فهرست مطالب

مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی - پیاپی 66 (بهار 1395)
  • پیاپی 66 (بهار 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/02/31
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سید محمدرضا تقوی* صفحات 5-30
    هدف
    هدف از پژوهش حاضر، دستیابی به یک نظام نظری و مدل عملیاتی برای تاسیس دستگاهواره علوم انسانی اسلامی بود.
    روش
    روش پژوهش حاضر از نوع تحقیقات کیفی است که با نگرشی استنتاجی به منابع دینی صورت گرفته است.
    یافته ها
    ابتدا مبادی هستی شناسی، انسان شناسی، معرفت شناسی، فلسفه علم، روش شناسی و روش های پژوهش در دستگاهواره علوم انسانی اسلامی احصا شدند. بر این اساس، شش مسیر برای تولید علم شامل شکل دهی نظام مفاهیم پایه، تدوین گزاره های علمی، تبیین نقش فقها، فلاسفه و عرفا در تدوین علوم انسانی اسلامی و مسیر وحدت بخشی به یافته ها (نظریه پردازی) مفهوم سازی شدند. همچنین، مدلی برای تاسیس این دستگاهواره پیشنهاد و عملیاتی کردن آن بررسی شد.
    نتیجه گیری
    از آنجا که مسیرهای مختلف کسب معرفت از روشگان و منطقهای متعددی استفاده می کنند، بنابر این، تدوین یک منطق عام فرانگر که منطقهای جزیی (خاص) را در درون دستگاهواره علوم انسانی اسلامی منسجم کند، به عنوان پژوهش آتی، پیشنهاد شد.
    کلیدواژگان: علوم انسانی، اسلامی، دستگاهواره علمی، منطق عام فرانگر، فلسفه علم، روش شناسی
  • عبدالرسول مشکات* صفحات 31-56
    هدف
    این مقاله در پی ارائه رویکردی نوین است که برخی کاستی های کتب درسی معارف اسلامی دانشگاه را تا حدی برطرف کند.
    روش
    در گردآوری اطلاعات، تکیه این مقاله به روش کتابخانه ای است و دستاورد خود را با پژوهشهای میدانی(کمی و کیفی) نیز تکمیل کرده است. برای تحلیل و نتیجه گیری نیز از تحلیلهای دینی، فلسفی و روان شناختی بهره برده ایم.
    یافته ها
    در مرحله نخست، برخی چالشها و کاستی های موجود درکتب درسی معارف، شناسایی شده است. در مرحله بعد، این نوشتار به ریشه یابی و راهیابی پرداخته و برای رفع این چالشها، رویکرد جدیدی به نام «رویکرد نگر ش ساز» را پیشنهاد می دهد.
    نتیجه گیری
    در حقیقت، در این مقاله دو موضع از هم تفکیک شده اند؛ یکی، رویکرد دانش افزای صرف و دیگری، رویکرد نگرش ساز؛ آن گاه ریشه و خاستگاه بسیاری از ضعفها در اتخاذ همین موضع نخست تشخیص داده شده و راه برون رفت نیز در اتخاذ رویکرد دوم معرفی شده است.
    کلیدواژگان: رویکرد نگرش ساز، رویکرد دانش افزا، انگیزش، قلب، ذهن
  • علی بابایی* صفحات 57-70
    هدف
    این مقاله به بررسی و نقد خوانش ملاصدرا از شیخ اشراق در مسئله رابطه نور و وجود می پردازد.
    روش
    در این تحقیق از روش تحلیلی توصیفی که در پژوهشهای نظری مد نظر است، بهره برده ایم.
    یافته ها
    ملاصدرا نور مورد نظر شیخ اشراق را با وجود، یکی می داند. این اعتقاد پایه ای می شود تا همه آرای شیخ اشراق را وجودی تفسیر کند؛ در حالی که دلایل چندی نشان می دهد نور مورد نظر شیخ اشراق با وجود صدرایی یکی نیست؛ دلایلی از جمله: «1. اقسام نور و وجود یکی نیست؛ 2. تقابل وجود و ماهیت با تقابل نور و ظلمت به یک نحو نیست؛ 3. تشکیک انوار با تشکیک وجود متفاوت است؛ 4. وجود در نزد شیخ اشراق اعتباری، ولی نور امری حقیقی است؛ 5. ملاصدرا خود گاهی به سعه وجود نسبت به نور اعتراف دارد؛ و...».
