فهرست مطالب

جستارهای فلسفه دین - سال چهارم شماره 2 (پاییز و زمستان 1394)
  • سال چهارم شماره 2 (پاییز و زمستان 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/12/25
  • تعداد عناوین: 6
|
  • مقاله پژوهشی
  • حسن احمدی زاده صفحات 1-20
    امروزه الهیات مسیحی، بیش از هر زمان دیگر، با مسئله وجود خدا، شناخت او و به ویژه، ارتباط میان علم و اراده الهی با اراده و تقدیر انسان، درگیری فلسفی و کلامی دارد. در دوران معاصر، با ظهور نحله های جدید فلسفی در غرب، الهیات مسیحی نیز نحله های فلسفی مختلفی را درون خود تجربه کرده است، که الهیات یا خداباوری کلاسیک، خداباوری گشوده و خداباوری نئوکلاسیک را می توان سه مورد از برجسته ترین این نحله ها دانست. هر یک از این سه مکتب فلسفی الهیاتی، سعی کرده اند تا با ارائه تصویری از خداوند، به بسیاری از مسائل سنتی و جدید در خصوص خداوند و ارتباط او با نظام هستی و به خصوص با انسان و اراده او، پاسخ دهند. در این جستار، تلاش خواهیم کرد تا با ارائه تصویری کلی از این سه مکتب، به مهم ترین اشکالات و انتقادات واردشده بر آن ها، به ویژه انتقاداتی که از سوی خود فیلسوفان مسیحی مطرح شده اند، توجه کنیم و جایگاه هر یک را در فلسفه مسیحی معاصر، بکاویم. همچنین، در نقد و بررسی این خداباوری های سه گانه، از آرای ملاصدرا نیز، به ویژه در مباحثی چون حدود شناخت عقل، مسئله شر و علم پیشین خداوند، بهره خواهیم برد. ازاین رو، نقد خداباوری های مذکور را هم به صورت درون سیستمی و هم برون سیستمی دنبال خواهیم کرد.
    کلیدواژگان: خداباوری، کلاسیک، گشوده، نئوکلاسیک، علم، ملاصدرا
  • مهدی بهنیافر صفحات 21-41
    موضوع این مقاله، نقد کتاب اخیرا منتشرشده آرمان شهر (بر اساس آرای مرتضی مطهری) است. این کتاب به بررسی و واکاوی و استخراج خطوط کلی مفهوم آرمان شهر در اندیشه شهید مطهری می پردازد. این مقاله می کوشد تا ابتدا به معرفی بسیار موجز این اثر بپردازد و سپس رویکردی انتقادی را در دو موضع دنبال کند: نخست بررسی انتقادی مواضعی که اساسا شایسته نقد دانسته می شوند؛ و دوم بررسی انتقادی مواضعی از کتاب آرمان شهر که اگرچه فی نفسه می توان آن ها را روا دانست اما مواضع بدیل متعددی در آثار و اندیشه شهید مطهری نیز در این باب قابل استخراج هستند و نویسنده محترم می توانست آن مواضع را هم در خوانش خود بیاورد، در حالی که چنین نکرده است. وجوه انتقادی عرضه شده در این مقاله را از زاویه ای دیگر نیز می توان تفکیک کرد؛ نخست، بررسی و گاهی نیز نقد خوانشی که نویسنده آرمان شهر از شهر آرمانی در آرای شهید مطهری ارائه داده است؛ و دوم خوانش خود شهید مطهری از برخی سویه های یک آرمان شهر، که عمدتا مبتنی بر نصوص اسلامی شکل گرفته اند.
    کلیدواژگان: آرمان شهر، مرتضی مطهری، آینده مطلوب، تاریخی نگری
  • امیرحسین زادیوسفی، محمد سعیدی مهر صفحات 43-66
    یکی از استدلال هایی که برای دفاع از معقولیت باور به گزاره «خدا وجود دارد» به کار می رود استدلال شرط بندی پاسکال است. یکی از مهم ترین اشکالات به این استدلال، «اشکال خدایان متعدد» نام دارد. در این مقاله ابتدا یکی از رایج ترین تقریرهای شرط بندی پاسکال به نام «سود مورد انتظار برتر» را ارائه می کنیم و سپس به شرح دو نسخه از اشکال خدایان متعدد می پردازیم. نسخه اول نسخه امکانی و نسخه دوم نسخه واقعی نام دارد. از نسخه واقعی سه تقریر ارائه می دهیم که این سه تقریر به دنبال هم شکل می گیرند؛ به این ترتیب که تقریر دوم در پی اشکالی به تقریر اول و تقریر سوم در پی اشکالی به تقریر دوم پدید می آیند. به عنوان پاسخی برای نسخه امکانی راه حل جف جوردن ارائه خواهد شد. ایده اصلی این راه حل این است که از امکان منطقی گزاره ای نمی توان احتمال بزرگ تر از صفر آن را نتیجه گرفت. سپس برای تقریر دوم و سوم از نسخه واقعی اشکال خدایان متعدد راه حل هایی ارائه می کنیم. درنهایت بر اساس این ایده جف جوردن که هدف اصلی شرط بندی پاسکال صرفا ترجیح خداباوری بر خداناباوری است نه ترجیح یک الگوی خاص از خداباوری، استدلالی به نام «استدلال شرط بندی آزاد» را صورت بندی می کنیم که بر اساس آن برای هر شخص معقولی مانند S خداناباوری به کناری گذاشته می شود. به نظر نگارندگان اشکال خدایان متعدد نمی تواند نقدی جدی بر استدلال شرط بندی پاسکال باشد.
