فهرست مطالب

  • پیاپی 23 (تابستان 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/06/06
  • تعداد عناوین: 8
|
  • تورج زینی وند، زینب منوچهری صفحات 11-40
    زیبایی های محتوایی و ساختاری شعر جاهلی از دیرباز مورد توجه برخی پارسی سرایان بوده است، تا آنجا که این شعرها، قرن ها، مورد تقلید و اقتباس شاعران ایرانی قرار گرفته است. شاعران ایرانی در آغاز به همان سبک و شیوه شاعران جاهلی به سرودن مضمون های آن می پرداختند تا این که با گسترش تصوف و عرفان اسلامی، توانستند معانی مادی و زمینی این اشعار را به معانی معنوی و عرفانی ارتقا دهند و آنها را به صورت تعبیرها و رمزهای عرفانی به کار ببرند. آنان با ایجاد این نوآوری و ابداع، مضمون های شعر جاهلی را به زیباترین نمونه های شعر عرفانی رمزی تبدیل نمودند. از بارزترین مضمون ها و ساختارهایی که از شعر جاهلی مورد توجه و اقتباس شاعران عارف قرار گرفته است؛ می توان به ایستادن و گریستن براطلال و دمن، تشبیب و نسیب به نام عروسان مشهور شعر جاهلی، خطاب به ساربان، وصف باده، سفر و غیره اشاره نمود که هر یک در بردارنده مضمونی رمزی، صوفیانه و عارفانه می باشد.
    کلیدواژگان: شعر جاهلی، شعر عرفانی فارسی قرن هفتم و هشتم، رمزگرایی، ادبیات تطبیقی
  • منظر سلطانی، فاطمه شریفی صفحات 41-67
    این مقاله با عنوان «بررسی و تبیین اندیشه های عرفانی عطار نیشابوری» به تبیین اقوال و آراء عطار نیشابوری در دو مبحث عرفان نظری و عرفان عملی پرداخته است. بخش عرفان نظری مشتمل بر مباحثی چون ستایش و نکوهش ابلیس، تاویلات عرفانی دو سویه که مرتبط با مبحث ابلیس ستائی است، اتحاد و حلول عرفانی، استغراق در ذات احدیت، وحدت وجود و سیمای زنان و بخش عرفان عملی مشتمل بر مباحثی چون اصل عرفانی، منازل و مقامات عرفانی، کرامات انبیاء و اولیاء می باشد. در تکمیل عرفان عملی عطار سخن از اقتران و پیوستگی طریقت با شریعت به میان آمده است. در خاتمه هم نظر و عقیده عطار در باب فرقه قلندریه و نقدهای او و سایر صوفیان بر صوفیان منحرف از جاده شرع و معرفت گنجانده شده است.
    کلیدواژگان: عطار، عرفان نظری، عرفان عملی
  • ابراهیم ابراهیم تبار صفحات 68-88
    در بررسی آثار ادبی مربوط به موضوع ابلیس، متوجه وجوه گوناگون و جریان های مختلف در متون صوفیانه به طور عام، و در اشعار عطار و سنایی به طور خاص می شویم؛ حکایت نزاع عیسی(ع) و ابلیس ازجمله موضوعات مشترک در آثار این دو شاعر به شمار می رود که اگرچه، در اجزاء وکارکردحکایت مذکور تفاوت هایی دیده می شود؛ لیکن هر دو شاعردر کل داستان، به دخالت روزمره ابلیس در زندگی آدمی معترف اند؛ باتوجه به دیدگاه متناقضی که درباب آن بیان داشته اند، این پرسش مطرح می گرددکه نگاه سنایی وعطار نسبت به منازعه ابلیس با عیسی(ع)چگونه بوده است؟