فهرست مطالب

  • سال یکم شماره 2 (پاییز 1392)
  • تاریخ انتشار: 1393/03/23
  • تعداد عناوین: 8
|
  • ابراهیم فتحی*، ربابه فتحی صفحه 2
    انقلاب اسلامی ایران عامل بسیار مهم در تغییرات بنیادی ای بوده که در پی آن حکومت دینی در ایران برقرار شد. در سال های نخستین دهه چهارم انقلاب اسلامی نیز جامعه ایران با تغییرات بسیار گسترده روبه رو بوده است. عواملی چون وسایل ارتباط جمعی از قبیل اینترنت، ماهواره و... و رشد تحصیلات و حضور نسل جوان دارای ارزش های بیشتر مادی و گروه های مرجع دیگر و عصر اطلاعات سبب بروز تغییر انتظارات مردم از نقش های موجود در جامعه شده است. در این پژوهش انتظارات دینی مردم از روحانیون و چهار عامل (فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی) موثر بر انتظارات دینی مردم از روحانیون مورد بررسی قرار گرفته است. از میان مقوله های شاخص انتظارات دینی، رعایت احکام شرعی با 64 درصد رتبه اول را به خود اختصاص داده است یعنی روحانیون خود عامل به آن چه تبلیغ می کنند هستند. عامل فرهنگی، انتظارات اقتصادی، انتظارات اجتماعی و شاخص های سیاسی - به ترتیب، از لحاظ اهمیت - در برآوردن انتظارات دینی مردم در رتبه اول تا چهارم قرار دارند.
    کلیدواژگان: انتظارات از روحانیون، انتظارات فرهنگی، انتظارات اقتصادی، انتظارت دینی، انتظارت اجتماعی و سیاسی
  • محمدرضا بهمنی* صفحه 32
    شناخت و تحلیل جریان های فکری، عامل مهمی در شناخت بهتر پدیده ها و مسائل محیطی در گذشته و حال و راهبری تحولات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در آینده است. بنابراین، یکی از اهداف جریان شناسی های فکری را می توان اعتلای حوزه سیاست گذاری، از جمله سیاستگذاری فرهنگی دانست. از این منظر، این گونه جریان شناسی را باید به شناخت آراء جریان های فکری در مسئله نسبت دین و زندگی معطوف ساخت. در این نوشتار، حوزه دین پژوهی، عرصه تضارب افکار در مسئله نسبت دین و زندگی قلمداد شده و دیدگاه های جریان های فکری ایران معاصر بر حول سه مولفه ی؛ موضوع شناسی، روش شناسی و راه حل شناسی، معرفی و توصیف شده، سپس با مرور اجمالی چیستی سیاستگذاری فرهنگی، نقش دین پژوهی و تنوع جریان های فکری این حوزه در سیاستگذاری فرهنگی تبیین شده است.
    کلیدواژگان: جریان شناسی فکری، دین پژوهی، دین و زندگی، سیاست گذاری فرهنگی
  • سید محمد علی غمامی* صفحه 56
    روابط جنسی نامشروع تهدیدی جدی برای ایمان و حیات انسانی است. «پیامدهای» منفی چنین روابطی را نمی توان انکار کرد؛ از هتک حرمت ها و به خطر افتادن بنیان خانواده گرفته تا روسپی گری، تجاوز، سقط جنین و مخاطرات جمعیتی. در این مقاله پس از آن که مسئله و علت اصلی این روابط از پیامدها و زمینه های این ناهنجاری تفکیک شد، «مسئله» و ناهنجاری در روابط جنسی ناشی از نبود الگوهای فرهنگی بهنجار برای رفع یک «نیاز» واقعی تعریف گردید. موقعیتهای بسیاری را می توان دید که در آن ها افراد نیازهای جنسی دارند، اما امکان ازدواج دائم تک همسری برایشان وجود ندارد و این درحالی است که روش بهنجار دیگری در عرصه فرهنگ برای این شرایط تعریف نشده است و گویی سیاست ها و سیاست گذاری در جمهوری اسلامی ایران نیز به این مسئله بی توجه است. بدین ترتیب بازاندیشی در این زمینه یکی از ضروری ترین و در عین حال مغفول ترین حوزه های سیاست گذاری فرهنگی در ایران به شمار می آید. این مقاله با صورت بندی تصویری از مسئله، آن را بر روی میز سیاست گذاری نهاده و با بررسی نظریه های موجود، نشان داده است که نظام سیاستگذاری، نیازمند نظریه ای جدید برای ساماندهی و سالم سازی روابط جنسی در جامعه است. همچنین نگارنده با معرفی معیارهای سه گانه ، سعی کرده است، چارچوبی برای ارزیابی و انتخاب نظریه مناسب در این زمینه ارائه نماید.
