انگیزش اخلاقی، علامه طباطبایی
  • احمدحسین شریفی صفحه 47
    بازکاوی ویژگی ها و مولفه های موضوع علم اخلاق، یعنی کنش های اختیاری و صفات اکتسابی، نه تنها برای فهم بهتر این دانش ضروری است، بلکه در فهم روش استنباط حکم اخلاقی نیز نقش آفرین است؛ به همین دلیل ما در این مقاله می خواهیم به این پرسش پاسخ دهیم که ویژگی های موضوع علم اخلاق کدام اند و چه نقشی در روش استنباط حکم اخلاقی دارند. با روش تحلیلی و عقلی، هفت ویژگی را برای علم اخلاق به دست می آوریم: جزء فعالیت های انسانی بودن؛ آگاهانه بودن؛ ارادی و اختیاری بودن؛ انتزاعی بودن؛ هدف دار بودن؛ پیچیده و چندلایه بودن؛ وابسته بودن به جهان بینی و انسان شناسی کنش گر. در ادامه، نقش این ویژگی ها را در روش استنباط حکم اخلاقی بررسی می کنیم و به این نتیجه می رسیم که برای کشف حقیقت ارزش های اخلاقی لازم است از روش های گوناگون دست یابی به حقیقت، به ویژه وحی و متون دینی، بهره بگیریم و خود را از هیچ یک محروم نکنیم.
    کلیدواژگان: موضوع علم اخلاق، کنش های اختیاری، صفات اکتسابی، کنش اخلاقی، روش شناسی استنباط حکم اخلاقی
  • سیدمهدی معلمی صفحه 65
    مفهوم عدالت اقتصادی درباره چگونگی توزیع فرصت ها، امتیازها و بهره مندی های اقتصادی افراد و گروه های جامعه است و اندیشمندان همواره درباره آن گفت وگو کرده اند. آنچه بیش از همه توجه فیلسوفان عدالت پژوه را جلب کرده است، روش اثبات حقانیت و معقول بودن اصول و معیارهای عدالت اقتصادی است.
    این مقاله به دنبال مطالعه و ارزیابی روش های دست یابی به پاسخ مسائل اصلی عدالت اقتصادی در آموزه های اسلامی است؛ ازاین رو با روش تحلیل فلسفی، مهم ترین روش های شناخت عدالت در اقتصاد اسلامی، یعنی «مبناگرایی نص محور»، «مبناگرایی علی»، «مبناگرایی فطری- ولایی» و «مبناگرایی منسجم کارکردگرا» را نقد و بررسی می کنیم.
    این پژوهش نشان می دهد روش «مبناگرایی منسجم کارکردگرا» اصالت و کارآمدی بیشتری برای شناخت عدالت اقتصادی در آموزه های اسلامی دارد.
    کلیدواژگان: عدالت اقتصادی، فلسفه عدالت، اقتصاد اسلامی، مبناگرایی منسجم کارکردگرا
  • محمود صیدی، مصطفی موسوی اعظم، حسن اختر صفحه 89
    بسیاری از دیدگاه های علم کلام و فلسفه اخلاق، مبتنی بر تعیین ملاک حسن و قبح است. فخر رازی معتقد است حسن و قبح در افعال بشری عقلی، و در افعال الهی شرعی است. دیدگاه او خاص و منحصر به فرد است. در این جستار، نخست ادله فخر رازی را برای تفکیک جایگاه عقل در اخلاق بشری و الهی و چرایی روی آوردن او را به چنین دیدگاهی خواهیم گفت. دلایل فخررازی را در دفاع از شرعی بودن حسن و قبح افعال الهی در سه جهت طبقه بندی می کنیم: تکلیف، خلقت و جبر حاکم بر عالم. در گام بعدی، ادله او را با رویکرد تحلیلی- انتقادی سنجیده و نقد می کنیم. در پایان، با رد دیدگاه فخر رازی نتیجه می گیریم ملاک معرفت شناختی در تشخیص حسن و قبح افعال انسانی و الهی یکسان است.