درپاسخ باید گفت، که ابلیس با هر ترفندی ولو خیرخواهانه به انسان نزدیک می شود و در قالب پیر و مشاور، عیسی(ع) را به تصاحب قطعه سنگی در اقطاع دنیا محکوم می کند. این پژوهش با شیوه تحلیلی-توصیفی، به بررسی منازعه دو شخصیت ابلیس و عیسی(ع) و تصویر شگردهای ابلیس می پردازد.در بررسی آثار ادبی مربوط به موضوع ابلیس، متوجه وجوه گوناگون و جریان های مختلف در متون صوفیانه به طور عام، و در اشعار عطار و سنایی به طور خاص می شویم؛ حکایت نزاع عیسی(ع) و ابلیس ازجمله موضوعات مشترک در آثار این دو شاعر به شمار می رود که اگرچه، در اجزاء وکارکردحکایت مذکور تفاوت هایی دیده می شود؛ لیکن هر دو شاعردر کل داستان، به دخالت روزمره ابلیس در زندگی آدمی معترف اند؛ باتوجه به دیدگاه متناقضی که درباب آن بیان داشته اند، این پرسش مطرح می گرددکه نگاه سنایی وعطار نسبت به منازعه ابلیس با عیسی(ع)چگونه بوده است؟درپاسخ باید گفت، که ابلیس با هر ترفندی ولو خیرخواهانه به انسان نزدیک می شود و در قالب پیر و مشاور، عیسی(ع) را به تصاحب قطعه سنگی در اقطاع دنیا محکوم می کند. این پژوهش با شیوه تحلیلی-توصیفی، به بررسی منازعه دو شخصیت ابلیس و عیسی(ع) و تصویر شگردهای ابلیس می پردازد.در بررسی آثار ادبی مربوط به موضوع ابلیس، متوجه وجوه گوناگون و جریان های مختلف در متون صوفیانه به طور عام، و در اشعار عطار و سنایی به طور خاص می شویم؛ حکایت نزاع عیسی(ع) و ابلیس ازجمله موضوعات مشترک در آثار این دو شاعر به شمار می رود که اگرچه، در اجزاء وکارکردحکایت مذکور تفاوت هایی دیده می شود؛ لیکن هر دو شاعردر کل داستان، به دخالت روزمره ابلیس در زندگی آدمی معترف اند؛ باتوجه به دیدگاه متناقضی که درباب آن بیان داشته اند، این پرسش مطرح می گرددکه نگاه سنایی وعطار نسبت به منازعه ابلیس با عیسی(ع)چگونه بوده است؟درپاسخ باید گفت، که ابلیس با هر ترفندی ولو خیرخواهانه به انسان نزدیک می شود و در قالب پیر و مشاور، عیسی(ع) را به تصاحب قطعه سنگی در اقطاع دنیا محکوم می کند. این پژوهش با شیوه تحلیلی-توصیفی، به بررسی منازعه دو شخصیت ابلیس و عیسی(ع) و تصویر شگردهای ابلیس می پردازد.
    کلیدواژگان: ابلیس، عیسی، آدم، قرآن، سنگ
  • مرتضی فلاح، رقیه حسینی صفحات 89-108
    میرزا حبیب خراسانی(1287-1228 (و حاج میرزا محمد مهدی محی الدین الهی قمشه ای (1352 - 1280) هر دو از شاعران و عارفان بزرگ عصر خود محسوب می شده اند. اشعار هر دو دارای همسانی های فراوانی است. بیشترین جنبه های این همانندی ها و همسانی ها را گزاره های عرفانی، در بر می گیرد. هر دو از شاعرانی چون مولوی و حافظ وام گرفته، از نظر منش فکری هر دو باورمند به جبر و سرنوشت بوده و از اهمیت عشق، شناخت نفس و عجز عقل در معرفت به حق سخن می گویند. دیوان آن دو با وجود دارا بودن چنین مشابهت هایی، تفاوت هایی در مسائل سبکی، لغوی و میزان و کیفیت به کارگیری صنایع ادبی دارند. در این نوشته با استناد به اشعار دیوان هر دو شاعر، به مقایسه و تطبیق شعر این دو شاعر و بررسی مشابهت ها و تفاوت های آنها خواهیم پرداخت.
