فهرست مطالب

پژوهش های علوم تاریخی - سال هفتم شماره 1 (پیاپی 11، بهار و تابستان 1394)
  • سال هفتم شماره 1 (پیاپی 11، بهار و تابستان 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/07/28
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمد احمدی منش صفحات 1-19
    نیمه دوم سده سوم هجری و دوره زمامداری سه خلیفه، معتمدبالله (256 279ه)، معتضد (279-289ه) و مکتفی (289-295ه)، با بازیابی اقتدار دستگاه خلافت عباسی و تجدید سازمان آن همراه بود. این فرآیند اصلاحی که ابواحمد موفق (م.278ه) آن را آغاز کرد و ابوالعباس معتضد درخشان ترین چهره آن بود، در میان دو دوره انحطاط قرارگرفت؛ نخستین دوره، دوره سامرا بود که در آن سربازبردگان ترک و غیر ترک زمام خلافت را به دست گرفتند و دومین دوره که با خلافت مقتدر (295-320ه) آغاز شد، شاهد فساد دربار، فروپاشی دیوان سالاری و گسیخته شدن سازمان نظامی بود و با ورود بویه ای ها به بغداد (334ه) پایان گرفت. ساختاری که در این دوره پدید آمد، دارای چند ویژگی بود: تمرکز قدرت در نهاد خلافت، تمرکز دیوان سالاری و برتری نهادن آن بر نیروی نظامی، جلوگیری از واگذاری اقطاع در برابر خدمات اداری و نظامی و در آخر، ایجاد سپاهیان دائمی و مزدبگیر. در این نوشتار فرآیند اجرای این اصلاحاتباتاکیدبردگرگونیدرساختنظامی،بررسیوواکاویمی شود.
    کلیدواژگان: خلافت عباسی، موفق، معتضد، مکتفی، دیوان سالاری
  • محسن رحمتی، پیرحسین نظری صفحات 21-39
    ایل سنجابی از ایلات کرد غرب ایران هستند که در جریان جنگ جهانی اول، به حمایت از دولت موقت ملی نظام السلطنه و ملی گرایان همراه وی برخاستند و ضمن اعلام مخالفت با حضور و فعالیت سپاهیان دولت های انگلیس و روس، با نیروهای آلمانی و عثمانی همراه شدند. بعد از غلبه سپاهیان روس و انگلیس بر منطقه غرب، این ایل پناهگاه عناصر ملی دولت موقت شدند و بهمخالفتباحضوروبرنامه های نیروهای بریتانیا در غرب ایران ادامه دادند. این مقاله درصدد بررسی چگونگی تقابل سران ایل سنجابی با اقدامات و برنامه های دولت بریتانیا در غرب ایران در جریان جنگ جهانی اول است. این مطالعه نشان می دهد انگلیسی ها بعد از غلبه بر غرب ایران، قصد داشتند پلیس غرب را از طریق جذب ایلات منطقه تشکیل دهند و ایل سنجابی نیز با توجه به قدرت نظامی قابل توجه و حمایت از عناصر ملی، بیش از دیگر ایلات مورد توجه آنها قرارگرفت. سران ایل سنجابی ضمن ادامه همکاری با اعضای کمیته دفاع ملی، مخالفت خود را با برنامه ها و اقدامات نیروهای انگلیسی در غرب اعلام کردند. کارگزاران انگلیسی در غرب ایران کوشیدند تا سران ایل سنجابی را از چهار طریق گفت وگو، تحریک ایلات مجاور علیه آنها، قطع ارتباط اعضای کمیته ملی با ایشان و سرانجام حمله نظامی، با خود همراه و از مخالفت آنها جلوگیری کنند.
    کلیدواژگان: ایل سنجابی، جنگ جهانی اول، کرمانشاهان، ایران، انگلیس
  • حامد سروری، رسول جعفریان صفحات 41-58
    در دوران زعامت آیت الله بروجردی، با وجود مواجهه جدی حوزه های علمیه و جامعه مذهبی ایران با سیل اندیشه ها و نهادهای نوین غربی، گرایش به نوسازی در حوزه علمیه قم نیز افزایش یافت. نوگرایان بیشتر خواهان اصلاحات در تشکیلات، برنامه های آموزشی و نظام تبلیغی حوزه بودند و طرح های اصلاحی متعددی به آیت الله بروجردی پیشنهاد کردند. هرچند ایشان عالمی نوگرا بودو اصلاحات گسترده ای در حوزه علمیه انجام داد، به دلایلی از پذیرش برنامه پیشنهادی نوگرایان صرف نظر کرد. متن حاضر به بررسی موانع درونی و بیرونی پذیرش نوگرایی و فرایند نوسازی از سوی بخش هایی از بدنه حوزه علمیه قم می پردازد؛ موانعی که زعیم نوگرای حوزه قم را نیز در انجام برخی از امور اصلاحی، مردد ساخت و برنامه اصلاحی تهیه شده توسط علمای نوگرای حوزه را موقتا به شکست کشانید.