    کلیدواژگان: فخر رازی، حسن، قبح، عقل، شرع
  • فتانه تواناپناه، نادیا مفتونی صفحه 107
    فارابی و ابن سینا عللی را که تخالف نظر و عمل را تببین پسین می کنند و راهکار بالقوه این تخالف اند و همچنین از عوامل و مولفه های پیشین تخالف سازند، در آثارشان پراکنده بررسی کرده اند. تناسب کیفیت علم با سطوح ادراکی مختلف می تواند عاملی مهم در توجه به مولفه های تخالف باشد. باتوجه به پیروی بیشتر افراد از ظن و تخییل، شخص حتی با وجود علم مضاد با تخیلات و ظنیات خود، همچنان براساس ظنیات و تخیلات خود عمل می کند و دربرابر آن ها منفعل می شود. چنین چیزی نمایانگر تاثیر قوی تخییل در سطح تصوری و به تبع آن اقناع در سطح تصدیقی است؛ به گونه ای که می توان عوامل نقصان یا پیشرفت هر برنامه ای را در پرتو این دو بعد ارزیابی کرد. از دیگر عوامل تخالف، نبود انگیزش، ارشاد، شوق و همچنین خلقیات، انفعالات و عوامل روانی است که به آن ها توطئات ذهنی می گویند. گرایش مردم به تبعیت از امیال، بیانگر جایگاه هریک در افعال ارادی است. فارابی و ابن سینا به نقش اعتیاد نیز توجه کرده اند. این اعتیاد، نقش نظر و علم را در مبادی فعل ارادی کاهش می دهد. باید توجه کرد که دامنه افراد خاصی برای جایگاه هریک از عوامل تخالف بیان شده است؛ درنتیجه، مسئله تحقیق و پاسخ های آن در دو سطح توصیفی و تحلیلی، مطلق نیستند و نسبت به افراد و شرایط متغیر است.
    کلیدواژگان: گرایش، افعال، اقناع، انفعالات نفسانی
  • حسن بوژمهرانی صفحه 129
    در تاریخ اندیشه مدرن، دو نقطه عطف وجود دارد. اولی، انقلاب فلسفی- معرفتی دکارت است. ظهور و بسط فلسفه دکارت، به معنای زوال جهان بینی قرون وسطی، تولد سوژه انسانی و تغییرات اساسی در مباحث و موضوعات شاخه های گوناگون علمی بود. فلسفه او بر اندیشه های عصر جدید، مانند لیبرالیسم، دموکراسی، حقوق بشر، عقلانیت علمی و قانون گرایی روابط و نهادهای اجتماعی جدید مبتنی بود. برهمین اساس، هنجارها و داوری های اخلاقی دچار تغییرات بی سابقه ای شد. نقطه عطف دوم، در نیمه قرن بیستم رخ داد و بسیاری از اندیشه های عصر روشنگری را به افسانه و سراب تبدیل کرد. چارلز تیلور، یکی از نمایندگان چرخش فلسفی معاصر، معتقد است که معرفت شناسی طبیعت گرای دکارتی باعث غلبه تفسیر نسبی گرایانه، لذت گرایانه، اتمیستی و پوچ گرایانه از کنش اخلاقی و انحراف از آرمان اصالت اخلاقی مدرن شده است. وی افزون بر دفاع قاطع از ضرورت خودشکوفایی فردی و صداقت با خویشتن، دنبال فهم غنی تری از زندگی در چارچوب خیر های گریزناپذیر اخلاقی است. هدف از این پژوهش، ژرف اندیشی درباره انسجام و کفایت اندیشه اخلاقی یکی از اندیشمندان برجسته فلسفه اخلاق معاصر است. این پژوهش نشان می دهد بازگشت نظریه اخلاقی تیلور به سنت رمانتیسیسم برای احیای تعالی اخلاقی نارساست و به فضیلت گرایی دینی بسیار نزدیک تر است تا آرمان اصالت مدرن. همچنین کمک گرفتن از منابع مختلف توجیه اخلاق اصالت، به ابهام ها و تعارض های نظریه وی افزوده است. چون تیلور فیلسوفی تحلیلی است، روش شناسی این پژوهش، تحلیلی- انتقادی است.