    کلیدواژگان: میرزا حبیب خراسانی، الهی قمشه ای، عرفان، شعر
  • سیاوش مرادی صفحات 109-129
    داستان آفرینش آدم و مسائل پیرامون آن در ادب عرفانی بازتاب گسترده ای دارد. شناخت هدف خلقت و کیفیت پیدایش انسان وجه همت بسیاری از شاعران و نویسندگان قرار گرفته است در این میان، کلام نجم رازی(573-654) در مرصادالعباد و خطیب فارسی(ق.8) در قلندر نامه، حلاوت دیگری دارد. نجم رازی آفرینش آدم را حکیمانه آغاز می کند و در خلقت آدم از مراتب نباتی، جمادی و حیوانی سخن می گوید سپس روایت خود را بر قاعده عشق و محبت خالق و مخلوق بنا می کند. خطیب فارسی آفرینش آدم را بی مقدمه شروع می کند و بر وصف عجایب و غرایب ترکیب آدم نظر دارد. داستان خلقت انسان و ماجرای سفارت فرشتگان در دعوت از خاک برای تخمیر گل آدم و ناز و کرشمه خاک دراین مورد تا جسارت ابلیس و اعتراض فرشتگان به بارگاه خداوندی فصل مشترک سخن نجم رازی و خطیب فارسی است. از این روی کلام رازی و خطیب در این باره مورد سنجش و ارزیابی قرار می گیرد.
    کلیدواژگان: نجم رازی، خطیب فارسی، مرصاد العباد، قلندرنامه، آدم، ابلیس، فرشتگان
  • فریبا اکبرزاده، امیرعباس علیزمانی صفحات 130-154
    «مرگ» و تاثیر آن بر «معنی زندگی» از دغدغه های همیشگی بشر بوده است؛ مولوی در شمار اندیشمندانی است که موضوع مرگ و رابطه آن با معنای زندگی را در مثنوی و کلیات شمس به تفصیل بیان نموده است. مولوی عارف، بسیار «مشتاق مرگ» است و از آن با تعبیر «عروسی ابدی» یاد می کند. از دیدگاه وی، مرگ به معنی «قطع» و «پایان زندگی» نیست، بلکه «آغاز زندگی جاودانه دیگری» است. در چنین اندیشه ای، معنی زندگی، تولد دوباره یافتن، تکامل انسانی، روی کردن به صفای باطن، به دنیای قلب پانهادن، زمام عقل را به عشق الهی سپردن، ایجاد تغییر و تحول در جریان زندگی و پرهیز از خشک اندیشی، همراهی با زمان و... است. افزون براین، دیدگاه های مولوی در این زمینه، در چارچوب نظریه «فراطبیعت گرایان» قرار می گیرد؛ زیرا مولوی، عامل اصلی معناداری زندگی را «عشق» به خداوند و سیر و حرکت به سوی او دانسته و مرگ را بخش جدایی ناپذیر زندگی و عامل پیوند و تکامل زندگی انسانی معرفی می نماید.
    کلیدواژگان: مرگ، معنای زندگی، مولوی، عرفان اسلامی، مثنوی، کلیات شمس
  • مصطفی سالاری، معصومه بخشی زاده، بهروز رومیانی صفحات 155-176
    رنگ سیاه، رنگی شناخته شده و مرموز در عرفان اسلامی است که کارکردی دوگانه در عرفان اسلامی دارد. با توجه به این که در پیشینه فرهنگی ایرانیان و در دین مبین اسلام، رنگ سیاه به عنوان رنگ ظلمت و اهریمن محسوب می شود، می توان نمودی از ظلمانیت رنگ را در عرفان اسلامی مشاهده کرد. با این حال، بخشی از کارکرد رنگ سیاه در عرفان اسلامی، دقیقا در نقطه مقابل کارکرد اول قرار می گیرد. رنگ سیاه، در برخی از متون عرفانی، نمایانگر تقدس، الوهیت و ذات حق می باشد. این رویه، ظاهرا متاثر از نفوذ آراء یزیدی ها در عرفان اسلامی است. یزیدیه، از فرقه های عرفانی خاصی است که عقاید منحصربه فردی دارد. نگرشی که تاثیر گسترده ای به ویژه از نظر تغییر معنای نمادین رنگ سیاه به وجود آورده است.
