فهرست مطالب

پژوهشنامه ادبیات تعلیمی - پیاپی 28 (زمستان 1394)
  • پیاپی 28 (زمستان 1394)
  • تاریخ انتشار: 1395/02/12
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مقاله پژوهشی
  • سید مهدی نوریان، مهسان قریشی صفحات 1-32
    هدف از آفرینش انسان، رسیدن به کمال مطلوب است و لازمه تحقق این هدف، کسب فضایل اخلاقی در سایه تربیت است. پیامبران نیز هدفی جز تعلیم مکارم اخلاقی نداشته اند. آیات قرآن مجید از پیام های اخلاقی و تربیتی سرشار است. شاعران و نویسندگان هم با الهام از آیات روح افزای قرآن از دیدگاه های خاص به این موضوع پرداخته اند. یکی از این شاعران و نویسندگان که در واقع متنفذترین معلم اخلاق نیز هست، شیخ اجل سعدی است که الگویی برای تقلید افراد بسیاری پس از خود شده است. از زمره شاگردان مکتبش که شش سده پس از او می زیسته، میرزا ریاض همدانی، صاحب کتاب «گنج شایگان» است. میرزا ریاض در این کتاب، تقلیدی آشکار از گلستان کرده است. وی نه تنها در زمینه قالب و شکل بیان مطالب از استاد خود، سعدی، پیروی کرده بلکه در بیان سخنان پر مغز، در مواردی حتی عبارات و جملات مشابه گلستان آورده است و به طورکلی در استفاده از محسنات لفظی و معنوی، آن کتاب بی بدیل را مورد نظر داشته است. میرزا ریاض با گوشزد کردن پاره ای از خصایل نیک و برحذر داشتن از اخلاق مذموم نیز پا جای پای معلم خود نهاده، از عهده این اقتدا به خوبی برآمده است. در این مقاله از ارزش های اخلاقی مطرح شده در «گنج شایگان» با تکیه بر آموزه های دینی سخن به میان می آید.
    کلیدواژگان: اخلاق، ریاض همدانی، گنج شایگان، گلستان
  • فروغ صهبا، حسین پریزاد صفحات 33-54
    آموزه های اخلاقی و تعلیمی یکی از گسترده ترین مفاهیم و مقاصد شعر فارسی است و شاعران برای تایید، تثبیت و پروراندن این آموزه ها از پشتوانه های مختلفی بهره برده اند. هدف این مقاله بررسی کارکردهای تعلیمی باورهای اسطوره ای در مثنوی معنوی است که در دو حوزه باورها و موجودات اسطوره ای، چگونگی بهره گیری مولوی از آن ها و ویژگی ها و نحوه کاربردشان در راستای ادبیات تعلیمی بررسی شده است. در مثنوی مولوی، عرصه اسطوره در راستای مقاصد تعلیمی و اخلاقی بسیار گسترده است. مولوی از ویژگی های رفتارها و باورهای اسطوره ای مانند جادو و انواع آن، کوبیدن بر طبل هنگام ماه گرفتگی و... برای تبیین گزاره هایی مانند نکوهش نفس و دنیادوستی و پرهیز از فریب خوردن از آن ها و بیدار شدن از خواب غفلت استفاده کرده است. در حوزه موجودات اسطوره ای نیز جن و پری و غول از پربسامدترین موجودات در مثنوی محسوب می شوند که مولوی از آن ها نیز در راستای اهداف تعلیمی و برای بیان گزاره های اخلاقی مانند اعتماد نکردن به هر چیز و دعوت به هوشیاری و ضرورت تقویت بینش درونی بهره گرفته است. بهره برداری تعلیمی از اسطوره ها علاوه بر عمق و ژرفا بخشیدن به این اثر، آن را از یکنواختی موجود در متون اخلاقی و تعلیمی نجات می دهد. ذهنیت تعلیمی مولوی توانسته است که از این حوزه فکری بشر در راستای مقاصد تعلیمی با خلاقیت و مهارت بهره ببرد.
