فهرست مطالب

پژوهشنامه ادیان
سال هفتم شماره 2 (پیاپی 14، پاییز و زمستان 1392)

  • تاریخ انتشار: 1392/11/28
  • تعداد عناوین: 6
|
  • مریم جعفری، ابوالفضل محمودی صفحات 1-26
    انسان آرمانی در حماسه های اقوام کهن، در وجود قهرمانان حماسه ها متجلی می شود، که هر یک از آنان بازتاب تفکر و ارزش های اخلاقی جامعه خویشتن است. حماسه سرایان بزرگی چون والمیکی و فردوسی در اثر خود به خلق چنین انسان آرمانی پرداخته اند. قهرمانان رامایانه و شاهنامه در واقع انسان را در مراتب گوناگون خویش نشان می دهند. در بررسی ویژگی های شخصیتی چنین انسان آرمانی، صفاتی چون خداپرستی، خردمندی، دادگری، بی نیازی، وفاداری، خیرخواهی و دوراندیشی بسیار بارز و برجسته اند. گر چه این ویژگی ها تا حدودی در هر دو اثر به طور یکسان یافت می شوند، اما هر کدام با توجه به پیشینه فرهنگی سرزمین خود بروزی متفاوت دارند. برخی ویژگی ها مانند وفاداری در انسان آرمانی رامایانه برجسته تر به چشم می آید، حال آن که فرهمندی ویژگی خاص انسان آرمانی شاهنامه است.
    کلیدواژگان: انسان آرمانی، رامایانه، والمیکی، شاهنامه، فردوسی
  • مهدی حسن زاده، علی اکبری چناری صفحات 27-44
    عرفان و طریقت سرخپوستی دون خوان در سال های اخیر با آثار کارلوس کاستاندا شناخته شده است. بیشتر عناصر مهم موجود در ادیان ابتدایی را می توان در این طریقت مشاهده نمود، هم چون شیء مقدس، که همه افراد لیاقت و شایستگی دست زدن به آن را ندارند؛ اعتقاد به نیروی نامتشخص و ماورایی که در این طریقت نیروی مقدس، و در علم ادیان با اصطلاح «مانا» خوانده می شود؛ وجود تابوهای گوناگون مربوط به اشیاء، افراد، کلمات و نام های مقدس؛ وجود انواع و اشکال مختلف جادو؛ اعتقاد به وجود روح در مظاهر مختلف طبیعت و در نتیجه نگاه احترام آمیز به آن؛ و وجود همزاد یا در اصطلاح ادیان «توتم» که از یک سو حامی و نگاهبان فرد است، و از طرف دیگر انسان باید آن را محترم بدارد. برخلاف اکثر توتم های موجود در ادیان ابتدایی، در اینجا توتم از جنس حیوان نیست، بلکه از باشنده های طبیعی و گیاهی است.
    کلیدواژگان: عرفان سرخپوستی، ادیان ابتدایی، دون خوان، کاستاندا، مانا، تابو، جادو، جانمندانگاری، توتم
  • مژگان سرشار صفحات 45-74
    هم در قرآن و هم در «عهدجدید» به کیفیت آفرینش عیسی (ع) اشاره شده است و در هر دو، انعقاد نطفه عیسی مسیح از مریم و روح القدس ممکن شمرده می شود، اما شیوه وقوع این امر و آفرینش عیسی در این دو کتاب اندکی متفاوت است. در عهدجدید نهایی ترین توضیح، سایه افکندن قوت حضرت اعلی، پس از آمدن روح القدس بر مریم است و به این ترتیب، خدا به عنوان پدر عیسی معرفی می شود. در انجیل یوحنا نیز عیسی کلمه، و البته کلمه خدا دانسته می شود که به جسم تبدیل شد. در قرآن توضیح بیشتری درباره کیفیت خلقت عیسی آمده است. نخست آن که ماهیت عیسی مانند تمام انسان ها و آدم از خاک، و دارای اصالت انسانی است. دیگر آن که نطفه او را مانند نطفه سایر افراد بشر کلمه می خواند و کلمه را از مخلوقات الهی می داند. از این رو، در این مقاله به مراحل خلقت انسان که مسیح نیز یکی از آنان است، از نگاه قرآنی نیز اشاره می شود. افزون بر این، مسیح از نظر خلقت و از این نظر که بدون پدر به دنیا آمده است، به آدم مانند می شود؛ جز آنکه با نفخ روح القدس در رحم مریم (س) وارد شده است. عهدجدید نیز عیسی را به آدم تشبیه کرده است. بنابراین، مفهوم کلمه، خلقت نطفه عیسی همانند نطفه آدم و آرای مفسران و محققان در این باره، از منظر این دو کتاب مقدس در مطالعه ای تحلیلی و مقایسه ای تبیین می شود. در آخر، تفاوت اعتقاد مومنان به قرآن و عهدجدید، از حیث هویت بشری یا الهی بودن عیسی مورد بررسی قرار می گیرد.
