فهرست مطالب

مطالعات اقتصاد اسلامی - سال هشتم شماره 2 (پیاپی 16، بهار و تابستان 1395)
  • سال هشتم شماره 2 (پیاپی 16، بهار و تابستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/02/25
  • تعداد عناوین: 8
|
  • صاحبه محمدیان منصور، ابوالقاسم گلخندان* صفحات 7-38
    توزیع درآمد و عوامل موثر بر آن همواره مورد توجه سیاستگذاران و دولت ها بوده است. شواهد تجربی نشان می دهد که در دوره های رونق این نابرابری کاهش و در دوره های رکود افزایش می یابد. در این راستا هدف اصلی این پژوهش بررسی تاثیر چرخه های تجاری بر نابرابری درآمد در کشورهای اسلامی و درحال توسعه عضو گروه هشت (D8) طی دوره ی زمانی 2012-1990 است. به این منظور نخست یک مدل بر اساس فرضیه کوزنتس و با حضور متغیرهای اساسی موثر بر نابرابری درآمد در کنار متغیر چرخه های تجاری طراحی شده است. استخراج چرخه های تجاری و مشخصه های آن نیز توسط فیلتر میان گذر کریستیانو فیتزجرالد (CF) (2003) صورت گرفته است. سپس با توجه به وابستگی مقطعی بین متغیرهای مدل از تحلیل های هم انباشتگی پانلی با وابستگی مقطعی استفاده و در آخر نیز رابطه بلندمدت بین متغیرهای مدل به وسیله روش به روزرسانی مکرر و کاملا تعدیل شده (Cup-FM) (ارائه شده توسط بای و همکاران (2009)) اندازه گیری شده است. نتایج حاکی از تاثیر منفی چرخه های تجاری بر نابرابری درآمد در کشورهای D8 است؛ به این معنا که در دوره های رونق اقتصادی، نابرابری درآمد در کشورهای یادشده کاهش و در دوره های رکود اقتصادی این نابرابری افزایش می یابد. براساس سایر نتایج، فرضیه کوزنتس در میان اقتصاد کشورهای D8 را نمی توان رد کرد. سهم مخارج دولت از تولید ناخالص داخلی اثر برابرگر و سهم درآمد مالیاتی از تولید ناخالص داخلی و تورم اثر نابرابرگر در توزیع درآمد کشورهای یادشده داشته است.
    کلیدواژگان: نابرابری درآمد، چرخه های تجاری، وابستگی مقطعی، به روزرسانی مکرر و کاملا تعدیل شده (Cup، FM)، کشورهای گروه هشت (D8)
  • احمد شعبانی*، عبدالمحمد کاشیان صفحات 39-74
    ساختار فعلی نظام مالیات های متعارف و اسلامی در ایران، سبب ایجاد ناهمگونی ها و ناهماهنگی هایی در حوزه اجرایی شده است که از جمله آنها عبارت اند از:پرداخت های موازی و بعضا چندگانه مالیات های متعارف و اسلامی توسط مردم، مخارج موازی و غیر هماهنگ دولت و مراجع معظم تقلید، کم توجهی بخشی از جامعه به پرداخت وجوهات شرعی و بخشی دیگر به مالیات، غفلت از دو منبع مهم از مالیات های اسلامی یعنی زکات و خمس در تامین بودجه کشور به منظور کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی و غفلت از ظرفیت های فرهنگی جامعه به منظور کاهش فرار مالیاتی. رسالت اصلی این تحقیق پاسخ به این سوال است که سازوکار ورود خمس و زکات به نظام مالیاتی ایران، باید از چه الگویی پیروی نماید تا ناهمگونی ها وناسازگاری های موجود در ساختار فعلی را مرتفع سازد؟ در واقع این تحقیق به دنبال آن است که ضمن ارائه تصویری روشن از ظرفیت بالقوه بالای خمس و زکات در ایران، سازوکاری را طراحی نموده است که به واسطه آن اولا ساختاری منسجم، یکپارچه و سازگار برای نظام مالیات های اسلامی و متعارف ایجاد نماید، ثانیا به واسطه این ساختار، مشکلات مربوط به ساختار فعلی را مرتفع نماید. این پژوهش ضمن نقد نگاه های رایج در این حوزه، سازوکاری را به صورت اکتشافی ارائه کرده است.