    کلیدواژگان: آیت الله بروجردی، نوگرایی، نوسازی، تجددگریزی، هیئت مصلحین
  • مریم عزیزیان صفحات 59-77
    به دنبال وفات سعد زغلول، یکی از رهبران ملی گرای مصر در 1927م، هواداران حزبی اش یادداشت های بسیاری درباره او منتشر کردند. یکی از مهم ترین این آثار، کتاب سعد زغلول بود که به قلم محمود عباس عقاد در 1936م، نوشته شد. در سال های 1939و 1941م، عبدالرحمن رافعی، هوادار حزب وطنی زندگی نامه های مفصلی از دو رهبر دیگر ملی گرای مصر، مصطفی کامل و محمد فرید منتشر کرد. اگر چه این آثار تاریخ نگارانه در سال های مختلفی نوشته شدند، یک ویژگی مشترکی داشتند و آن ترسیم تصویری آرمانی از رهبران ناسیونالیست مصر بود. در این مقاله چگونگی و چرایی این نوع تصویرسازی در پرتو فضای تاریخی مصر در این دوره بررسی می شود. روش این تحقیق، بر حسب شاخصه های تاریخ نگاری، فهم روابط مولفه های متون مورد بررسی با نویسندگان و بافت کلان سیاسی-فرهنگی مصر در بازه زمانی مورد نظر است. نتیجه نشان داد در فاصله 1952-1919م، رقابت های احزاب مصر در حوزه تاریخ نگاری، به ویژه تولید زندگی نامه رهبران ملی بروز یافت. هر یک از این احزاب، تلاش کردند رهبر حزب خود را به عنوان موسس جنبش ناسیونالیسم به تصویر بکشند و رهبران دیگر را در حاشیه حوادث نشان دهند.
    کلیدواژگان: مصر، تاریخ نگاری ناسیونالیستی، زغلول، عقاد، رافعی
  • ویلم فلور، بهنام ابوترابیان صفحات 79-131
    این مقاله به تجزیه و تحلیل تاریخچه دو کمپانی هلندی فعال در زمینه واردات و صادرات می پردازد؛ یکی از آنها هتز و پسر (Hotz & Zoon) است که علاوه بر ارائه زندگی نامه مدیرانش، به بسیاری ابتکارات اصیلشان اشاره خواهد شد که بخشی از توسعه ایران در دوره های بعدی نیز مدیون آن بود. سپس به توکوی تهران، به عنوان نخستین فروشگاه واقعی در ایران و همچنین سه مغازه خرده فروشی هلندی دیگر پرداخته می شود که اجناس اروپایی را به ثروتمندان ایرانی می فروختند. در خلال نوشتار نیز سه عکس بی نظیر از توکوی تهران قرار داده شده است که برای نخستین بار منتشر می شود.
    کلیدواژگان: قاجار، تجارت، اروپاییان، هلندی ها، زندگی نامه
  • محمد مهدی مرادی خلج، اکبر حکیمی پور صفحات 133-152
    این مقاله با کاربست روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از اسناد و منابع تاریخی، عوامل موثر در شکل گیری رویداد استقلال خواهی بخش های غربی ایالت آذربایجان را در جنگ جهانی اول شناسایی و مورد بررسی قرار داده است. بسیار روشن است که وقوع چنین رخدادی در این حوزه جغرافیایی با پیشینه تاریخی اجتماعی مستعد، حاصل درهم آمیزی عوامل بسترساز و مبانی ساختاری شکل گیری اندیشه استقلال طلبی است. تنوع قومی و زبانی مانند حضور ارامنه، اسوریان، و اقوام ترک زبان، نقش زندگی و تفکر ایلی، حضور و فعالیت میسیون ها و هیئت های مذهبی مسیحی و جبهه بندی های سیاسی و سرزمینی دولت های درگیر در جنگ جهانی اول، به ویژه کشورهای همسایه ایران، از جمله عوامل موثر در روند استقلال جویی به شمار می روند؛ در مقاله کوشیده شده است که نقش متقابل دو همسایه شمالی (روس ) و غربی (عثمانی) و گروه های هواخواه آناندر تلاش مسیحیان برای استقلال خواهی مورد واکاوی قرار گیرد. زیرا شناخت چرایی و چگونگی این موضوع در درک بهتر تاریخ سیاسی، اجتماعی و مذهبی ایران در دوران مورد بحث نقش مهمی دارد.