    کلیدواژگان: ادبیات تعلیمی، اسطوره، آیین، جادو، مثنوی مولوی
  • شیرزاد طایفی، سعید اکبری صفحات 55-88
    یکی از عمده ترین شاخه های ادبیات که به طور بنیادین به اخلاق می پردازد، ادبیات تمثیلی است. به طور کلی، در حوزه اخلاق و ادبیات، منتقدان به طرح مستقیم مضامین اخلاقی انتقاد وارد کرده اند و عمده این ایرادها و انتقادها به طور خاص، متوجه نوع ادبی تمثیل است که همواره مشتمل بر بیان صریح مضامین اخلاقی است. از سوی دیگر در این بحث های انتقادی، با نظرهای گوناگونی درباره مفاهیمی چون رمز، نماد، سمبل و فابل که ارتباط تنگاتنگی با ادبیات تمثیلی و بیان گزاره های اخلاقی دارند، مواجهیم که نیازمند بررسی عمیق تر هستند. این پژوهش نشان می دهد که باید دلیل کاربرد گزاره های اخلاقی صریح را در تمثیل در ساختار حکایت های تمثیلی جست وجو کرد. از جمله عوامل تعیین کننده در این باره، شناخت زمینه داستانی تمثیل و تخیل در حکایت های تمثیلی است. در این مقاله این عوامل با جزئیات آن ها بررسی گردیده، ارتباط ساختاری و محتوایی حکایت های تمثیلی تبیین شده است.
    کلیدواژگان: اخلاق، ادبیات تمثیلی، رمز، نماد، سمبل، فابل
  • تورج عقدایی، حسین آریان صفحات 89-112
    شهریار، شاعری اخلاق گراست که در تبیین مضامین اخلاقی و تعلیمی در اشعار خود با مهارت و ملاحت تمام عمل کرده است. اگر چه در این مقال، مجال نشان دادن «ادبیت» کار شهریار نیست اما خواننده با ذوق درخواهد یافت که این شاعر زبردست، «آموختن» و «لذت» بخشیدن را دو عنصر متقابل و متعامل ادبیات می داند و خود نیز ادبیات را در خدمت اندیشه هایش قرار می دهد. بررسی اشعار شهریار نشان می دهد که وی به تعلیم مخاطب خود بسیار اهتمام ورزیده است. مهمترین مضامین تربیتی مورد توجه وی عبارتند از: مبارزه با هوای نفس، پرهیز از دنیاپرستی، مهرورزی و ترک خصومت، شرم، شکیبایی، ادب، سخاوت، قناعت، ترک آزمندی، فروتنی و نوع دوستی. در این پژوهش نگارندگان می کوشند به بررسی و تحلیل مضامین تربیتی به کار رفته در آثار شهریار بپردازند و ویژگی های بارز آن ها را تبیین نمایند.
    کلیدواژگان: شهریار، اخلاق، دیدگاه های تعلیمی، مضامین تربیتی، باورهای دینی
  • محسن بتلاب اکبرآبادی صفحات 113-144
    متن، کلیتی منسجم از تنش نشانه هایی است که بر اساس روابطی چون تقابل و تشابه و... با هم همنشین یا جانشین شده اند. در این میان، متونی که به قصد تعلیم و القای معنی خاصی نوشته شده اند، از تنش های فرمی معنا دار و برجسته ای برخوردارند. حکایت های منظوم تعلیمی از جمله این متون هستند که نویسنده آن ها تلاش می کند تا از برآیند تنش میان نشانه های فرمی مانند نظم، شعر و روایت، بیشترین بهره معنایی را بگیرد. در این پژوهش تلاش شده تا با روشی توصیفی- تحلیلی و رویکردی فرمالسیتی و از طریق مطالعه موردی بوستان به عنوان یکی از اثرگذارترین متون تعلیمی، به تحلیل این نشانه های فرمی پرداخته شود و شیوه معناسازی و تعلیمی شدن حکایت های منظوم تعلیمی نشان داده شود. تنش نظم و شعر در معنای زبانی و فرمالیستی آن و برجسته شدن ساحت برونه ای زبان و در نتیجه پیشبرد بدون درنگ روایت، استفاده از توصیفات روایتگر، چرخش های زمانی و درونی کردن زمان، استفاده از فراروایت، مخاطب محوری و... از مهمترین شگردهای فرمی معناساز است که منجر به تعلیمی شدن این اثر و متون مشابه شده است.