    کلیدواژگان: خمس، زکات، مالیات، یکپارچه سازی
  • الیاس نادران، محمد جواد شریف زاده* صفحات 75-104
    هدف این مقاله بررسی سازوکارهای تامین امنیت در شبه جزیره عربی (جزیره العرب) پیش از اسلام است. چنانکه می دانیم امنیت از نگاه اقتصادی کالای عمومی است که در اکثر اجتماعات دولت ها تولید آن را بر عهده دارند. آنچه موضوع تامین امنیت در جزیره العرب را به معمای تاریخی تبدیل و شایسته پژوهش می سازد فقدان دولت در شمال این سرزمین در آستانه ظهور اسلام است. شواهد تاریخی از جمله رواج تجارت با سرزمین های دور دست نشان می دهد عرب جاهلی توانسته بود به رغم فقدان دولت با تکیه بر سازوکارهای خصوصی، سطحی از امنیت را در شبه جزیره ایجاد کند. در جامعه عربی آن روزگار قبیله کارکرد «باشگاهی» را داشت که امنیت را منع پذیر می ساخت و به کالای عمومی ناخالص تبدیل می کرد. به علاوه نظام پیچیده ای از قراردادهای امنیتی بین قبایل -که به «حلف» و «خفاره» معروف بود- تامین امنیت را ممکن می ساخت. بدین ترتیب با استفاده از مجموعه این روش ها تامین داوطلبانه امنیت به عنوان یک کالای عمومی ناخالص امکان پذیر شده بود. مهمترین ایراد این نظام هزینه زیاد رسیدن به توافق و عقد قرارداد و نیز عدم پایبندی کامل گروه ها و قبایل به مفاد آن بود که هزینه های مبادله را بالا می برد و باعث می شد امنیت کمتر از مقدار بهینه عرضه شود. بدین ترتیب شبه جزیره عربی در آستانه ظهور اسلام نیازمند دولتی بود که امنیت را با هزینه کمتری تامین نماید. مولفان امیدوارند مقاله حاضر بتواند گوشه های ناشناخته ای از تاریخ جزیره العرب را روشن کند و تکیه گاه قابل اعتمادی در شناخت تحولات این سرزمین پس از ظهور اسلام باشد.
    کلیدواژگان: کالاهای عمومی، امنیت، هزینه های مبادله، جزیره العرب، تاریخ اسلام
  • مهدی قائمی اصل*، شهاب متین، صادق بافنده ایمان دوست، سیدمهدی موسوی بررودی صفحات 105-136
    بر اساس قانون بانکداری بدون ربا، بانک مجاز است سپرده هایی که نزد بانک به امانت گذاشته می شود را به وکالت یا وصایت از سپرده گذار در طرح های سودده به کاربرده و در پایان سال مالی سود حاصله از فرآیندهای اقتصادی را پس از کسر حق الوکاله و مالیات های متعلقه بین خود و سپرده گذار تقسیم نماید. مهمترین ویژگی قانون بانکداری بدون ربا، تغییر نظام تجهیز و تخصیص منابع، معرفی عقود مشارکتی و مبادله ای و حذف ربا از نظام بانکی در کنار جایگزین نمودن نرخ سود علی الحساب در عقود با بازدهی متغیر است. در این پژوهش به منظور ارزیابی اهمیت عملکرد مطابق قانون بانکداری بدون ربا در سودآوری بانک های سیستم بانکی ایران، عوامل موثر بر سود خالص بانک ها در دوره 1386-1392 مورد بررسی قرارگرفته است. بر اساس نتایج پژوهش با افزایش یک درصدی در تفاوت سود علی الحساب و قطعی، سود خالص بانک ها 11/0 درصد افزایش خواهد داشت که رقم قابل توجهی است. به عبارت دیگر چنانچه عملکرد بانک ها بر اساس این اصل مهم بانکداری بدون ربا باشد، نه تنها تاثیر منفی بر سوددهی خالص بانک نخواهد داشت، بلکه منجر به افزایش سود خالص نیز خواهد شد. به علاوه عملکرد قانون مدار و کارآمد بانک در اعطای واقعی سود علی الحساب و محاسبه رقم قطعی این سود در پایان دوره، می تواند مشوق بزرگی برای جذب منابع بانکی باشد و شبهه نزدیک شدن ماهیت برخی از عقود با بازدهی متغیر به قراردادهای ربوی را از میان بردارد.