    کلیدواژگان: مسیحیان آذربایجان، استقلال خواهی، جنگ جهانی اول
  • کاظم ملازاده، علیرضا گودرزی صفحات 153-172
    پادشاهی الیپی در اوایل هزاره نخست ق.م در منطقه لرستان شکل گرفته و نقش مهمی در تحولات منطقه، به ویژه در ارتباط با دو دولت رقیب، آشور و ایلام بازی کرده است. بازسازی تاریخ سیاسی پادشاهی الیپی بیشتر متکی بر منابع آشوری است که تنها مقاطع خاص و کوتاهی از حیات این دولت را پوشش می دهند. نخستین برخورد ثبت شده آشوری ها با الیپی مربوط به سال 866 ق.م است. از این تاریخ تا حدود 744 ق.م الیپی ایالتی مستقل بود، اما در سال های بعد به صحنه رقابت آشور و ایلام تبدیل می شود. با توجه به قرابت های الیپی با ایلام، این پادشاهی بیشتر متحد ایلامی ها بوده است. پادشاهی الیپی در نهایت، در اواخر قرن 7 ق.م با قدرت گیری پادشاهی ماد از صحنه تاریخ حذف می شود. در این پژوهش تلاش شده است با استفاده از منابع آشوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات موجود و یاری گرفتن از داده های باستان شناسی، تاریخ سیاسی پادشاهی الیپی بازسازی شود.
    کلیدواژگان: پادشاهی الیپی، تاریخ لرستان، دولت آشور، ایلام
|
  • Mohammad Ahmadimanesh Pages 1-19
    The second half of the third Hijri century, coinciding with the reign of three caliphs, al-Mu’tamid (256-79 AH), al-Mu’tadhid (279-89 AH), and al-Muktafi (289-95 AH), Abbasids restored their authority and renewed their organization. This reform process which was began by Abu Ahmad al-Muwaffaq (d. 278 AH) and reached its climax at the time of Abu al-Abbas al-Mu’tadhid stood between two decline periods: the first one is known as the period of Samarra, when the Turkish and non-Turkish slave soldiers assumed the reign of the caliphate, and the second one which started with the reign of al-Muqtadir (295-320 AH), witnessed the corruption of the court, the collapse of bureaucracy, and the destruction of the military organization and ended by the Buwayhids entrance in Baghdad in 334 AH. The created structure had several features: concentration of power in the caliphate, concentration of bureaucracy and its supremacy to military force, prevention of land granting in return to administrative or military services, and lastly, development of a permanent wage-earner army. The administrative procedures of these reforms are going to be studied in present paper, with an emphasis on transformation on military construct.
    Keywords: the Abbasid Caliphate, Successful, al, Mutadhid, al, Muktafi, Bureaucracy
  • Mohsen Rahmati, Pir Hossein Nazari Pages 21-39
    The Sanjâbi or Senjâwi tribe was one of the Kurdish tribes in west of Iranthatsupportedthetransitionalgovernment of Nizam al-Saltana and its nationalist supporters and united with Ottoman and German forces to express its opposition to the presence and activities of Russian and BritishtroopsduringtheWorldWarI. After the victory of Russian and BritisharmiesinIranianwestern regions, this tribe became a shelter for refugeesoftransitionalgovernmentandkeptonitsoppositiontothe presenceofBritishforcesandtheirprogramsinwestofIran. The present paperistostudythequality of the Sanjabi tribe leader's opposition to British policies and activities in west of Iran. It has been shown, in this article, that the British intended to establish the west police using the local tribes after capturing western Iranian regions, and the sanjabi tribe drew their attention more than other tribes due to its considerable military power and its efforts to support the national agents. Continuing to work with members of the National Defense Committee, the Sanjabi leaders announced their opposition to the policy of the British. The British brokers in west of Iran tried to discourage the leaders of Sanjabi tribe to oppose their policies in four manners: negotiation, to stimulate neighboring tribes against them, disconnecting their relations to the members of the National Committee, and military attack.