    کلیدواژگان: عیسی مسیح، آدم، عهد جدید، قرآن، آفرینش، روح القدس
  • انسیه شیرخدایی، فاطمه لاجوردی صفحات 75-96
    ظهور دجال یا ضد مسیح که در همه چیز با مسیح مخالف است، در مسیحیت از نشانه های ویژه آخرالزمان به شمار می آید. باور به دجال در قرون اولیه مسیحی با الهام از کتب مکاشفه ای عهد عتیق توسط پدران کلیسا مورد توجه قرار گرفت، در قرون وسطی بسط یافت و از قرن شانزدهم میلادی به بعد مصادیق زیادی برای آن در نظر گرفته شد. در کتاب مقدس آیاتی چند به دجال اشاره دارد. حاکمیت او اهریمنی و جهانی است و براساس مکاشفه یوحنا، دنیا شیطان را در قالب این رهبر حیوان منش جهانی پرستش خواهد کرد. دجال دشمن نهایی نیکی ها است و تعالیم مسیحی بر این امر تاکید دارد که او از هم اکنون در کار است. او و لشکریانش با خدا و نقشه های او مخالفت می کنند. برخی او را شخصی شرور، عده ای آن را یک نظام و جریان جهانی می دانند، و عده ای دیگر نیز برخی از رهبران مذهبی و سیاسی دنیا را به عنوان ضد مسیح یا دجال در نظر می گیرند. به نظر می رسد که اعتقاد به ظهور دجال ریشه در یهودیت داشته باشد. بازتاب اسلامی این پدیده را می توان در شخصیت «الدجال» یافت، که تاثیر آشکاری در الهیات، هنر، ادبیات و سیاست دارد. در این جستار کوشش بر آن بوده است که برخی ابعاد مختلف ضد مسیح مورد بررسی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: دجال، ضد مسیح، آخرالزمان، بلیعال، مکاشفه یوحنا، مسیح
  • لیلا هوشنگی، ریحانه غلامیان صفحات 97-118
    از آنجا که شعائر و مناسک دینی نخستین امری است که ناظر بیرونی با آن در تماس قرار می گیرد، پژوهشگران مطالعات دینی آن را به منزله مهم ترین تجلی دین بررسی می کنند. در مسیحیت نیز شعائر و به طور خاص عشای ربانی و تعمید، جایگاه ویژه ای را داراست. در الاهیات ارتدوکس با تفکیک عناصر و مولفه های «کلامی» از عناصر «غیر کلامی» شعائر، بر اهمیت شمایل ها نیز تاکید خاصی می شود. هم چنین شمایل ها به منزله مجلایی برای خداگونگی و تشبه به خدا، بخشی انفکاک ناپذیر از الاهیات و شعائر کلیسای ارتدوکس به شمار می آیند. در این مقاله کوشش شده تا تفسیر کلیسای ارتدوکس از شمایل ها و کارکرد آنها در مقام نمادهایی با محتوای معنوی بررسی و تبیین شود. هدف اصلی از اجرای شعائر در این کلیسا، تشبه به خدا و مسیح، و نیل به خداگونگی است. این آموزه در مقام اصل بنیادین الاهیات و عرفان کلیسای ارتدوکس شرقی و وجه افتراق آنها به معنای رسیدن به اتحاد الهی و دریافت موهبت شباهت الهی است.
    کلیدواژگان: کلیسای ارتدوکس، شمایل ها، شعائر مسیحی، عشای ربانی، تشبه به خدا
  • رضا کاظمی، بهزاد سالکی صفحات 119-142
    نظام مند کردن الاهیات پروتستان یکی از ویژگی های برجسته جان کالون است. او در تبیین دیدگاه های الاهیاتی خود، از حکمت رواقیون، آموزه های انسان گرایان و مکتب نوآگوستینی بهره برد و توجه ویژه ای به آثار آگوستین نمود. در واقع او اندیشه هایش را بر نظریات آگوستین بنیان نهاد. تاکید جدی بر تقدم خداوند و تقدیر ازلی در فرآیند نجات انسان، تاکید بر اصل «تنها کتاب مقدس» ، نفی سلسله مراتب کلیسایی، تاکید بر اهمیت ایمان به جای تاکید بر عمل نیک، و اعتقاد به برپایی حکومت الاهی، برخی از مهم ترین دیدگاه ها و آموزه های کالون هستند که در این مقاله کوشش برآن است که به اختصار مورد بررسی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: جان کالون، الاهیات پروتستان، تقدیر ازلی، اصلاح طلبی، حکومت الاهی
|
  • Pages 1-26
    In the epics of the ancient peoples, the ideal man is manifested in the life and works of their heros, so that each one of them is a reflection of the ethical standards and values of his society. Great epic writers such as Valmiki and Firdawsī tried to create such an ideal man. The heros of Rāmāyāna and Shāhnāmah show the man in his different levels. In a survey of the characteristics of such an ideal man, his belief in God, wisdom, justice, self sufficiency, loyalty, philanthropy and prudence seem quite prominent. Though these characteristics are more or less found in both works, each quality has different manifestations according to the cultural background of its land of origin. For example, some qualities like loyalty are more prominent in Rāmāyāna, while others like having the God given charisma are more important in Shāhnāmah.