    کلیدواژگان: سود خالص بانک، نظام بانکی ایران، بانکداری بدون ربا، تفاوت سود قطعی و علی الحساب
  • محمود عیسوی، وهاب قلیچ* صفحات 137-172
    با توجه به آسیب هایی که در چند سال اخیر از جانب شوک های ارزی بر اقتصاد ایران وارد شده است و نیز با عنایت به ظرفیت فراوان ابزارهای مالی اسلامی، این پژوهش سعی دارد تا با نگاهی متفاوت به اوراق بهادار اسلامی این اوراق را به عنوان یک ابزار سیاستگذاری ارزی مورد تحلیل و بررسی قرار دهد.
    تحقیق پیش رو که با استفاده از منابع کتابخانه ای و به روش توصیفی – تحلیلی تهیه شده است، پس از معرفی ماهیت و اثرات شوک های ارزی، الگوی پیشنهادی صکوک سلف جهت اعمال سیاستگذاری ارزی در اقتصاد کشور را بیان می سازد. سپس تحلیل کاربرد اوراق بهادار اسلامی در مدل سبد بهینه دارایی طرح می شود. در این بخش پس معرفی اجمالی این مدل، روابط آن برای اوراق بهادار اسلامی بازنویسی و کارکرد این اوراق در مدل مورد تحلیل و بررسی قرار خواهد گرفت. نتایج این تحقیق نشان می دهد که اوراق بهادار اسلامی (صکوک) به لحاظ نظری قابلیت کنترل شوک های ارزی را
    دارا می باشد.
    کلیدواژگان: صکوک، مدل سبد بهینه دارایی، سیاست ارزی، صکوک سلف، بانک مرکزی
  • سیدمهدی حسینی دولت آبادی صفحات 173-198
    اولین گام برای طراحی و تاسیس یک بانک اسلامی، شناخت کامل ماهیت و نقش بانک متعارف یا غربی است. به بیان دیگر تا موضوع به درستی شناخته نشود نمی توان حکم آن را به درستی استنباط کرد. تلقی کنونی که از ماهیت بانک در میان اندیشمندان حوزه بانکداری اسلامی وجود دارد آن است که بانک غربی یک نهاد واسطه مالی یا واسطه وجوه است که پس اندازهای مردم را به صورت سپرده و در مقابل پرداخت بهره یا ارائه خدمات جمع می کند و آنها را در قالب وام و در مقابل دریافت بهره در اختیار افراد متقاضی قرار می دهد. در این رویکرد آنچه با معارف اسلامی در تعارض قرار می گیرد، قرض ربوی است و بر این اساس تمرکز مطالعات بانکداری اسلامی بر حذف ربا از ترتیبات و قواعد بانک متعارف بوده است.