    Keywords: The Sanjabi Tribe, the World War I, Kermanshahan, Iran, Britain
  • Hamed Soruri, Jafarian Rasool Pages 41-58
    Despite the serious confrontation of Iranian seminaries and religious communities against a flood of western modernistic ideas and institutions, the modernistic tendencies increased in Qom seminary, during the leadership of Ayatollah Boroujerdi. Modernists often sought reforms in organization, educational programs and propagation system of seminaries and offered various reform projects to Ayatollah Boroujerdi.Ayatollah Boroujerdi rejected their proposed projects, although he himself was a modernist scholar and had implemented unprecedented modernistic reforms in the seminary. The present paper examines the internal and external barriers to acceptance of modernity and modernization process by some parts of Qom Seminary; the barriers made the modernist leader of Qom seminary uncertain to reform and reform program provided by modernist scholars of seminary being defeated temporarily.
    Keywords: Ayatollah Boroujerdi, Modernism, Renewal, Conservatism, Reformers
  • Maryam Azizian Pages 59-77
    Following thedeath of Saad Zaghloul, one of the nationalist leaders of Egyptin ,hisparty supporter sprintedmany notesa bout him. One of themost important of these works wasthebook Saad Zaghloul writtenby Mahmoud Abbas Aqqādin 1936. In 1939 and 1941, Abdal- Rahmanal- Rafi published two detailed biography about Mustafa Kameland Mohammad Farid, the other nationalist leaders of Egypt. Showing an ideal image of Egypt's national leaders is the common feature of above-mentioned historiographicworks,althoughtheywerewrittenindifferentyears. This article is to study the quality and the reasons of such imaging through the historical space of Egypt during this period. On the basis ofhistoriographicspecifications,exploringandunderstandingthe relationsbetweenthecomponentsoftexts,authorsandpolitical - cultural context of Egypt in this time is very important. The results show that the competition of Egyptian parties inthe field of historiography, especially the biographies of their national leaders, had accelerated during the period between 1919 up to 1952. Each of these parties tried to introduce their own leaders as the pounder of Nationalist Movement and to push the leaders of their competitor parties to the margins.
    Keywords: Egypt, Nationalist Historiography, Zaghloul, Aqqād, al, Rafi
  • Willem Floor*, Behnam Aboutorabian Pages 79-131
    The present article is to analyze the history of the two Dutch companies were activate in the field of import and export. One of them is Hotz & Zoon that we would offer its manager's biographies alongside many of their original initiatives the Iranian further developments owe them. Then, the history of Iran's first real department-store (the Teheran Toko) as well as three Dutch retailers that sold European goods to wealthy Iranians. Finally, three of unique photos of Teheran Toko have been published for the first time.
    Keywords: Qajar, Hotz, Zoon, Teheran Toko, Dutch
  • Mohammad Mehdi Moradi Khalaj, Akbar Hakimipour Pages 133-152
    Through a descriptive-analytic method and using historical resources and documentaries, this paper is to identify and examine the factors affecting the formation of independence process in the western parts of the state of Azerbaijan during the World War I. It is very clear that the occurrence of such event in this geographical area, talented with a socio-historical background, is the result of integration between some predisposing factors and structural foundations related to the formation of the idea of independence. Ethnic and linguistic diversity- such as Armenians, Assyrians and Turkish speaking peoples, the role of tribal thought and life, the presence of missionaries and other religious activities, and the political and territorial factions of the states involved in the World War I –specially Iran's neighboring states – are among the effective factors considered in the process of seeking independence; it has been tried, in present article, to analyze the interacted role of two neighbors, Russia in North and Ottoman in West and other enthusiast groups in support of Christians efforts to gain independence, because it makes a better understanding of Iran's political, sociological and religious history during the discussed era.
    Keywords: Azerbaijan's Christians, Independence declaration, the World War I
  • Kazem Mollazadeh, Alireza Goodarzi Pages 153-172
    In the Early of 1st millennium BC, in the region of Lorestan, Iran, the Ellipi kingdom formed and played a significant role in regional developments, particularly in relation with two rival governments, Assyria and Elam. The political history reconstruction of the Ellipi kingdom is more reliant on Assyrian resources which cover just very short and particular part of its life. The first recorded encounter of Assyrians to Ellipi goes back to 866 BC, from then on up to 744 BC Ellipi was an independent state, though in later years becomes the scene of Assyria and Elam competition. The Ellipi was unified Elamites due to their propinquity. With the increased power of Medians, the Ellipi was deleted from the scene of the history in the late 7th century BC. Using Assyrian sources and analyzing their data and of course with the help of archaeologic data, it has been tried through this paper to reconstruct the political history of Ellipi Kingdom.
    Keywords: kingdom of Ellipi, the History of Luristan, Assyrians, Elam