فهرست مطالب

انسان و محیط زیست - سال سیزدهم شماره 4 (زمستان 1394)
  • سال سیزدهم شماره 4 (زمستان 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/11/11
  • تعداد عناوین: 6
|
  • اسدالله دیوسالار، پری شکری فیروزجاه، سجاد فردوسی* صفحات 1-16
    اقلیم و جغرافیای منطقه ای از عوامل موثر در طراحی شهر هستند، به گونه ای که غالبا فرم کلی شهرها و فضاهای مختلف شهری تحت تاثیر کلیت طبیعی منطقه قرار دارد. این عوامل در کنار پاسخگویی به دغدغه های محیط زیستی بوجود آمده در دهه های اخیر است که لزوم پرداخت به مقوله طبیعت شهرها را متذکر می شود. در این راستا با توجه به گسترش شهرها، رودخانه ها از جمله آخرین فضاهایی محسوب می گردند که به نوعی حضور طبیعت را در شهرها بیان می دارند. با این حال این فضاها فرصت هایی هستند که بی توجه رها شده اند و استفاده کامل و در خوری از آن ها نمی شود. در این خصوص پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی سعی در شناخت کامل تر از ویژگی های این فضاها دارد تا بتوان نقشی دیگر را نیز به آن ها واگذار نمود و استفاده بهینه ای از آن ها برد. به منظور انجام این پژوهش به دو روش اسنادی و میدانی به جمع آوری داده ها و تهیه اطلاعات اقدام گردیده و مورد بحث و بررسی قرار گرفته اند. در ادامه با توجه به وضعیت موجود محدوده مورد مطالعه، به ارایه الگوها و ایده های پیشنهادی به صورت تصویری در محیط های autocad و photoshop، در زمینه باز زنده سازی محدوده مورد نظر پرداخته شده، به نحوی که بتوان به وضعیت آشفته رودخانه شاهرود صورتی دلپذیر و زیبا داد و آن را به کریدوری سبز، به مفهوم پایداری و سبزینگی تبدیل نمود. در این راستا باز زنده سازی رودخانه شاهرود، به شهر، چهره و هویت ویژه ای خواهد بخشید که علاوه بر استفاده ساکنین، امکان جذب سیاح و توریست را از سراسر کشور و فراتر از آن افزایش خواهد داد.
    کلیدواژگان: باز زنده سازی، شهر، مسیل، رودخانه شهری، طبیعت
  • حجت الله جغتایی، رحیم دبیری*، محمد الیاس مسلم پور، مجید اطاری، رضا شریفیان عطار صفحات 17-25
    ارزیابی کیفیت آب و شناسایی عوامل آلاینده و نقاط آلوده در مناطقی که از منابع آب های زیرزمینی برای مصارف شرب استفاده می شود بسیار با اهمیت است. در این مقاله به بررسی کیفیت آب های زیر زمینی در دشت جغتای با استفاده از شاخص GQI می پردازیم. شاخص GQI ابزار مناسبی برای تبدیل داده های کیفی متفاوت به داده های ساده و قابل فهم می باشد. بدین منظور غلظت آنیون ها و کاتیون های اصلی آب شامل Na+، K+، Mg+2،Ca+2،So4-2، Cl- و میزان TDSمورد بررسی قرار گرفت. بر اساس میزان پارامترهای اندازه گیری شده، نقشه پهنه بندی کیفیت آب های زیرزمینی منطقه جغتای تهیه و شاخص کیفیت آب های زیرزمینی(GQI) در محیط GIS تعیین گردید. مقدار شاخصGQI در منطقه مورد مطالعه بین 3/81 تا1/88 تغییر کرده و در محدوده قابل قبول واقع می شود. بررسی های شاخص GQI نشان می دهد که کیفیت آب در بخش های شمالی دشت جغتای با توجه به طی مسافت و عبور از سازندهای مختلف دارای کیفیت پایین تری می باشد.