    کلیدواژگان: حکایت منظوم، تنش فرمی، تعلیم، فرامتن، زمان
  • خلیل بیگ زاده، علی صفی زاده صفحات 145-164
    پروین اعتصامی از شاعران سنت پذیر نوگرا، خردستا، اخلاق مدار و آرمان خواه عصرمشروطه است که در پیدایش ادبیات کلاسیسم و نئوکلاسیسم در ادب معاصر فارسی دخیل بوده است و در این زمینه از سرآمدان عصر خویش است. او شاعری اجتماعی با بینشی انسانی است که کوشش انسان عصر خویش را می ستاید و او را به خردورزی، دانایی محوری و تصمیم عاقلانه دعوت می کند. اگرچه این شاعر مکتب کلاسیسم به دنبال تبلیغ مسلک خاصی نیست اما خردمندی و اخلاق فردی و اجتماعی را می ستاید و به اصلاحات اخلاقی و اجتماعی می اندیشد و سعادت فرد و جامعه را خواهان است. پژوهش حاضر، بازنمایی اصول کلاسیسم و نئوکلاسیسم را در شعر پروین اعتصامی به روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر نقد تطبیقی بررسی و تحلیل کرده، نشان داده است که این شاعر معاصر به خردورزی، اخلاق مداری، آرمان گرایی و دوری از ناهنجاری گرایش دارد و در بند رستگاری ملی است. پروین میان سنت و مدرنیته ارتباطی مفید برقرار کرده است؛ یعنی هم دستاوردها و آموزه های سنتی را ارج می نهد و هم با روی باز به استقبال مضامین و افکار نو می رود، همان اصلی که در نگاه نئوکلاسیک ها مهم است. عقل ستایی و عقلانیت سرایی خمیرمایه اصلی شعر این شاعر عصر مشروطه است. او هم اختیار انسان را تبلیغ می کند و هم در انتخاب طرفین مناظره هایش شیوه ای نو و روزآمد دارد.
    کلیدواژگان: پروین اعتصامی، کلاسیسم و نئوکلاسیسم، خردگرایی، شعر مشروطه، ادبیات تعلیمی
  • اشرف شیبانی اقدم صفحات 165-188
    نثر فنی کلیله و دمنه و مقامات حمیدی با در بر داشتن دلالت های ضمنی و غیر صریح، سبک متفاوتی از وجه تعلیم را نشان می دهد. رمزگشایی معانی ضمنی در این آثار آشکار می سازد برخلاف فرضیه محققان مبنی بر بسیار بودن لغات نسبت به معانی در متون نثر قرن ششم هجری، به دلیل نزدیک شدن این آثار به شعر دلالت های ثانوی بیشتری مطرح می شود؛ چنان که با آشنایی زدایی و تحول در مسیر درک، راه دریافت معنی را گسترده تر و اثر تعلیمی آن را موثرتر می سازد و مخاطب با حرکت ذهنی از حوزه ای اشاری به حوزه دیگر مفاهیم تازه ای را دریافت می کند. در این مقاله، سعی بر آن است که با مطالعه چهارچوب بافتاری این متون و اثر تعلیمی آن ها با بررسی افعال، رهیافت های نویسندگان در امر تعلیم تبیین گردد. برای این کار افعال در ساخت های پایه، مرکب و عبارت فعلی داده برداری شده، سپس به دلیل تاثیر مستقیم بافت بر ساخت افعال و ایجاد معانی به فعل ها در بافت گزاره های مختلف توجه شده است و با تطبیق معانی ضمنی و صریح دو اثر، کارکرد آن ها تحلیل شده است.