    در این مقاله با بررسی تحولات بانک و ترتیبات حاکم بر آن و متون اقتصادی مرتبط با حوزه بانکداری نشان داده شده است که بانک متعارف، نهاد خلق پول در اقتصاد است و تقلیل آن به یک نهاد واسطه مالی همچون سایر نهادهای مالی تصویر صحیحی از ماهیت بانک ارائه نمی کند. با توجه به جایگاه و نقش پول در اقتصاد و آثار خلق پول بانک ها در آن، برای طراحی یک نظام بانکداری اسلامی ضروری است که این تلقی از ماهیت بانک مبنای مطالعات بانکداری اسلامی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: بانک، بانکداری اسلامی، خلق پول، نهاد واسطه مالی
  • حسین صادقی سقدل، یاور خانزاده* صفحات 199-226
    شفافیت و تقارن اطلاعاتی یکی از فرض های اساسی بازار رقابت کامل است، ولی در دنیای خارج به این شکل که اطلاعات همه افراد به یک شکل باشد، نیست. گاهی اطلاعات نامتقارن به صورت طبیعی و گاهی به شکل مصنوعی می باشد تا طرفین با سوء استفاده از اطلاعات بیشتر خود نسبت به طرف مقابل حداکثر سود را بدست آورند. با مشاهده شواهد در متون های فقهی به این نتیجه رسیدیم که اسلام با پدیده اطلاعات نامتقارن مخالف است. در این مقاله، با استفاده از روش تحقیق تحلیل محتوا به پدیده اطلاعات نامتقارن و مشکلات آن اشاره شده است. در ضمن، با بررسی پدیده «استقبال از کاروان های تجاری (تلقی رکبان)» به عنوان یکی از اقدامات ناپسند در مبادلات بازرگانی به این نتیجه رسیدیم که اسلام با پدیده اطلاعات نامتقارن مخالفت کرده و سوء استفاده از این پدیده را به شدت نکوهش می کند. همچنین در مقاله حاضر، به راه های رفع اطلاعات نامتقارن نظیر سیگنالینگ (علامت دادن) و اسکرینینگ (غربال گری) نیز اشاره شده است.
    کلیدواژگان: اطلاعات نامتقارن، استقبال از کاروان های تجاری (تلقی رکبان)، شفافیت، اخلاق و آداب تجارت، مکاسب
  • مهدی طغیانی*، امین مرادی باصیری صفحات 227-260
    در حال حاضر ایالات متحده در راستای آمریکایی سازی دنیا، الگویی را در حوزه سواد مالی طراحی نموده و با حجم وسیع تبلیغاتی خود درصدد اشاعه آن در سراسر دنیا می باشد. با توجه به اینکه در طراحی الگوی اسلامی تربیت مالی، استفاده از تجربیات الگوی غربی مفید می باشد؛ هدف ما در این مقاله، تحلیل انتقادی این الگو با رویکردی اسلامی است. به این منظور، با جستجو در منابع مختلف دینی، مقالات مرتبط با اقتصاد اسلامی و نیز اسناد بالادستی نظام جمهوری اسلامی، به نقد موضوعی الگوی متعارف سواد مالی براساس ملاک های استخراجی از منابع دینی پرداختیم و تلاش نمودیم تا مهمترین جنبه های تشابهات، تمایزات و نیز نواقص آنها را در مقایسه با مبانی و آموزه های دینی مشخص کنیم. مهمترین یافته این پژوهش آن است که الگوی متعارف سواد مالی، الگویی فردگرایانه است و به هویت های جمعی زندگی انسان کمتر توجه شده است؛ در حالی که در آموزه های اسلامی، در کنار هویت های فردی زندگی انسان، هویت های جمعی نیز مورد توجه زیادی قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: اقتصاد اسلامی، الگوی اسلامی تربیت مالی، الگوی متعارف سواد مالی، سواد مالی، مالی شخصی
|
  • Sahebe Mohammadiyan Mansour, Abolghasem Golkhandan* Pages 7-38
    Income distribution and its deteminants are considered by policymakers and governments. Empirical evidence shows that this inequality reduces in expansion periods and increases in periods of recession. In this context, the main objective of this study is to evaluate the effect of business cycles on income inequality in developing and Islamic countries of the Group Eight (D8) during the period 19902012. For this purpose, a model has been designed based on the Kuznets hypothesis and with the presence of fundamental variables affecting income inequality with the business cycles variable. Extraction and characterization of the business cycle is performed by Cristiano Fitzgerald Band-pass filter (CF) (2003). Due to the crosssectional dependence between the variables the model used the Panel Cointegration with cross-sectional dependence analysis and finally the long-run relationship between the variables is measured by Continuously-updated and Fully-Modified method (Cup-FM) (Provided by Bai et al (2009)). The results show the negative impact of business cycles on income inequality in D8 countries, s. According to other results, Kuznets hypothesis cannot be rejected for the D8 countrie's economies. The share of government spending in GDP have equalizer effect and tax revenue share of GDP and inflation has been the unequalizer effect in income distribution for these countries