    کلیدواژگان: وجود خدا، معقولیت باورهای دینی، شرط بندی پاسکال، اشکال خدایان متعدد، نظریه تصمیم سازی
  • محسن عباس نژاد صفحات 67-85
    میرزامهدی اصفهانی در حوزه مشهد موسس مکتبی بود که بعدها به مکتب تفکیک معروف شد. محمدرضا حکیمی اولین بار واژه تفکیک را برای این نحله فکری پیشنهاد کرد. به اعتقاد وی مکتب تفکیک جهان بینی ای است که مفاهیم و علوم بشری ای مانند فلسفه را از معارف ناب الهی برگرفته از کتاب و سنت تفکیک می کند. آن ها معتقدند نباید هیچ گونه ناخالصی را در فهم معارف دینی راه داد. از این رو به شدت مخالف به کارگیری عقل به شیوه فلاسفه در دفاع و تبیین آموزه های دینی اند؛ چراکه دین را در استفاده از روش های عقلانی خودکفا می پندارند و شان دین را برتر از آن می دانند که برای تبیین آن به معارف بیرونی هم چون معارف یونانی و هندی روی آورد.
    در این مقاله بررسی خواهیم کرد که آیا فهم دین بدون هیچ پیش دانسته ای ممکن است؟ سپس با استفاده از یافته های دانش هرمنوتیک نشان خواهیم داد که همواره فهم در هر دانشی ازجمله معارف دینی با پیش دانسته ها آغاز می شود و در گفت و گوی با متن این پیش فرض ها در فرایندی حلقوی تعدیل می شوند. از این رو لازم است تا در دانش یا دانش هایی این پیش دانسته ها ابتدا بررسی شوند. این علوم نیز منابع خود را از هر سرزمین که لازم باشد به دست می آورند و تفاوتی میان هند و عربستان در آن ها نیست. گرچه ممکن است همین دانش ها نیز در تعامل با معرفت دینی دچار تغییر و تحول اساسی شوند. سپس این موضوع را بررسی کرده ایم که در دانش هایی هم چون فلسفه که مرز مشترکی با معارف دینی پیدا می کنند آیا می توان از تجربیات فکری بشر در دانش های مذکور به منظور فهم بهتر گزاره های مشترک در دین بهره برد؟ بعد از آن، به دلایل بررسی های تطبیقی میان دانش های بشری و معارف دینی پرداخته ایم. در این میان مخالفت نکردن امامان معصوم (ع) با علوم وارداتی را بررسی و از این ره گذر دلایل وام گیری متفکران اسلامی از نظام های عقلانی بیرونی ازجمله فلسفه را بررسی و نشان داده ایم که ماهیت دین به گونه ای است که بررسی های تطبیقی را ترغیب می کند.
    کلیدواژگان: عقل، دین، مکتب تفکیک، فلسفه، پیش فهم، هرمنوتیک
  • حسین طوسی، رضا اکبری صفحات 87-110
    ویلیام وین رایت بر این باور است که تجربه عرفانی همان ساختار تجربه حسی را دارد و بر این اساس در صدد است از طریق شباهت تجربه عرفانی با تجربه حسی و تکیه بر اصل زودباوری، اعتبار شناختی این تجربه را به اثبات برساند. این نوع استدلال آوری با تقریرهای دیگری در کار فیلسوفانی هم چون سویین برن و آلستون نیز دیده می شود. اما به نظر می رسد با استناد به شباهت این دو تجربه نمی توان له شناختی بودن تجربه عرفانی استدلال کرد و با قاطعیت از شناختی بودن آن دفاع کرد. تجربه عرفانی و تجربه حسی ضمن داشتن شباهت، تفاوت های قابل توجه ای با یک دیگر دارند که کار مقایسه بین این دو را با مشکل مواجه می سازد. علاوه بر این با توجه به این که اصل زود باوری یک اصل یقینی در معرفت شناسی دینی محسوب نمی شود، استفاده از این اصل برای اثبات شناختی بودن تجربه عرفانی از نقاط ضعف این استدلال محسوب می شود.