    کلیدواژگان: سیاست گذاری فرهنگی، تحلیل سیاست، خانواده، ازدواج دائم، حکمت و فرهنگ، فلسفه
  • کریم خان محمدی*، حسین حاج محمدی صفحه 86
    مسئله اصلی این نوشتار روش شناسی مکتب مطالعات فرهنگی بیرمنگام است. هدف از انجام این پژوهش بررسی ریشه های بنیادین این مکتب دلالت های معرفتی آن در مطالعات فرهنگی و سپس نقد آن ها با بهره گیری از ظرفیت حکمت اسلامی است. در این نوشتار، زمینه های وجودی و معرفتی، مبانی نظری و روش های کاربردی این مکتب را بررسی کرده ا یم و به این نتیجه رسیده ایم که مکتب بیرمنگام متاثر از جنبش های اجتماعی و جریان های معرفتی نیمه دوم سده بیستم از جمله فرهنگ گرایی، نئومارکسیسم، ساختارگرایی و پساساختارگرایی است. فروکاستن معرفت به ساحت های فرهنگی اجتماعی، ضعف استدلال های مربوط به خود بنیادی فرهنگ، عدم توجه کافی به مسائل ساختاری اجتماعی، عدم تلقی روشن از فرهنگ و فروکاستن آن به مثابه امری سیاسی و فقدان روش و قلمرو نظری مشخص از جمله انتقادات وارد بر این مکتب است.
    کلیدواژگان: روش شناسی، مکتب بیرمنگام، مطالعات فرهنگی
  • محمدعلی محمدی*، حسن خیری صفحه 108
    مسئله شناسی، از اولین، بایسته ترین و ضروری ترین نیازهای پژوهشی به شمار می آید. این مهم درباره مسائل دینی و به ویژه قرآنی از اولویتی دو چندان برخوردار است. از طرفی، مسئله شناسی نیز همانند بسیاری دیگر از علوم و تحقیقات بشری زمان مند و حتی مکان مند است، پس بر پژوهشگران لازم است تا مسائل و مشکلات هر عصری را شناسایی کرده و تحقیقات خود را متوجه و معطوف مسائل موجود و ارائه راه حل ها کنند. یکی از مسائل مهمی که در مسئله شناسی شایسته بررسی است، امکان سنجی طراحی سامانه ای است که روز آمد، اصلاح و ارتقاپذیر، قابل انعطاف، دارای جامعیت و شمول نسبی و به گونه ای باشد که پژوهشگران با مراجعه به آن سامانه بتوانند از طرفی مسائل هر عصر را شناسایی و درباره آن تحقیق و از طرفی مهم ترین مسائل را عرضه کنند. این مقاله با مفروض دانستن امکان ایجاد چنین سامانه ای، پیشنهادی، دارای سه بخش ورودی، تحلیل داده ها و خروجی، ارائه نموده است. بنابر این طرح، ابتدا با دو روش دلفی و گروه های کانونی، مسائل قرآنی موجود در جامعه در دو سطح عمومی و نخبگانی شناسایی، اولویت بندی و بر اساس ساختارعلوم و معارف قرآن یا دیگر روش های معمول، طبقه بندی می شوند. سپس دیگر ورودی ها، به شکلی که در متن مقاله آمده، به سامانه عرضه شده و با توجه به نیمه هوشمند بودن سامانه، این عناوین دسته بندی و مسائل جدید به دو روش یاد شده، استخراج می شود.
    کلیدواژگان: مسئله شناسی، سامانه، قرآن، مباحث دینی، جامعه
  • ناصر جهانیان* صفحه 136
    توسعه انسانی اسلامی نیاز امروز تمامی جوامع بشری است. آن چه توسعه انسانی یک جامعه را از دیگر جوامع رنگ و بوی دیگر می بخشد و سرعت نفوذ و انتشار تمدنی اش را متمایز می کند پارادایم یا دیدمان حاکم بر آن جوامع می باشد که در این مقاله به معنای چارچوب و اصول فکری که بر بینش انسان نسبت به رویدادهای جهان و آدمی تاثیر می گذارد، در نظر گرفته شده است. پارادایم اسلامی نسبت به توسعه انسانی با پارادایم متعارف توسعه انسانی تفاوت دارد. در این مقاله، با استفاده از آیات قرآن کریم ماهیت توسعه اسلامی، اهداف نهایی این توسعه، و مبانی عقیدتی و ارزشی توسعه اسلامی که کرامت، عزت، و رفاه انسان را محقق می سازد؛ تبیین می شود. بنابراین، مقاله در صدد پاسخ گوی به این پرسش است که این اهداف، مبانی عقیدتی و ارزشی از منظر اسلام کدامند؟ و روش اکتشاف آن ها چگونه است؟ روش تحقیق در مرحله گردآوری اطلاعات، اسنادی یا کتابخانه ای است. در استنتاجات قرآنی، حدیثی و فقهی مطابق روش تحلیل متون عمل می شود. در مباحث اقتصادی به روش تحلیلی عمل خواهد شد.