    کلیدواژگان: نظریه اخلاق اصالت، طبیعت گرایی، اخلاق مدرن، رمانتیسیسم، دموکراسی لیبرال
|
  • Amir Divani, Rahim Dehqan Page 5
    Is it feasible to attribute an expression of ethical theory of natural law or nature-oriented Ethics to Allameh Tabatabai? After studying his thoughts and ethical principles, it is concluded that Allameh Tabatabai is one of advocates of classic expression of this theory. Along with considering the natural capacities of human and public or engendering (Takvini) Guidance principle, he establishes an ethical system based upon nature in four major steps. In first step, he analyzes human’s natural needs. In second in order to resolve the needs, he defines elements such as desires and potential capabilities of human being or engendering devices and tries to provide conditions for ethics which are based upon human being’s natural and basic needs. In third step he defines an utmost for these desires until all of desires in various levels tend to them. In fourth step, Allameh brings up a factor which is an observer to desires and directs them to the defined utmost. The main purpose of this article is analyzing this viewpoint of Allameh Tabatabaii. Information and data of the article is collected through library research method and its processing through analytical and citation method has been performed, i.e. in referencing Allameh’s thoughts, the method is citation and in explaining the content, the method is descriptive-analytical.
    Keywords: nature, desires, ethics, onotoligical structure, rationality, natural law, Tabatabai
  • Hassan Moradi Page 29
    Objectivity or subjectivity of ethical values and being intrinsic or extrinsic of source of ethical motivation is one of the problematic issues of contemporary ethics/moral philosophy. Because subjectivity of ethical values may lead to relativism in ethics and extrinsic factor in ethical motivation may lead to weakness in performance.The purpose of this article is to resolve such issues based upon Absolute Monotheism from Allameh Tabtabai`s point of view. Our approach in first step will be clarification and analysis of Absolute Monotheism and in the second step will be reasoning of this theory toward resolving such issues. Absolute Monotheism may be the base of objectivity of ethical values and also an intrinsic factor in free and sublime ethical motivation. Because the monotheist person will act based upon God`s Names (Asma-Allah) – all of which are objective, knows just one Essence in whole universe and acknowledges all characteristic and acts - all of which are reflected in human and non-human creatures - as characteristics of the Holy God. Of achievements of this research, we can mention clarification of Absolute Monotheism and its differentiation from other levels of monotheism, proving the objectivity of ethical values and its adaptability with free and intrinsic ethical motivation and its distinction with other ethical motivations in systems which are based upon deontology and personal/communal or worldly/unworldly utilitarianism.
    Keywords: the objectivity of ethical values, absolute monotheism, ethical motivation, Allameh Tabatabai
  • Ahmad Hossein Sharifi Page 47
    The re-explore of features and components of ethics subject, i.e. the voluntary actions and acquired traits, not only is necessary for a better understanding of this knowledge, but also has a role in the understanding of the method of deduction of moral judgments. Therefore, in this article we want to answer the question “what are the characteristics of ethics subject-matter?” and “what is their role in the deduction of moral judgments?” By analytical and rational method, we obtain seven features of ethics subject as follows: being a part of human activities, being conscious, being voluntary and optional, to be abstract, purposefulness, complexity and multi-layered and ultimately depending on worldview and on active anthropology. Then, we examine the role of these characteristics in the deduction method of moral judgments, and conclude that to discover the truth of moral values, it is necessary to take advantage of different ways to achieve the truth, especially the revelation and the religious texts.
    Keywords: ethics subject, matter, voluntary actions, acquired traits, moral action, the methodology of deduction of moral judgment
  • Seyyed Mahdi Moalemi Page 65
    The concept of economic justice is about how economic opportunities, privileges and benefits are distributed among individuals and communities of the society and scholars always have discussed about the concept. Among all, what has been the most attractive for justice researchers is the method by which the legitimacy and reasonableness of the economic justice principles and standards are proved. This article is about to study and assess the approaches toward solutions of major issues of economic justice in Islamic doctrines. Therefore by means of rational analysis, we are going to explore and to study the main approaches of economic-justice cognition, which is “text-oriented Foundationalism”, “Causation Foundationalism”, “intrinsic- Walayaii Foundationalism” and “Pragmatic coherent Foundationalism”. This research proves that the “Pragmatic coherent Foundationalism” method is the most practical and authentic approach for cognition of economic justice in Islamic doctrines.