    نتیجه گیری
    آنچه شیخ اشراق را به تعبیر نور می رساند، شروع فلسفه از نفس است؛ بر خلاف روش صدرا که از رویکردی عالم محورانه و در نتیجه از تمایز «وجود و ماهیت»، فلسفه خود را سامان می دهد. اگر تفاوت در شروع فلسفه را از ویژگی های تفاوتهای ساختاری دو مکتب بدانیم، هم اقتضای تفاوت در ساختار دو حکمت و هم دلایل محتوایی اشاره شده ثابت می کند نور مورد نظر سهروردی با وجود یکی نیست و در نتیجه، خوانش ملاصدرا از شیخ اشراق تاویل گرایانه است.
    کلیدواژگان: وجود، نور، حکمت اشراق، حکمت متعالیه، سهروردی، ملاصدرا
  • مجید صالحی* صفحات 71-88
    هدف
    ارائه و پیشنهاد روش پاسخگویی به پرسش برخی دانشجویان کلاسهای درس معارف اسلامی درباره تعارض نظریه تکامل داروین با اعتقادات اسلامی به استادان محترم این دروس.
    روش
    روش این تحقیق توصیفی- اسنادی با مطالعه کتابخانه ای و استفاده از نرم افزارهای لازم و مراجعه به تفاسیر قرآن و همچنین دیدگاه زیست شناسان در مورد نظریه تکامل است.
    یافته ها
    برخی زیست شناسان مدعی شده اند که علم تجربی، درستی نظریه تکامل داروین را اثبات کرده است. برخی از آنها نیز با این نظریه مخالفت کرده اند. دانشمندان مسلمان برای پاسخ به تعارض این نظریه با اسلام، دیدگاه های متفاوتی مطرح کرده اند.
    نتیجه گیری
    اثبات درستی نظریه تکامل، ناممکن است؛ چون استنتاج آن از داده ها، استنتاج غیر قیاسی است. همچنین مخالفت برخی زیست شناسان با این نظریه و ناسازگاری کلیت آن با تعالیم اسلامی، نادرست بودن آن را روشن می سازد.
    کلیدواژگان: تحول گونه ها، داروین، اثبات خدا، آفرینش، اسلام
  • مرضیه محصص* صفحات 89-110
    هدف
    پرورش خلاقیت هنری، زمینه سازی برای تولید محتوای هنری همخوان با ارزشهای اسلامی- ایرانی و وسعت بخشی به ذائقه هنری، از اهداف تعلیم و تربیت به شمار می آید. با توجه به آنکه یکی از اهداف بنیادین انقلاب اسلامی، اشاعه همه جانبه تربیت اسلامی در جامعه است، عنایت به تمامی ابعاد تربیت و از آن جمله تربیت هنری، امری بایسته اهتمام می باشد. نظر به تاثیرگذاری وافر تربیت هنری بر ارتقای فرهنگی کشور، تبیین خط مشی های ترسیم شده توسط بنیانگذار انقلاب اسلامی(ره)، ضرورت دارد.
    روش
    این نوشتار با روش تحلیلی- استنباطی، پس از تبیین موضوع «تربیت هنری» به عنوان یکی از موضوعات نوین در آثار فلاسفه تعلیم و تربیت، اهداف، اصول و مبانی تربیت هنری را در پرتوی آرا و نظریات امام خمینی(ره) بررسی می کند.