    کلیدواژگان: کیفیت آب، شاخص GQI، نمودار شولر، دشت جغتای
  • سجاد شمشیری* صفحات 27-41
    از جمله فرصت های جدید اقتصادی و اجتماعی و اکولوژیکی که به دلیل نیازهای جهانی امروز بشدت در حال رشد و گسترش است، صنعت گردشگری است. یکی از مولفه های اساسی در برخورد با محیط طبیعی مخصوصا در صنعت گردشگری، کیفیت منظر می باشد. خصوصیات بصری منظر سهم مهمی در هویت ناحیه و حس مکان دارد، می تواند به لذت بردن مردم از محیط طبیعی و مصنوع اطرافش کمک کرده، سبب جذب سرمایه گذاری شده، به پیشرفت های اقتصادی و اجتماعی منطقه کمک کند. مقاله حاضر به ارزیابی منظر پارک سراب گزنهله سنقر می پردازد. که به دلیل برخورداری از موقعیت مناسب و نزدیکی به شهر سنقر و داشتن جاذبه های طبیعی فراوان، از مناطق دیدنی و تفریحی شهر به حساب می آید. ارزیابی منظر در سه مرحله انجام پذیرفته است. مرحله اول شامل شناسایی تیپ های منظر موجود در پارک و پهنه بندی آن بر اساس مشابهت فضاها، فعالیت ها و کاربری های موجود (سه پهنه)؛ مرحله دوم تحلیل داده ها و یافته های تحقیق با استفاده از ماتریس هسل؛ مرحله سوم نتیجه گیری و ارایه ی راهکارها و پیشنهادها است. به طور کلی این تحقیق برای افزایش تقاضای تفرجی پارک سراب گزنهله سنقر، توجه به شکل های طبیعی آب(چشمه ها و نهر) در پارک، اصلاح نحوه کاشته گیاهان موجود و تناسب آن با سیستم روشنایی برای حذف فضاهای بدون دفاع؛ استفاده از گونه های گیاهی متنوع بالاخص گیاهان بومی در فضاهای بلااستفاده و شیب دار پارک، توزیع مناسب مبلمان پارک، ایجاد محل های مناسب و امن برای خانواده ها و همچنین ایجاد محوطه هایی همراه با وسایل بازی و ورزشی برای تمامی گروه های سنی در پارک را ضروری می داند.
    کلیدواژگان: ارزیابی کیفیت بصری، گردشگری، ماتریس هسل، منظر، سراب گزنهله سنقر
  • مرضیه علی خواه اصل*، داریوش ناصری، تیمور تنها قزلی صفحات 43-52
    از جمله عوامل مهم در برنامه ریزی و مدیریت منابع طبیعی، به ویژه در راستای نیل به توسعه ی پایدار و استفاده ی بهینه از سرزمین، اطلاع به هنگام از وضعیت پوشش اراضی است. تکنیک های سنجش از دور، بهترین وسیله برای استخراج نقشه ی کاربری اراضی می باشد. لذا در این تحقیق، برای تهیه نقشه ی کاربری اراضی از روش طبقه بندی نظارت شده و الگوریتم طبقه بندی حداکثر احتمال استفاده گردید. منطقه ی مورد مطالعه، حوزه آبخیز کفتاره استان اردبیل است و در این تحقیق، از تصاویر ماهواره ی لندست 8 سال 2014 استفاده گردید. نتایج نشان داد که به ترتیب کشت دیم، مرتع، کشت آبی و اراضی بایر، بیش ترین سطح منطقه را تشکیل می دهند. برای ارزیابی صحت و دقت طبقه بندی های انجام شده، صحت کلی و ضریب کاپا تعیین گردید که به ترتیب 96.24% و 93.20% به دست آمد که نشان دهنده ی قابلیت بالای تصاویر لندست 8 برای تهیه ی نقشه ی کاربری اراضی می باشد. برای تهیه نقشه ی تراکم پوشش گیاهی اراضی مرتعی نیز از شاخص پوشش گیاهی NDVI استفاده شد و نتایج نشان داد که اکثر قسمت های منطقه را مراتع با تراکم ضعیف در بر می گیرد.