    کلیدواژگان: وین رایت، تجربه عرفانی، تجربه حسی، تجارب شناختی، اصل زود باوری
  • اسماعیل علی خانی صفحات 111-132
    از موضوعات مهم در تقاطع مابعدالطبیعه، فلسفه اخلاق، فلسفه زیست شناسی، فلسفه دین و روان شناسی، معنای زندگی است. هرچند این موضوع با این عنوان موضوعی جدید است و پیشینه آن به دوران پس از مدرنیته و تهی شدن زندگی انسان مدرن از معنا بازمی گردد، اما در ادیان توحیدی سابقه ای طولانی دارد و به بحث مهم هدف داری آفرینش جهان و انسان و ارزش مند بودن زندگی انسان و نظام احسن حاکم بر آفرینش مرتبط است. واژه «معنادار» در بحث از معنای زندگی کلمه ای «کانونی» و جامع ابعاد بینشی، گرایشی و کنشی است. این ابعاد در هم تنیده هستند و بین شان رابطه متقابل برقرار است. معناداری یا بی معنایی زندگی وابسته به این ابعاد است. هر یک از ابعاد معنای زندگی دارای آثار فراوان مشهود و نامشهود، در درجات و مراتب متفاوت است. برخی از شاخصه های بینشی، گرایشی و کنشی زندگی معنادار به شرح ذیل است: داشتن جهان بینی صحیح، تبیین درست شرور و سختی ها، امید، خودباوری، خوش بینی، تعهد و احساس مسئولیت و آرامش و اطمینان.
    کلیدواژگان: معنای زندگی، معنادار، بعد بینشی، بعد گرایش، بعد کنشی
|
  • Hasan Ahmadizadeh Pages 1-20
    today christian theology, more than ever, involves to problem of the existence and knowledge of Him and especially the relation between God's knowledge and His Will and human Will. in contemporary age, with the advent of new philosophical beliefs in the West, Christian theology has experienced different philosophical beliefs that Theistic theology or classical, neo-classical theism and Open theism can be considered as three of the most prominent of these approach. Each of the three schools of philosophical-theological, have tried to present an image of God and respond to the Many traditional and new questions about God and his relationship with the universe, and especially with the man and his will. In this article, we will attempt to provide a general picture of the approach of the three schools of God and analyse the flaws and criticisms of them, especially the criticisms that have been raised by Christian philosophers.
    Keywords: theism, classic, open, neo classic, knowledge
  • Mehdi Behniafar Pages 21-41
  • Amirhousein Zadyoosefi, Mohammad Saeedimehr Pages 43-66
    Pascal’s Wager is one of the arguments which are used to defend rationality of proposition “God exists”. One of the most important objections to Pascal’s Wager is called The Many Gods Objection (MGO). In this paper we, firstly, present one of the most common versions of Pascal’s Wager “Argument from Dominating Expected Utility” and then introduce two versions of MGO. The first version is called possibilist version and the second actualist. Actualist version has itself three versions which come sequentially such that the second version of actualist version is a result of an objection to the first version and the third version is a result of an objection to the second version. As a response to the possibilist version we present Jeff Jordan’s response. The main idea of this response is that logical possibility does not imply an assignment of positive probability. For the actualist version, we present two responses. The first response is based on denial of a proposition which is supposed to be true by actualist version. The second response by asserting that the main purpose of Pascal’s Wage.......
    Keywords: God's existence, rationality of religious belief, Pascal's Wager, the many gods objection, decision theory
  • Hosein Toosi, Reza Akbari Pages 87-110
    William Wainwright believes that mystical experience has the same structure as sense experience and thus tries to prove the cognitive validity of this experience based on the similarity between the two experiences as well as the principle of credulity. This kind of argument can also be found with different expressions in philosophers such as Swinburne and Alston.However, it seems that we can not argue the cognitivity of mystical experience based on the existing similarity, nor can we defend it with certainty as being cognitive. While they do have some similarities, there are considerable differences between mystical experience and sense experience which makes it difficult to compare them with each other. Furthermore, since credultiy principle is not regarded as a definite principle in religious epistemology, the use of this principle to prove the cognitivity of mystical experience could be a drawback of the argument.
    Keywords: William Wainwright, mystical experience, sense experience, cognitive experiences, principle of credulity
  • Esmaeel Alikhani Pages 111-132
    Meaning of life is the important topic in philosophy, ethics, biological philosophy, philosophy of religion and psychology. It relates to different issues such as ontological questions like human creation, the Purpose of world, psychological questions such as anxiety, worry, despair, absurdity, oppression, isolation, and religious questions such as existence and inexistence of God, Afterworld, final bliss and so on. From the view of Islam, meaning of life is in itself and human beings should attempt to find it. It is important in Islam that personal life is not independent from public and family life, as well as temporal life is not independent from eternal life. So, Because of different aspects of meaning of life, that each of them has Superabundant, visible and invisible results, some of Features of meaningful life in Islam is so: right justification of evils and hardships, hope, Self Esteem, Amenability, Optimism, Tranquility.
    Keywords: Meaning of life, Meaningful, cognitional aspect, tendentious aspect, functional aspect