    Keywords: Ideal man, Ramayana, Shahnamah, Valmiki, Firdawsi
  • Pages 27-44
    In recent years, the mystical path of Don Joan has been brought forward in the works of Carlos Castanda. Most of the important elements of primitive religions can be recognized in this path. These include: the sacred object which not everybody deserves to touch it; belief in an impersonal and supernatural power, which in this path and in religious studies as a whole is called “mana”; various taboos, related to objects, persons, sacred words and names; belief in the existence of the spirits of various natural phenomena and therefore, the necessity of their veneration; belief in the existence of twin or (in religious terminology) “totem”, which on the one hand protects the man, and on the other, must be venerated by man. Contrary to the most primitive religions in which the totem is an animal, here the totem is either a plant or other natural phenomena.
    Keywords: Don Joan, Carlos Castanda, mana, taboo, totem
  • Pages 45-74
    Hints to the quality of the creation of Jesus is found both in the Quran and the new Testament. Also in both, the conception of Jesus in Mary’s womb through the Holy Spirit is considered possible, but the manner of its happening is rather different. In the New Testament the final explanation is the coming of the Holy Spirit and the over shadowing of Mary by the power of the Most High, and this way God is considered as the father of Jesus Christ. In the Gospel of John, Jesus is regarded as the word of God who became flesh. In the Quran more explanations are found. First, the nature of Jesus, like Adam and other human beings is considered to be from earth and genuinely human. Second, his seed, like the seeds of other human beings is called the word, which is one of God’s creations. In this paper, the stages of the creation of man, including Jesus, is studied from the point of view of the Quran. Furthermore, Jesus is likened to Adam, as he was born without a father, except that he was conceived in Mary’s womb through the breath of the Holy Spirit. The same concept is also find in the New Testament. Therefore, these two concepts, together with the points of view of the commentators, and the believes of the faithful Christians and Muslims considering the human or divine nature of Christ is further studied in this paper.
    Keywords: Jesus Christ, Quran, New Testament, creation, Adam
  • Pages 75-96
    The rise of Antichrist who is opposed to Christ in every aspect, is considered as a characteristic sign of the end of time. The concept of Antichrist, based on the apocalyptic books of the Old Testament was pondered over by the church fathers and developed during the middle Ages. From the 16th century onward many persons were considered as his instances. A number of verses in the Bible refer to Antichrist. It is said that his dominance is universal and satanic and according to the book of revelation, the world will worship Satan in the person of this beastly world leader. Antichrist is the foremost enemy of the good and christian teachings emphasize that he is at work even now. He and his army are opposed to the God’s plans. Some consider him as an evil person, others see him as a world system or trend, and still others identify some religious or political leaders with him. It seem that the origins of this concept are to be found in Judaism. In Islam, the concept of Antichrist is reflected in the person of dajjāl, which has exerted a great influence in theology, art and politics. In this paper various aspects of this concept is studied.
    Keywords: Antichrist, end of time, dajjāl, satan, Christ
  • Pages 97-118
    Religious rites are usually the first expressions of a religion which an observer comes in contact with and therefore, researchers on religions study them as the most important mainfestations of a religion. In Christianity too, rites and particularly the Holy Communion enjoy a prominent place. In the Orthodox church by differentiating between the “Theological” and “non-theological” elements, the importance of the icons is specially emphasized. The icons as the loci of deification, are also considered as an inseparable part of the Orthodox theology. In this paper, we are trying to elucidate the Orthodox church’s interpretation of the icons and their function as symbols with spiritual significance. The basic aim of performing the rites in this church, is simulating God and Christ and therefore, deification. This teaching as the most fundamental principle of Eastern Orthodox church’s theology and mysticism, signifies the realization of the unity with God and receiving the gift of deification.
    Keywords: The Orthodox Church, icons, Christian rites, the Holy Communion, deification
  • Pages 119-142
    One of the most prominent features of John Calvin is his systematization of the Protestant theology. To elucidate his views, he used the wisdom of stoics, teachings of the Humanists and Neo-Agustinians, and specially studied the works of st. Augustine. In fact, it could be said that he based his thoughts on Augustine’s views. A number of most important features of Calvin’s teachings which are discussed in this paper are as follows: emphasis on the priority of God and his eternal prudence in the process of salvation; emphasis on the principle of “only the Bible”; negating the ecclesiastical hierarchy; emphasis on the importance of faith rather than righteoushess; and belief in establishing a divine rule.
    Keywords: John Calvin, Protestant theology, reformationism, divine rule