    Keywords: Income Inequality, Business Cycles, Cross, Sectional Dependence, Continuously, updated, Fully, Modified (Cup, FM), D8 Group Countries
  • Ahmad Shabani *, Abdol Mohammad Kashiyan Pages 39-74
    The existing structure of Islamic and conventional taxes in Iran, has been caused different disparities and inconsistencies in practice: The parallel and sometimes multiple payment of Islamic and conventional taxes by individual; parallel and sometimes uncoordinated expenditures of taxes by government and Maraje; Zakat, Khums and taxes evasion; ignoring the two sources of the Islamic taxes (Zakat and Khums) to reduce oil revenues dependency and finally ignoring the cultural aspect of Islamic taxes to reduce tax evasion are the most important part of disparities. The main purpose of this research is to answer this question: “how to design the mechanism of Khums and Zakat entry to the tax regime in Iran and overcome the inconsistency and disparities in existing structure?” In Fact this research give a clear image of potential capacity of Khums and Zakat in Iran and use philosophical and Jurisprudential principals of Islamic Taxes to design a mechanism that firstly create an integrated, coherent and consistent structure, and secondly overcome the problems with the existing structure . The mechanism is presented in this research as a structure.
    Keywords: Tax, Khoms, Zakah, Integration
  • Elyas Naderan, Mohammad Javad Sharifzadeh* Pages 75-104
    How was the security provided in the Pre-Islamic Arabia? Economists recognize security as a public good that is provided publicly in most cases. But the northern pre-Islamic Arabia had no government. So how was the security provided in the PreIslamic Arabia in the absence of government? The historical facts – especially the popularity of trade in the region- show that its habitants could maintain an acceptable level of security using private rather than public mechanisms. In this security system each tribe played the role of a “club” which makes the security excludable and so a non-pure public good. There was also a set of security contracts among some Arabian tribes that was known as oath and khafarah. So using these mechanisms, the security was produced as a voluntarily provided public good. The weaknesses of this system were the high costs of contracting and enforcing the contracts. Hence the northern pre-Islamic Arabia needed a government that could provide the security with lower costs. We hope that this paper could expand our knowledge about pre-Islamic Arabia so as its political changes after the down of Islam.
    Keywords: Public Goods, Security, Transaction Costs, Pre, Islamic Arabia, History of Islam
  • Mahdi Ghaemiasl, Shahab Matin, Sadegh Bafandeh Imandoust, Sayyed Mahdi Mousavi Barrodi Pages 105-136
    According to the Riba-Free Banking Act, banks are authorized to use the entrusted deposits in profitable plans on behalf of the depositors, and at the end of the financial year, to divide the profits among the mselves and the depositors after deducting related fees and charges. The most important feature of Riba-Free Banking is the manipulation and allocation of resources, the introduction of partnership and exchange contracts and removal of interest from the banking system to replace it with on account profit with varying efficiency. In this study, to evaluate the effect of Riba-Free Banking law on the banking system profit making, factors affecting the bank's net profit for the period 1386-1392 (A.H.S) are examined. The results show that with an increase on only one percent of the difference between on account and final dividends, bank's net profits rise by 0.11%, which is a significant figure. In other words, if banks perform according to this very important Riba- Free Banking principle, not only will they not lose but make more net profit. In addition, a more law-abiding and efficient performance in granting the actual on account profits and calculating them more definitively at the end of the period can greatly encourage the attraction of more banking resources and eliminate any doubts related to the contracts with varying yields verging on usury.