    کلیدواژگان: کاربری اراضی، طبقه بندی حداکثر احتمال، کفتاره، . NDVI
  • واحد کیانی*، سجاد کیانی صفحات 53-69
    هر منطقه یا هر سیمای سرزمینی دارای دو جزء یا خصیصه مهم و اصلی ساختار و فرآیند است، عوامل سنگ شناختی دلیل اصلی گسترش عناصر ساختاری به ویژه منابع آب هستند؛ آب به عنوان یکی از عوامل اصلی حیات بشر علاوه بر نیاز شرب جهت سایر مصارف مرتبط با انسان و طبیعت از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ هدف مقاله حاضر ارزیابی سیمای سرزمین کیان (نهاوند) با استفاده از ویژگی های ژئوهیدرولوژیکی با تاکید بر توسعه پایداربوده است. یافته های تحقیق نشان می دهد منشا تامین آب سراب کیان نهاوند علاوه بر بارندگی نسبتا مناسب آن خصوصیت کارستیک (آهکی بودن) منطقه و قله سخت سیاه (سخت سی) است که با داشتن انواع چاله های انحلالی (دولین) ارتفاعات منطقه (گاچال) برف و یخ را در خود جای می دهد، برف موجود در این چاله ها به وسیله تند بادهای کوهستانی پر می شود و با ذوب شدن تدریجی، سرچشمه های اصلی سراب کیان در پایین دست شکل می گیرد. با توجه به کمبود بارش در سال های اخیر پیشنهاد می شود در استفاده از منابع آب موجود به اندازه نیاز استفاده کنیم تا به صورت پایدار از مواهب آن بهرمند شویم. در نتیجه برای هر منطقه جغرافیایی باید مطابق با شاخص های مطلوبیت اکوسیستم و شاخص های مطلوبیت زندگی انسان بر اساس ویژگی های بوم شناختی آن مناطق تدوین و اجرا گردد.
    کلیدواژگان: سیمای سرزمین، ژئوهیدرولوژیکی، سراب کیان، توسعه پایدار
  • عطیه خطیبی*، افشین دانه کار، شراره پورابراهیم، مجید وحید صفحات 65-79
    هدف از پژوهش حاضر، معرفی روش DPSIR و بررسی کاربرد آن در محیط زیست و تصمیم گیری های این حوزه و لزوم استفاده از این روش برای حل مشکلات محیط زیستی است. از آن جایی که در دهه های اخیر، مشکلات محیط زیستی که بیش تر بر اساس جنبه های اقتصادی فعالیت های انسانی بوده است، محققان و تصمیم گیران با چالش مواجه شده اند. این مشکلات در مقیاس ها ی متفاوتی از تغییر اقلیم جهانی تا تاثیرات فعالیت های انسانی بر سیستم های اکولوژیکی جای گرفته اند. در حال حاضر، به دلیل اهمیت این مشکلات نیاز به استفاده از روش های انعطاف پذیر برای مقابله کارآمد با مشکلات محیط زیستی بیش ازپیش احساس می شود؛ روش هایی که هم فاکتورهای اقتصادی و اجتماعی و هم فاکتورهای محیط زیستی را در نظر بگیرند. با توجه به هدف این مطالعه، روش پژوهش، مروری بر مقالات و یافته های قبلی درباره کاربرد مدل DPSIR و منافع و معایب آن در تصمیم گیری های محیط زیست بود. چارچوب DPSIR یا مدل(نیروی محرکه- فشار- وضعیت- تاثیر- پاسخ) ابزاری است که از طریق تعیین روابط میان فعالیت های انسانی و محیط زیست به توصیف مشکلات محیط زیستی می پردازد. این چارچوب زمینه ای را فراهم می کند تا انواع شاخص های متفاوت با یکدیگر ترکیب شوند و نه تنها تاثیرات محیط زیستی بلکه، تاثیرات اقتصادی- اجتماعی ناشی از تغییرات در وضعیت اکو سیستم ها را نیز در نظر می گیرد. نتایج این مطالعه نشان داد که مدل DPSIR می تواند اطلاعات متنوع درباره سیستم محیط زیستی را طبقه بندی و ساده سازی کند تا این اطلاعات برای پاسخ های احتمالی در اختیار سیاست گذاران قرار گیرند و به همین دلیل این روش در دهه های اخیر با سرعت فزاینده ای توسط محققان و سیاست گذاران در حال استفاده است.