    کلیدواژگان: صلح کل، وسعت مشرب، پلورالیسم دینی، سبک هندی
  • بدریه قوامی، پریسا سالور صفحات 177-195
    حضور رمز در افسانه ها، رویاها و مکاشفه ها از پیوند قدیمی رمز با تجربه های روحانی انسان خبر می دهد. کلام عارفان نیز جایگاهی برای تجلی رمز شده است. در این میان، عطار بسیاری از تجربه های خود را در زمینه وقایع روحانی به صورت رمز نشان داده و از این طریق مسائل عرفانی را به شکل محسوس برای مخاطبان خود گفته است. مصیبت نامه شرح سفر روح انسانی و سرگشتگی کائنات در معرفت شناسی است. در این مقاله که به روش توصیفی تحلیلی انجام گرفته است، رمزهای مصیبت نامه تحلیل می شود و در آن مسیر سلوک در عالم مثال و هم چنین موانعی که بر سر راه سالک برای رسیدن به حقیقت وجود دارد، بررسی می شود. برایند مقاله آن است که عطار در نهایت دیدار با خویشتن خویش (نفس مطمئنه) را برای رسیدن به حقیقت نشان می دهد. تفکر اصلی در مصیبت نامه، جست وجوی خدا و اصل عالم و یافتن آن پس از طی موانع، در وجود خود انسان است؛ اما این اصل و حقیقت عالم همان نور ازلی خداوند و نور محمدی است.
    کلیدواژگان: عطار، نماد، سفرنامه روحانی، مصیبت نامه، عالم مثال
|
  • Touraj Zeynivand, Zaynab Manoochehre Pages 11-40
    The beauty content and structure of the Ignorant poem has long been considered by some Persian chorus. SO these poems were imitated by Persian poets for centuries. At the beginning, the Iranian Poetry. By spreading the Islamic Sufism and mysticism, they could change the thems and meaning of these Poems into the spiritual and mystical, and used them as symbolic inter pretations. By this kind of innovation, they changed the Ignorant Poetry into the most beautiful samples of symbolic and mystical Poem.
    The most striking themes and structures that can be mentioned are to stand and weep over the ruins of the beloved, romantic storytelling for famous lovers, addressed to a trailer, describing the wine and traveling. Each of them has mystical and spiritual implications.
    Keywords: Ignorant poetry, Persian mystical poetry, seventh Eighth century, Oriented code, Comparative
  • Manzar Soltani, Fatemeh Sharifi Pages 41-67
    The subject discusses the ideas and thoughts of Attar Neyshabouri in two issues of theoretical and practical Gnosticism. The theoretical Gnosticism includes eulogy and condemning Iblis, Mutual Gnostic interpretations of praising Iblis, Gnostic unity and emergence, submersion in the essence of Allah, existence unity and women`s appearance while the second part consists of Gnostic principles ,stoges and statuses, prophets masterpieces.To complete practical Gnosticism, Attar mentions the continuity of shariat and tradition. Finally, Attar`s idea about Ghalandarieh sect and his comments on deviators from canon and episteme is considered.
    Keywords: Attar, Theoretical Gnosticism, practical Gnosticism
  • Ebrahim Ebrahim Tabar Pages 68-88
    In the study of literature on the subject of Satan, we understand different aspects and currents in Sufi literature in general, and in the poems of Attar and Sanai, specifically. The conflict between Jesus and the Devil, common theme in the works of these two poets although in the function and element the differences can be seen. Both poets believe in the daily involvement of Satan in human life.
    Considering the contradictory views that they have expressed about it, here, we can ask a question about the difference between Sanaei and Attar’s view in this struggle. To answer the question we can say: The Devil approaches human being by tricks. For example, as a Leader or consellor he convicts jesus for rubbing a piece of rock in parts of the world. With descriptive and analytic method have analysed Devil tricks.