    یافته ها
    هنر به عنوان یک محتوای فرهنگی و یک ضرورت در روند تکامل اجتماعی، به برقراری رابطه معنادار میان مفاهیم، تحول در ساختارهای شناختی قبلی و انتقال یادگیری در بسترها و بافتهای جدید می پردازد. تربیت هنری به فرایند افزایش رشد مهارتهای فکری و شناختی و تولید ایده های نوین گفته می شود و یکی از مهم ترین کارکردهای نظام آموزشی پیشرو به شمار می آید و به شکل گیری هویت فرهنگی، رفتارسازی در جامعه، هدایت افراد به سوی هنجارها و تکوین معرفتی منتقد می انجامد.
    نتیجه گیری
    اخلاق محوری، دین مداری، استقلال فکری و توجه به مصالح ملی، از جایگاهی بنیادین در خوانش امام خمینی(ره) از تربیت هنری برخوردارند
    کلیدواژگان: هنر، تربیت هنری، امام خمینی(ره)، فرم، محتوا
  • مهیار خانی مقدم*، محمدتقی دیاری بیدگلی صفحات 111-130
    هدف
    پژوهش حاضر با هدف محوریت بخشی به آموزه های قرآنی در بازنگری به مفاهیم غربی رایج در جامعه اسلامی ایران، به عنوان نمونه درصدد تبیین مبانی و ارکان بنیادین نخبگی در آموزه های قرآنی است.
    روش
    از روش توصیفی تحلیلی برای تبیین داده های به دست آمده از مطالعه آموزه های قرآنی استفاده شده است.
    یافته ها
    1. می توان واژه «الصفوه» را به عنوان کلیدواژه نخبگی در آموزه های قرآنی دانست. 2. می توان در قالب دو بخش موهبتهای غیر اختیاری و اختیاری، هفت رکن بنیادین نخبگی شامل «ویژگی های وراثتی»، «خداباوری و توکل»، «خودیابی و خودباوری»، «اهتمام در کسب دانش و بینش»، «تفکر روشمند و خلاقیت»، «شجاعت در ابراز و اجرای نظرات» و «توانمندی راهبری دنیای پیرامونی» را تبیین کرد.
    نتیجه گیری
    برخلاف نگرش رایج در جوامع غربی و مکتب نخبه گرایی که هدف از نخبگی را کسب قدرت و سلطه می داند، نخبگی در آموزه های قرآنی، موهبتی الهی است که بر اساس حکمت الهی تبیین شده و تنها با توانمندی فرد نخبه در جهت دهی به استعدادهای الهی خویش برای هدایت مادی و معنوی انسانها و در مسیر کسب رضایت الهی معنا می یابد.
    کلیدواژگان: هدایت، حکمت، رضایت، نخبگی، برگزیدگان الهی، قرآن
  • حمید محمودیان *، نجمه رضوی صفحات 131-148
    هدف
    آنچه این مقاله در پی آن است، نشان دادن برخی هم گرائی های اعتقادی و ریشه ای در دو تفکر ارجاء و سکولار است.
    روش
    روش انجام تحقیق از نظر راهکار، کتابخانه ای و از نظر راهبرد، توصیفی- تاریخی است.
    یافته ها
    فرقه مرجئه مولود وقایع سیاسی قرن دوم هجری است. این فرقه در تفسیر ایمان به این مسئله روی آورد که ایمان، امری بسیط است و هیچ گناه کبیره ای انسان را از دایره ایمان خارج نمی کند و قضاوت در مورد ایمان افراد را باید تا قیامت به تاخیر انداخت. در مقابل، سکولاریسم نیز مکتب فکری و سیاسی ای است که به نحو جدی در قرن هفدهم میلادی ظهور و بروز پیدا کرد. این مکتب با تاکید بر دنیاگرایی و اصالت بخشی به دنیا، به جدایی دین از عرصه اجتماع و سیاست تاکید دارد، که پیامد آن افول دین و کنار گذاشتن آن از عرصه حیات اجتماعی و سیاسی انسانهاست.
    نتیجه گیری
    دو تفکر ارجاء و سکولار، در مبانی، ریشه ها و پیامدها دارای اشتراکات قابل تاملی اند. هر دو به کنار زدن دین و مفاهیم دینی از عرصه سیاسی تاکید دارند
    کلیدواژگان: مرجئه، سکولاریسم، سیاست، ایمان، اومانیسم، لیبرالیسم، راسیونالیسم
|
  • Mohammad Reza Taghavi* Pages 5-30
    Objectives
    The aim of the present study is to find a theoretical framework and operational model for establishing Islamic humanities scientific discipline.