    Keywords: Economic justice, philosophy of justice, Islamic economy, Pragmatic coherent Foundationalism
  • Mahmoud Seydi, Mustafa Musavi Azam, Hassan Akhtar Page 89
    Most of the viewpoints toward theology and ethics are based upon determining the criteria of the goodness and badness. Fakhr al-Din al- Razi’s viewpoint is that the criteria of the goodness or badness of human actions is reason and that of God’s actions is the Islamic Law (Sharia). His point of view is especial and unique. In this article, firstly the Razi’s proofs in distinguishing the status of reason in human and God’s ethics and the cause by which he turns to such viewpoint are explained. Razi’s proofs advocating the Islamic-law legitimacy of goodness and badness of God’s actions are divided into three categories: duty, creation and determinism dominated on the universe. In the next step, Razi’s proofs will be evaluated and criticized through analytic-critical approach. And finally by rejection of Razi’s theory we conclude that the criteria of epistemology in goodness and badness of God and human’s actions is equal.
    Keywords: Razi, goodness, badness, reason, God, Islamic Law
  • Fattaneh Tavanapanah, Nadia Maftoni Page 107
    Farabi and Avicenna have perused sporadically the causes which explain posteriorly the contrast of theory and practice and are the primary solution of this contrast and also are of the a priori elements which make the contrast. The proportionality of quality of science as well as the levels of comprehension can be a crucial factor in perusing the contrast elements. Since most of the people follow their guess and imagination, a person in spite of knowing that there is an inconsistency between his imagination and his knowledge, he keeps on following his guess and imagination and will be passive toward them. This issue shows the power of imagination in abstract level and thus its performance in concrete level. This power is to the extent that the success and failure of every program can be assessed through these two dimensions. The other causes of inconsistency are reluctance, lack of guidance, enthusiasm and also moods, reactions and psychological elements which are mentioned as mental negative factors. People`s tendency for following their desires, indicates the status of each in voluntary actions. Farabi and Avicenna also believe in the role of habit. Such habits decrease the role of opinion and knowledge in the beginning of the voluntary action. It should be considered that for every inconsistency factor, specific range of people is defined. Thus, the research problem and its responds in descriptive and analytic level are not absolute and based upon individuals and circumstances are variable.
    Keywords: tendency, actions, persuasion, sensual passivity
  • Hassan Boujmehrani Page 129
    In the history of modern thought there are two turning points. The first one is philosophical-epistemological revolution of Descartes. The appearance and expansion of Descartes philosophy was equal to the decline of the Middle Age's worldview, the birth of human subject and essential changes in debates and subjects of different scientific branches. His philosophy was based on modern-age thoughts such as liberalism, democracy, human rights, scientific rationalism, Legal Positivism in new social relations and institutions. Thus ethical norms and judgments were changed unprecedentedly. The second tuning point which took place in the middle of the twentieth century turned many thoughts of Enlightenment Age into mirage and illusion. Charles Taylor, one of contemporary philosophical turning representatives, believes that Descartes naturalistic epistemology leaded to dominance of the relativist, hedonistic, atomistic and nihilistic interpretation of moral act and deviation from the ideal of modern ethical principality. In addition to absolute advocating of self-actualization and self-honesty, he seeks to find a deeper understanding of life in the framework of inevitable moral goods. The aim of this research is to contemplate coherency and adequacy of ethical thought of one of the prominent figures in contemporary moral philosophy. This article shows that return of Taylor’s moral theory to romanticism tradition to revive the ethical studies is not clear and it is more virtue-oriented religious than the ideal of modern principality. Also, get help from various sources for justifying the ethics of principality increases the ambiguities and inconsistencies of Taylor’s theory. Since Taylor was an analytic philosopher, the methodology of the article is critical-analytic.
    Keywords: moral principality theory, naturalism, modern morality, romanticism, liberal democracy