    کلیدواژگان: سیستم محیط زیستی، مدل DPSIR، وضعیت اکوسیستم، تاثیرات اقتصادی، اجتماعی، سیاست گذاری
|
  • Asadollah Divsalar, Pari Shokri Firoozjah, Sajad Ferdowsi* Pages 1-16
    This study was performed in order to assess land suitability of saline and gypsiferous soils of Barm-e- Alvan region, Kohgilouye-va-Boyerahmad Province for sustainable use of these lands. The main objective of land suitability assessment is evaluating the land characteristics in the current economic conditions for optimum use of available resource in order to have a moderate income with minimum soil loss. Salt and gypsum occurrence in soils are key factors of lowland soils cause limitations for crop cultivation. After preparing soil map of the region as basic map, the operation of land suitability classification for the region main crops (rain-fed wheat and barley) was carried out by simple limitation method based on FAO guideline and tables of climatic and soil needs of the crops. The results indicated that soils were classified in three soil orders of Entisols, Inceptisols and Aridisols and topography was the main soil forming factor. It was also distinguished that no major limitation was for the production of these crops. Selection of appropriate crop varieties with more resistance to limiting factors with shorter growth period cause more production, hence improving water and soil resources of the region.
    Keywords: Saline, gypsiferous soils, Sustainable use, Barm, e, Alvan, Land suitability
  • Hojatallah Joghatayi, Rahim Dabiri *, Mohammad Elyas Moslempour, Majid Otari, Reza Sharifiyan Attar Pages 17-25
    Water quality assessment and identification of contaminants and contaminated area where groundwater is used for drinking is very important. The present study aimed at evaluation of the groundwater quality of Joghatay plain using GQI as an indicator of groundwater quality. GQI is a suitable tool to synthesize different available quality data into easily understood format. For this reason the concentration of anions and cations in water including Na, K, Mg, Ca, SO4 -2, Cl- and TDS were analyzed. Based on the measured parameters the groundwater quality distribution map of Joghatay was provided and the groundwater quality index (GQI) was determined by GIS. GQI index value in the study area changes between 81.3 to 88.1 and it is in the acceptable range. GQI index assessment reveals that according to the distance and passing through the different formations the water quality in the northern parts of Joghaty plain is lower.
    Keywords: Water quality, GQI, Schuler charts, Joghatay plain
  • Sajjad Shamshiri* Pages 27-41
    Tourism industry is a the new economic, social and ecological opportunities due to the world needs today is growing strongly.One of the fundamental factors in dealing with the natural environment, particularly tourism industry, is a quality of landscape. Visual characteristics of the landscape attributed to identity and sense of place which could be helped to people to enjoy of natural and the artificial environment as well as lead to fundraising and economic and social development. The present study evaluated the landscape of Park Sarab Gznhleh, Songhor. This Park could be considered as spectacular and recreation because of its location and proximity to the city of the Songhor. Landscape evaluation of Sarab Gznhleh Songhor has been done in three stages: (i) identifying of the landscape types and their zoning in the park (three zones); (ii) data analysis of results based on of Hassel matrix and (iii) conclusion and suggesting of guideline. Generally, this study requires the following actions for increasing demand of recreational of Sarab Gznhleh Songhor: regard to natural condition of water (springs and river) in the park; modification of existing plants and its suitability for lighting system; use a various species of plants, especially native plants in virginal and sloping spaces; proper distribution of park furniture; preparing convenient and safe places for families; development of play equipment and sports facilities for all age groups in the park.