    Keywords: Satan, Jesus, Adam, Quran, rocks
  • Morteza Fallah, Roghayeh Hosseini Pages 89-108
    Mirza Habib_e_Khorasani and Elahi_e Ghoshei were the great Betsand mystics in Ghajar period. There are similarities between their poetry with mystical elements. Both of them have been influenced by Molana and Hafez.Both of them believed in destiny and fate and talk about the importance of love, self awareness and the disability of wisdom in cognition of God. Despite these similarities; these are also differences between them: differences in style, diction and figures of speech.In this study, per to their poetry, we compare similarities and differences of heir poetry.
    Keywords: Mirza Habib, e, Khorasani, Elahi, e Ghomshei, Mysticism, poetry, love
  • Siyavash Moradi Pages 109-129
    The story of Adam’s creation and its relative problems in mystical literature have a vast reflection understanding . The aim of creation and its quality have been the utmost ambition of many poets and writers .Meanwhile Najm al _Din Razi’s discourse in Mersad and khatib’s in Ghalandarnameh have a special sweetness. Razi begins it theosophically and speaks about Vegetative, in organic and animal stages. Then he sets his story on the rule of love between the creator and created. Khatib begins it without any introduction and looks at prodigies in Adam’s compound. The story of human creation, the adventure of angels, mediation in inviting the dust (soul) for clay fermentation , the dust, sogle, the peril, sboldness… are all the common terms of these two authors. In this article we are going to analyse them.
    Keywords: Najm, DinRazi, khatib, Farsi, Mersad al Ebad, Ghalandarnameh, Adam, The Devil, angels
  • Fariba Akbar Zadeh, Amir Abbas Alizamani Pages 130-154
    Human being has always considered death and its effect in the meaning of life, Molavi has paid much attention to death and its relation with the meaning of life in Masnavi and Kolyat Shams.
    Molavi is a hermit who loves death very much, he has called it immortal wedding. For him, death doesn’t mean the ended life, but the beginning of immortality. In such a method of thinking, the meaning of life is to be born again.
    Furthermore, Molavi’s views have been classified into meta-naturalism, because Molavi believed in love of God as the main meaning of process toward Him and death is in seperable section of life, it is the junction and development of human’s life.
    Keywords: Death, Meanig of Life, Molavi, Theology, Masnavi, Koleyat Shams
  • Mostafa Salari, Masoomeh Bakhshi Zadeh, Behrooz Roomiani Pages 155-176
    Black color, is known and mysterious color in Islamic mysticism which have double application in Islamic mysticism. Given that in the Iranians cultural history and in the Islam black color is considered as a color of darkness and evil we can see a symbol of darkness of color in Islamic mysticism. However a part of function of Black color in Islamic mysticism is in contrast to the first function. Black color in some mystical texts, indicates sacredness, divinity and nature of God. This trend is apparently affected by the influence of the Yazidis ideas in Islamic mysticism. Yazidieh is special mystical sect which have unique ideas. An attitude that has created wide impact particularly in view of changing the symbolic meaning of the black color.
    Keywords: Islamic mysticism, symbol, color, black, Yazidieh
  • Badriyeh Ghavami, Parisa Saloor Pages 177-195
    Presence of symbol in fables, dreams and revelations, inform about symbols primitive grafting with human spiritual experiences.
    word of gnostic have becomes a place for manifestation of symbol. among this, Attar has showed many of his experiences in spiritual basis on the symbol, and with this way,he has told a gnostic matters for his second persons on the sensible.
    Mosibatname, a description of human spirit traveling and univers bewilderment in wisdomology. in this article has achieved with descriptive and analytic method, Mosibatname symboles are analysed, and behaviour cours (walk path) in spiritual world are studied also the obstacles in disciple way reaching truth. resultant of article is that , Attar, in the long run, showe a meeting to oneself of self (safe essence) for reaching to truth. a main thought in Mosibatname is that, search to God and element of univers and finding that after a traveling through obstacles, is in human essence. but, this element and truth of univers, is a God's eternal light and Mohammadan light.
    Keywords: Attar, Symbol, Spiritual, Itinerary, Mosibatname, spiritual univers