    کلیدواژگان: معنی صریح، معنی ضمنی، فعل، کارکرد تعلیمی، کلیله و دمنه، مقامات حمیدی
|
  • Pages 1-32
    The aim of the creation of humans being is the attainment of a perfect status. This requires the achievement of ethical virtues under education. Hence, the prophets have set their goals for the teaching of ethical virtues as well. There are abundant of educational and ethical messages in the Quran verses. The poets and authors have dealt with these topics with an inspiration from the verses of Quran. One of the great poet and author who have the most influential effect on the ethics as an ethics scholar was Sheikh Ajal Saadi, who has been regarded as a model by most people preceding him. Mirza Riaz, the author of the book of Ganj Shayegan, was among his school disciple who was living several centuries after him. Mirza Riaz has made a clear imitation of Golestan in his book. He was not only a master for the literary style of Golestan in form and expression, but also he has quoted his wise words and expressions from Golestan. He has set Golestan as a unique book for the quotations of his spiritual and verbal expressions. Mirza Riaz has followed his teacher in advising moral manners and in avoiding immoral manners. In this way he has coped with this topic as a master. He has counsels which are apt to read. These moral counsels are regarded as admonitions for the social and individual moral purifications. Ethics aims to construct a society with no oppressions, corruption and brutality towards perfection. This paper has applied the ethical values in Ganj Shayegan on the basis of the religious teachings.
    Keywords: ethics, RiazHamedani, GanjShayegan, Golestan
  • Pages 33-54
    Expressing moral and didactic teachings is one of the wildly intends and purposes in the Persian poetry. Poets with regard to this have verified, consolidated and developed moral and didactic teachings by using various backings. The aim of the present article is to study the functions of myth believes in the Mathnavi Manavi. This has been done by using analytic – descriptive method in two areas of Beliefs and mythical creatures. How Molavi has used them, their characteristics and the way of applying them in line with didactic literature have been investigated.in Mathnavi Manavi , the field of myth in the line with didactic and moral goals is very widespread. Behaviors and beliefs concerning magic myth and its variants, banging on drums during a lunar eclipse and ...are put within the field of beliefs. Molavi made use of their characteristics in explaining the propositions such as self-blame, worldliness; avoid deceiving from them and awaking from negligence. In the field of mythical creatures fairy and giant are among the most frequently used creatures in Mathnavi. Molavi has used them in line with didactic goals and expressing moral propositions such as invitation to consciousness and the necessity of strengthen internal insight. Didactic explication of myth not only deepens this piece of literary work but also relieves it from monotonous nature of didactic text types. Molavi’s didactic mentality causes this field of human thought to be used in line with didactic goals creatively.
    Keywords: didactic literature, Myth, ritual, magic, Mathnavi
  • Pages 55-88
    One of the main literature branches that fundamentally consider ethics is allegorical literature. Generally speaking, in the field of ethics and literature we often see that the direct stating of ethical contents has been reviewed by critics. Most of these criticisms have considered allegorical literature which always includes explicit expression of ethical implications. In other words, in these critical discussions, we face various ideas concerning concepts such as: secret, symbol, fable, which they have close relationship with allegorical literature and stating the ethical implication. Therefore, it needs a decent conclusion to reach a more deep understanding of them and better understand the role of ethical content statement related to them. This research claims that the relation of explicit ethical contents should be seek in the allegorical anecdote structure. Some of the determinant factors of this research are: recognition of the fictional context of allegory and the border of imagination in allegorical anecdotes. In this research, by using library studies and descriptive-analytical method, we’ve studied those factors in detail and explained the structural and conceptual relation of allegorical anecdotes.