    Keywords: Net Profit of the Bank, Riba, Free Banking, the Difference between the Realized, on Account Profits
  • Mahmood Eisavi, Vahab Ghelich * Pages 137-172
    According to effects of foreign exchange shocks on Iranian economy and vast capacity of sukuk, this study surveys sukuk as a foreign exchange policy instrument. Using a descriptive –analytical method and utilizing the library resources, the study after introduces nature and effects of foreign exchange shocks and the structure of Portfolio Balance Model, rewrites equations of the model for sukuk. So it surveys sukuk application as a foreign exchange policy instrument by the Portfolio Balance Model. Its conclusion shows theoretically sukuk can control foreign exchange shocks.
    Keywords: Sukuk, the Portfolio Balance Model, Foreign Exchange Policy, Salam Sukuk, Central Bank
  • Sayyed Mahdi Hossini Dolatabadi Pages 173-198
    The first step for designing an Islamic bank is to understand the nature and role of conventional or western bank completely. In other words, if the subject in not understood, it is impossible to infer its sentence. The current understanding of the bank nature among the Islamic banking scholars is that a western bank is a financial intermediary which collects people's savings as a deposit and offers interest or services and then makes loan with these funds and receive interest. In this approach, the loan with interest contradicts to Islamic teachings, so Islamic banking studies focus on eliminating the interest (Reba) from the arrangements and rules of conventional banking. In this paper according to the investigating the evolution of bank and its arrangements and economic literatures about banking, we show that conventional bank is an institution of money creation in an Economy, and reducing it to a financial intermediary isnt correct. So according to the role of money in an Economy and the effects of money creation of banks in it, this understanding of bank nature must be considered as a basis for designing and establishing an Islamic banking system.
    Keywords: Bank, Islamic Banking, Money Creation, Financial Intermediaries
  • Hossin Sadeghi Saghdel, Yavar Khanzadeh* Pages 199-226
    Transparency and asymmetric information is one of the basic assumptions of competitive market, but in the real world person's information are not symmetrical and equal and phenomenon of asymmetrical information is evident. However, sometimes asymmetric information is as natural and artificial forms and the parties earn maximum profit by misusing additional information with respect to the other party. In this article, phenomenon of asymmetric information and ways to prevent it is investigated by using content analysis method and also by referring to the Koran verses and Islamic jurisprudence by using the knowledge of Islamic economics. The results show that according to the Koran verses and jurisprudential rules asymmetric information is a subject which not only in muslim communities but also in nonMuslim communities is visible. But in Muslim societies due to the terms of trade in the contracts, abuse of this this phenomenon is relatively less. These terms including considering the Terms of the parties, contract issue, properly condition, as well as compliance with the religious, Isalamic moral governance, Guidance and supervision of government, remember of Allah and the fear of the resurrection day, concentrating on ethics in the market, authorizing the termination to swindle person, considering some jurisprudential rules (Prohibit from trading Gharar and pride and …). Islamic governing should more careful monitor the validity of the contract to prevent this phenomenon and abuse of it.
    Keywords: Asymetric Information, Moral Hazard, Adverse Selection, Transparency, Ethics, Business Practices
  • Mahdi Toghyani *, Amin Moradi Basiri Pages 227-260
    In this time, the United States has designed a model for financial literacy and tries to promote it by its large extent of advertisement throughout the world for the sake of Americanization of the world. According to this fact that using of experiments of the Western model is useful to design an Islamic model for financial education, in this article our goal is the critical analysis of this model by the Islamic approach. For the sake of research on this issue, we do research on different religious contents, , the articles that are related to Islamic economics and also supreme documents of administration of the Islamic Republic of Iran, and according to the selective principles from the religious contents , we accomplish the thematic criticism of the conventional model of financial literacy and we try to distinguish between the most important similarities and different aspects and also its defects in comparison to the religious principles. The most important findings of this article are that the conventional model for personal finance education is an individual model and it has less attention to collective identities of human life, but in the Islamic courses, the collective identities are more attended besides the individual identities of human life.
    Keywords: Islamic Economics, Islamic Model for Financial Education, Conventional Model for Financial Literacy, Financial Literacy, Personal Finance