    کلیدواژگان: توسعه انسانی اسلامی، پارادایم اسلامی، تمدن بشری، معنویت، حیات طیبه، جامعه اسلامی
  • نعمت الله کرم اللهی* صفحه 162
    دین داری سازه ای چند بعدی است و به همین دلیل دین پژوهان در مطالعات سنجش دین داری، الگوهای گوناگونی ارائه کرده اند. بر این اساس، تحقیق حاضر با ابتناء بر الگویی بومی، کوشیده است تصویری اجمالی از وضعیت دین داری جوانان ساکن شهر قم ترسیم نماید. این تحقیق با استفاده از روش پیمایش بر روی نمونه ای 600 نفری از جوانان 15 تا 30 سال ساکن شهر قم اجرا و اطلاعات مورد نیاز تحقیق با ابزار پرسش نامه و با بهره گیری از روش نمونه گیری ترکیبی(میدانی و خوشه ای چندمرحله ای متناسب با حجم (PPS)) از افراد نمونه گردآوری شده است. بر اساس یافته های تحقیق در میان ابعاد سه گانه دین داری، اعتقادات دینی از بیش ترین میزان التزام در بین جوانان پاسخ گو برخوردار است. پس از آن، به ترتیب التزام به عبادات واجب دینی، احکام فردی، احکام جمعی، اخلاق دینی و نشانه های دین داری در مراتب بعدی قرار می گیرند. در مجموع، نتایج به دست آمده نشانگر التزام نسبتا بالای پاسخ گویان به اعتقادات دینی، اخلاق و تکالیف فردی و در مقابل التزام نسبتا پایین آنها به عبادت جمعی، احکام سیاسی، تعظیم شعائر دینی و مشارکت دینی است.
    کلیدواژگان: دین داری، ابعاد دین داری، سنجش دینداری، وضعیت دینداری، جوانان شهر قم
|
  • Ibrahim Fathi*, Robabeh Fathi Page 2
    The Islamic Revolution of Iran has been a very crucial factor in creating fundamental changes, a consequence of which is the establishment of religious government. In the early years of the fourth decade of the Islamic Revolution of Iran, the Iranian society faced pervasive changes. Factors such as mass media, including the internet, satellites, etc, the growth of educational level and the presence of the young generation with increasingly material values and other authoritative groups and the information age have resulted in changes in people’s expectations of the existing roles in the society. This research investigated people’s expectations of the clergymen and the four factors (cultural, social, political and economic) influential in the people’s religious expectations of clergymen. From among the variables of religious expectation index, the observation of religious rulings ranked first with 64%. That is to say, clergies must practice what they preach. Cultural factor, economic expectations, social expectations and political expectations ranked first to fourth respectively in terms of their importance in satisfying people’s expectations.
    Keywords: expectations of clergymen, cultural expectations, economic expectations, religious expectations, social expectations, political expectations
  • Sayyed Mohammad Ali Ghamami* Page 56
    The illegal sexual relationships are menacing threats to the human’s beliefs and lives. The negative consequences of such relations are indubitable ranging from violating and breaching dignities as well as threatening the foundation of the family to prostitution, raping, abortion, and social insecurities. A number of various elements such as deficient social structures, and lack of commitment to observe religious rulings have caused the expansion of illegal sexual relations in Iranian society. In the present article, first, the mentioned problem and the main cause of such unlawful relationships and the backgrounds of such abnormality were separately analyzed, then, “the problem” i.e. the abnormality in sexual relations which has originated from the lack of normal cultural paradigm for satisfying a real natural “desire” was discussed. There exist many situations wherein a person needs to satisfy his/her sexual drive as a natural desire; however, he/she does not have possibility of a permanent marriage. This is while; no other normal acceptable solution is defined for such a problem in the cultural field. Moreover, seemingly, the policies as well as policy making in Islamic Republic of Iran is inattentive to the problem. Holding some special fixed presuppositions, the Iranian policy makers stand against the grounds and consequences of the problem not attending to the fact that prior to any action, first of all, the roots and origin places of such abnormal relations must be identified. Therefore, reconsidering the subject is counted as one of the most essential and at the same time the most neglected field in cultural policy making in Iran. Presenting the image of the problem, the present study puts it on the table of policy making, and also by studying the existing theories depicts that the policy making system is in need of a new theory to organize, recommend, and recover the natural, healthy, and legitimate sexual relationships in the society.