    Method
    The research is performed using qualitative method with the Inferenceapproach to religious sources.
    Results
    The results of the article indicate: First, the principles of ontology, anthropology, and eepistemology, philosophy of science, methodology and research methods were recognized proportional with Islamic humanities scientific discipline. Accordingly, the six-track system including developing basic concepts, development of scientific propositions, clarifying the role of jurists, philosophers and mystics, In the development of Islamic Humanities and the path of unity of the data (theorizing) were conceptualized. Also, a model to establish the scientific discipline was proposed and its fitness was examined.
    Conclusion
    The author of the survey concludes since different routes to gain knowledge use the methodology and different logics, thus, developing a general logic lookout which consists of all minor (particular) logics was proposed for future research.
    Keywords: islamic humanistic sciences, scientific discipline, general logic lookout, philosophy of science, methodology
  • Abdolrasool Meshkat* Pages 31-56
    Objectives
    This article intends to provide a new approach which can, in part, eliminate some of the shortcomings of the Islamic education-books.
    Method
    In the gathering of information, this article has given special emphasis to the library approach .The article has completed its achivements through conducting a series of field searches both quantitatively and qualitatively. In this article, religious and phsychological analyses have been taken advantage to achieve some kind of analysis and deduction.
    Results
    In the first place, some of the challenges and shortcomings of the Islamic education-books have been detected.In the second place, this article has tried to detect the origin of these shortcomings and to provide some solutions to them. This article has proposed a new approach called "constructive approach" in order to eliminate these challenges. In fact, two approaches have been divided in this article; the merely increasing knowledge approach and the con structing attitude approach.
    Conclusion
    Finally, the origin of the many of these shortcomings in the adoption of the first approach has been detected, and a solution has been introduced regarding the adoption of the second approach
    Keywords: Percesive Approach, Knowledge Increasing Approach
  • Ali Babaee* Pages 57-70
    Objectives
    This paper aims at analyzing the interpretation of Mulla Sadra from Suhravardi ideas on light, and the relation between light and existence.
    Method
    The method in this study is descriptive analysis which is used by theoretical research groups.
    Results
    The results of the present study indicat that according to Mulla Sadra, the light in Suhravardi’s idea is the same as existence; and he had only changed the term of existence to light. But there are some reasons emphasizing that despite of Mulla sadra idea, the light is not the same as existence; the reasons such as: 1. The kind of light is difference than existence, 2. The contrast of existence and quantity is not the same as the one of light and darkens. 3. The gradation of light is differant than existence, 4. According to suhravardi, the existence is a subjective conception and the light is objective 5. Mulla sadra mentions that the existence area is more extensive than light.
    Conclusion
    The author of the article concludes beginning from the soul causes suhravardi to use the term of light however mulla sadra began his philosophy from cosmological approach and so from the distinction of existence and quantity. If the difference in beginning is the one of the structural distinctions of this both wisdoms, this reason and the reasons that have been emphasized, imply that light is not the same as the existence. And then, the interpretation of mulla sadra from suhravai’s idea is a paraphrase
    Keywords: existence, light, illuminative wisdom, transcendental wisdom, suhravardi, mulla sadra
  • Majid Salehi* Pages 71-88
    Objectives
    The objective of this study is to suggest a method to the teachers of Islamic knowledge to answer the question of some students in Islamic knowledge courses regarding the conflict between Darwin's theory of evolution and Islamic beliefs.
    Method
    This is a descriptive-documentary research using the library method as well as the required software, the interpretations of the Quran and the biologist's view about the theory of evolution.
    Results
    Some biologists have claimed that Darwin's theory of evolution has to be proven by empirical science. Some of them have opposed this theory. To answer about the conflict between this theory and Islamic beliefs,Muslim scholars have proposed different views.