    Keywords: ethic, allegorical literature, secret, symbol, fable
  • Pages 89-112
    Shariyar is an ethic-oriented poet who benefited from ethical and educational content in his poetry and then expressed them artistically. In this article we are not going to present the literary aspect of Shahriar’s work, on the other hand we want to show both educational and artistic aspect of his work. The study of Shahriar’s poetry shows that he has put great emphasis on the education of his readers. The most important educational contents that have received great attention are as followings "Soul, world, love and leave hostility, shame, patience, courtesy, generosity, contentment, leaving greed, humility, altruism and ...." that expressed his attitude toward these elements that they mainly constitute individual and social ethics. In this article the writer has made an attempt to study and analyze educational content used in Shahriar’s poetry and explain its distinguishing features.
    Keywords: Shahriar, ethics, educational perspectives, training contents, religious beliefs
  • Pages 113-144
    A text is a coherent totality that consists of signs tension based on some relationships. The relationships include conflict and similarity which have become substituted and collocated. Among the texts that have been written to teach and imposed a certain meaning, some have significant form and prominent tensions. Poetic educational anecdotes are texts that the author of this article has tried to get the most semantic use from tension between form signs namely, rhythm, poetry and narrative. In this study attempts are made to analyze Boostan, as one of the most influential educational texts, through descriptive analytical method and with formalistic approach. using narrative descriptions, time cycles and internalized time, use of hyper-narrative, reader orientation etc… are the most important meaning making techniques that has led to changes of this text into a didactic text type and other similar texts.
    Keywords: Poetic anecdote, form tension, education, hypertext, time
  • Pages 145-164
    Parvin Etesami is one of neo-traditional, wisdom-oriented, idealist, moralist poets of the constitutional era. She has contributed to the introduction of Classism and Neo-classism in the contemporary Persian literature and was the greatest figure in this regard. She is a social poet with humanistic view who praises the struggle of contemporary human being and invites people to be reflective, intellectual and to make correct decisions. Although this classic poet seeks no particular ideology, she praises the individual, social, intellectual morality. She wishes the happiness for every human being. This study has examined classism and Neo-classism manifestations in Parvin Etesami’s Poems in the descriptive-analytical method by relying on comparative literature. Studies have shown that this contemporary poet has tended to morality, wisdom, realism, as well as avoiding ignorance and abnormality for saving people nationally. She makes relation between traditions and modernism; namely, she eludes the traditional instructions. Besides, she accepts the innovative concepts with open arms, which is important in neo-classism. Therefore, wisdom-orienting and intellectuality are main themes of poems in the constitutional era. She also advocates human’s authority and uses the new, up-date methods in he debates of debate.
    Keywords: Parvin Etesami, Classism, Neo, classism Principles, wisdom, orienting, constitutional poem, didactic literature
  • Pages 165-188
    The technical prose of the Kelile ve Dimne and Maghamat-e Hamidi that comprised of implicit and explicit implications indicated a different style of education. Decrypting the connotations of these works revealed that contrary to the researcher's hypothesis that argued about the high number of words comparing to meanings in the sixth century prose texts, more meanings developed because of approaching of these works to poetry and increment of secondary implications of word. By mental movement from a reference to another area, the reader gets new concepts. By educating and implicitly using of mental concepts in the narrative structure, the author of Kelile ve Dimne put more sustainable impact on the reader’s thoughts. Since the analysis of educational works revealed significant functionality due to the implicit and explicit implications, in this research we tried to study the contextual framework of these texts and investigate the statements and verbs to explain the author’s approach in terms of education. This article is derived from a research project that investigated the verb stylistic in six century prose texts and verbs had been assessed in basic and compound forms and also prepositions and then had been considered in the form of propositions because of the direct effect of context on the construction of verbs and creating meanings. Their functionality had also been analyzed with implementation of implicit and explicit meanings in these two works.
    Keywords: Denotation, connotation, verb, didactic function, Kelile va Dimne, Maghamat, e Hamidi