    Keywords: policy makings on sexual relations, illegitimate sexual relationship, policy analysis, family, permanent marriage, satisfying sexual drive
  • Karim Khanmohammadi*, Hossein Hajmohammadi Page 86
    The present study first and foremost deals with the methodology of Birmingham School. The objective of the research is to study the basic roots of Birmingham School, to recognize its epistemological reasons in cultural studies, and then to critique them through taking advantages of the capacities of the Islamic philosophy. The present piece of writing studies the generating factors, epistemological grounds, theoretical implications, and practical methods of Birmingham School, coming to the conclusion that this school is the result and under the influence of social movements, and epistemological circumstances of the second half of the 20th century including culturalism, Neo-Marxism, structuralism, and posstructuralism. Birmingham School attracts some criticism such as the reduction of epistemology to sociocultural fields,
    weakness of the reasoning related to subjectivity of culture, lack of adequate attention to the socio-structural problems, lack of accurate understanding of the culture, degrading culture to a political issue, and the lack of clear method and theoretical framework.
    Keywords: Methodology, Birmingham School, cultural studies
  • Mohammad Ali Mohammadi*, Hassan Kheyri Page 108
    Problematology is of the first, most necessary and essential necessities of research. It is of even greater importance in religious issues, especially the Quranic issues. Like other human sciences and researches, problematology is time and place dependent. Therefore, one of the crucial issues, which deserves to be considered in problematology, is the possibility of designing an updated flexible software holding the capacity of updating and modifying, as well as enjoying a relative comprehensiveness. Such a system should be so efficient and professional that by utilizing it, researchers can identify the existing problems of each age, study them, and present the most important problems. Taking the possibility of producing such a system in mind, the present essay has offered a suggestion composed of three parts: the data (input), data analysis, and the output. According to the mentioned design, in the first place, through utilizing two methods, Delphi technique and focus group, the existing Quranic issues in the society is identified at two levels of the ordinary and the elite. They are also prioritized according to their level of importance, and categorized based on the Quranic science and teachings’ structure, or other sorts of commonplace methods. Next, other data exactly as they exist in the text of the article are given to the software, and since the software is semismart, the headings are classified and the new problems are worked out by the two mentioned methods. Different types of data as input, the quality of analyzing data, and the required output are explained in the essay’s text.
    Keywords: problematology, software, Quran, religious problems, society
  • Nasser Jahaniyan* Page 136
    The Islamic human development is today’s need of all human societies. What makes human development different from society to society, and what makes the speed of the influence and dissemination of the societies’ civilizations distinct from one another is the dominant or ruling paradigm of the societies. In the present article, paradigm is defined as the thinking framework and principles which affect on the human insight and way of thinking toward the world and its people. The Islamic paradigm in relation to human development is different from the commonplace paradigm of human development. Taking advantage of the holy Quran’s verses, the study clarifies the nature of Islamic development, the ultimate goals of Islamic development, and its ideological and valuable principles aiming at elevating the respect, dignity, glory, and welfare of human being. Therefore, the researcher is going to find the answer to the following questions: What are the goals, and the ideological principles and values from the viewpoint of Islam, and what are the ways of discovering them? The data collecting method is through library research as well as gathering existing documents. In Quranic, hadith (traditional), and jurisprudential reasoning, the content analysis is made, and in economic issues data analysis is made.
    Keywords: Islamic human development, Islamic paradigm, human civilization, Spirituality, goodly life, Islamic society, development objectives
  • Nematollah Karamollahi* Page 162
    Religiosity is a multidimensional entity. Therefore, in their studies regarding evaluating the status of religiosity, the researchers in the field of religion have presented various paradigms. Accordingly, based on a local paradigm, the present research has tried to present a brief view of the Qomi youth. The survey study was performed on 600 young people aged between 15 to 30 years old, who were living in the city of Qom. The required data was collected through the questionnaire and the use of mixed sampling (stratified and cluster random sampling) proportionate with the survey total population. Based on the findings of the research, from among the three-dimensional aspects of religiosity, the religious beliefs enjoy the highest level of religious duty and precept among the youth. Being committed to or considering oneself obliged and obedient to mandatory religious worshipping, individual religious duties, social religious duties, religious moralities, and the signs of religiosity enjoyed lesser priorities regarding the religious duties, respectively. In a nutshell, the achieved results show a high level of the youth obedience to religious beliefs, morals, and individual obligations, and conversely a relatively low level of obedience to congregational worshipping, political ordinances, and religious rituals’ prioritizing or magnifying, and religious coalitions.
    Keywords: religiosity, dimensions of religiosity, measuring the degree of religiosity, religiosity status, Qom's youths