    Keywords: Assessment of visual quality, Tourism, Hassel matrix, Landscape, Sarab Gznhleh Songhor
  • Marzieh Alikhah, Asl *, Dariush Naseri, Teimour Tanha Ghezeli Pages 43-52
    One of the important factors for programming and management of natural resources, especially to achieve sustainable development purposes is acquiring enough information about current land use/land cover. Remote sensing techniques are the best methods to produce land use maps. In this research, supervised classification method with maximum likelihood algorithm was used to prepare the land use map. The case study is Kaftareh catchment located in Ardabil province and in this investigation; Landsat 8 images acquired in 2014 were applied. The results showed that dry farming, irrigated lands, rangelands and bare lands are the major land uses respectively in the area. The classification accuracy was assessed by kappa index and overall accuracy that 93.20% and 96.24% were obtained respectively. According to our results, Landsat 8 images have high capability to produce the land use maps. NDVI index was used to prepare the vegetation density map and the results showed that the major parts of the rangelands are covered by weak vegetation density class in the studied area.
    Keywords: Land use, Maximum likelihood classification, Kaftareh catchment, NDVI
  • Vahed Kiyani *, Sajad Kiyani Pages 53-69
    Every landscape has two principal component or feature of the structure and process, Stone cognitive factors are the main reason for the development of structural elements, especially water; Water as one of the main causes of human life have particular importance in addition to drinking water needs for other purposes related to man and nature. The aim of study is Landscape planning of kiyan (Nahavand) using hydro geological features with an emphasis on sustainable development. Resulted indicated source of kiyan water is characteristic karstic (limestone) and sakhtsia whit the dissolution of Holes (Dolin) in topographical of area, in addition of Precipitation. Snow in these holes to be filled by strong winds and formed spring of kiyan by the gradual melting them. Due to lack of rainfall in recent years recommended the use of existing water resources as we need to be sustainable until enjoy the benefits of it. As a result, for each geographical area should be consistent with sustainability indicators utility diagram ecosystems and human life utility indices will be developed and implemented based on ecological features of the region.
    Keywords: Landscape, hydro geological, kiyan spring, sustainable development
  • Atieh Khatibi *, Afshin Danehkar, Sharareh Pourebrahim, Majid Vahid Pages 65-79
    The purpose of this study is an introduction of the DPSIR model and the application of DPSIR model in the environment and its decision making by reviewing the DPSIR the application of DPSIR model in the environment and its decision making by reviewing the DPSIR. Due to numerous environmental problems which are mostly based on economical aspects of anthropogenic Over the recent decades both scientists and decision-makers challenged. These problems have ranged in scales from global climate change to effects of anthropogenic on ecological systems. Nowadays, there is a considerable need to a flexible approach to deal effectively with environmental problems regarding to those problems; an approaches which consider both socio-economic factors as well as environmental factors. With respect to the aim of this study, the method of the study is reviewing researches and previous findings about the application of DPSIR model and it’s as benefits and disadvantages in an environmental decision making. The DPSIR (Driving force-pressure-state-impact responseframework is such a tool allowing the description of environmental problems through defining the relationship between anthropogenic activities and the environment. The results of this study indicates that The DPSIR model could categorize and simplify various information about environmental systems due to providing those information for policy makers for possible responses. so in recent decades this method are increasingly used by scientists and policy makers.
    Keywords: Environmental system, DPSIR model, Ecosystem condition, Socio, economic impacts, policy making