    Conclusion
    The authore of the paper concludes due to the use of non-deductive inference,the opposition of some biologists to this theory as well as the incompatibility of the entire theory and Islamic teachings, the authentication of the theory of evolution is impossible and the incorrectness of this theory can be proven.
    Keywords: kant, evolution of species, darwin, the existence of god, creation, islam
  • Marzieh Mohasses* Pages 89-110
    Objectives
    The present article aims at clarifying art education from view point of the founder of Islamic revolution of Iran imam Khomeini. Fostering the artistic creativity and artistic production in line with the values of Islamic-Iranian and developing the artistic taste is one of the goals of education. Given that one of the fundamental objectives of the Islamic Revolution, the spread of Islam in society is an all-round education, paying attention to all aspects of education, including arts education, as an effort is necessary. Due to the great influence of artistic education in the promotion of our culture and explaining the policies drawn up by the great founder of the Islamic Revolution (RA) is necessary.
    Methods
    The method of the paper is analytical method, after clarification of "art education" as one of the new subjects in the works of philosophers of education, objectives, and principles of art education in light of the views of Imam Khomeini (RA) review.
    Results
    Art is considerd as a cultural content and a necessity in the process of social development, to establish meaningful relationships between concepts, structures prior knowledge transformation and transfer of learning in a new context and artistic growth process thinking skills.
    Conclusion
    Ethical, religious orientation, independence of thought and attention to national interests, fundamental place in the reading of Imam Khomeini enjoyed the artistic education. In this context, artistic education, an essential tool for the success of Islamic education and the purification of art diversion, corruption, isolation, rigidity, also sees the development of critical knowledge
    Keywords: art, art education, imam khomeini, form, content
  • Mahyar Khani Moghaddam*, Mohammad Taghi Diari Bidgoli Pages 111-130
    Objectives
    This study aims at analyzing the western concepts of the teachings of the Quran in the current review of the scientific community, as an example to explain the principles and fundamental elements of the elite in the teachings of the Koran.
    Method
    The method of the survey is descriptive and analytical methods.
    Results
    The term "Alsafvah "is considered as keyword of elite in Quranic teachings concerning the concept and its application, the principle of" chosen by God with regard to internal features and the responsibility of leading people." to be considered elite. 2. The eight pillars can be " inherited property ", " belief and trust ", self-discovery and self-esteem, thinking circuit ", " effort in acquiring knowledge and insight methodical thinking and creativity Courage comment and its implementation "and" ability to communicate with the external world and its governance "as a fundamental pillar of elite explained.
    Conclusion
    Unlike the common elitist attitude in Western societies aiming at developing elite school power and controlling the elites; in the teachings of the Quran it is based on divine wisdom and is offered only to use the talents gifted by God for ordinary life guidance and spiritual guidance of the man concluding in divine satisfaction and God,s pleasure.
    Keywords: guidance, wisdom, elitism, the chosen of god, the quran
  • Hamid Mahmoudian *, Najmeh Razavi Pages 131-148
    Objectives
    This short piece of writing intends to elucidate the ideological convergence of deferrers (morjeah) and secularism.
    Method
    The method of the research is descriptive-analysis and library resources.
    Results
    Morjeah which was first founded following a completely political perspective, later on turned to constructing verbal principles. In the interpretation of Belief this sect claimed that Belief is something vast and that no cardinal sin puts man out of the belief Domain Zone and hence judging about peoples¡s Belief should be postponed until the judgment day. In comparison, secularism is also a political and thought school which emerged strongly and seriously in the17th century (A.D.) This school of thought emphasized worldliness and originality and highlights the belief that Religion should be distinct and separated from society and politics domains leading to the demise of religion and putting religion aside from social and political life of human beings.
    Conclusion
    The authores of the research conclude the two thoughts of Erja and secular have some commonalities regarding roots¡ and consequences which deserve contemplation and scrutiny. Both emphasize on putting aside the religion and religious concepts from political domains and issues.
    Keywords: deferrers (morjeah), secularism, policy, faith, humanism, liberalism, rationalism