فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال نوزدهم شماره 1 (بهار 1395)
  • سال نوزدهم شماره 1 (بهار 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/05/05
  • تعداد عناوین: 9
|
  • ناصر علیقلی زاده فیروز جایی *، مرتضی مهرعلی تبار فیروزجایی صفحه 1
    برنامه ریزی «بالا به پایین»، بخشی نگری و کم توجهی به توسعه جامع و یکپارچه روستایی از موانع اصلی توسعه پایدار روستایی به شمار می رود، که از ویژگی های بارز آن کم توجهی به مردم و مشارکت روستاییان در کارهای مربوط به خود آنهاست. تحقیق حاضر با هدف تبیین عوامل موثر بر میزان مشارکت روستاییان منطقه بندپی شرقی در مدیریت منابع طبیعی جنگلی انجام شد. جامعه آماری تحقیق شامل سرپرستان خانوارهای روستایی بخش جنگل نشین منطقه بود که از آن میان، بر اساس رابطه کوکران، 328 سرپرست خانوار به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. گردآوری داده ها از طریق پرسشنامه، مشاهده و مصاحبه با روستاییان و تحلیل داده ها با بهره گیری از آزمون های آماری توصیفی (فراوانی، میانگین، و درصد فراوانی) و استنباطی (همبستگی) صورت گرفت. نتایج تحقیق نشان داد که مشارکت روستاییان در فعالیت های حفاظتی، احیایی و اجرایی کنونی پایین است، در حالی که ساکنان روستاهای مناطق جنگلی تمایل بسیار بالایی برای مشارکت دارند. همچنین، بررسی همبستگی بین متغیرها نشان داد که رابطه میزان مشارکت روستاییان در فعالیت های منابع طبیعی در وضعیت موجود با عوامل اجتماعی، اقتصادی و نهادی- ساختاری معنی دار است.
    کلیدواژگان: مشارکت، مدیریت، جنگل، توسعه پایدار، بندپی شرقی (بخش)، بابل (شهرستان)
  • همایون فرهادیان *، معصومه فاضل ساعتچی، عنایت عباسی، فرهاد خسروانی صفحه 27
    پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش گردشگری در توسعه روستایی در شهرستان رامسر انجام شد. جامعه آماری مورد نظر شامل دو گروه بودند که به روش نمونه گیری تصادفی از طریق جدول کرجسی و مورگان انتخاب شدند، یک گروه شامل گردشگرانی که به شهرستان رامسر سفر کرده بودند (120 خانوار از مجموع 250 خانوار) و گروه دیگر شامل ساکنان محلی شهرستان که به گردشگران خدمات رسانی می کردند (130 خانوار از مجموع 240 خانوار). پرسشنامه ابزار اصلی جمع آوری اطلاعات بود. بر پایه یافته های پژوهش، اکثریت افراد محلی (2/86 درصد) و گردشگران (1/92 درصد) تاثیر عوامل اقتصادی را در توسعه روستایی در حد متوسط تا خیلی زیاد عنوان کردند. نتایج آزمون t نشان داد که بین نقطه نظرات دو گروه در زمینه اثرات اقتصادی و اجتماعی، و فرهنگی گردشگری تفاوت منفی و معنی دار در سطح یک درصد وجود دارد؛ به دیگر سخن، به طور کلی، میانگین های اثرات یادشده را گردشگران بالاتر از افراد محلی گزارش کردند، ولی در خصوص عوامل زیست محیطی بین دیدگاه های این دو گروه تفاوت معنی دار وجود نداشت. اکثریت گردشگران (67/80 درصد) و افراد محلی (70 درصد) تاثیرات زیست محیطی گردشگری در جوامع روستایی را در حد متوسط تا خیلی زیاد عنوان کردند.
    کلیدواژگان: گردشگری، توسعه روستایی، گردشگر، رامسر (شهرستان)
  • روح الله سهرابی *، عباس صمدی، فاطمه حیدری صفحه 53
    با توسعه دفاتر فناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا) روستایی در سال های اخیر، تحلیل چگونگی و علل رشد بیشتر برخی استان ها در توسعه این دفاتر به منظور برنامه ریزی برای آینده از اقدامات ضروری به شمار می رود. تحقیق حاضر به جست وجو و تجزیه وتحلیل عوامل حیاتی موفقیت توسعه این حوزه در بخش روستایی پرداخت. برای اهمیت سنجی عوامل موثر، از آزمون مقایسه میانگین و دوجمله ای و برای رتبه بندی عوامل، از مدل تحلیل سلسله مراتبی فرایند ( AHP ) استفاده شد. نتیجه پژوهش (در سال 1391) حاکی از موثر بودن تمام عوامل اصلی (سازمانی، انسانی، فنی و فرایندی) در اجرای موفقیت آمیز طرح فناوری اطلاعات و ارتباطات بود؛ همچنین، رتبه بندی عوامل نشان داد که عامل فنی اجرای طرح فاوا روستایی دارای بالاترین تاثیرگذاری و زیرعوامل آمادگی سازمان مخابرات از نظر برخورداری از زیرساخت های مناسب در بعد سازمانی، برگزاری دوره آموزشی برای کارگزاران در بعد انسانی، رشد مناسب و گستردگی فیبر نوری در بعد فنی، و سهولت استفاده از سامانه در بعد فرایندی بالاترین اولویت ها را دارند.
    کلیدواژگان: عوامل حیاتی موفقیت (s CSF)، فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) روستایی، تحلیل سلسله مراتبی فرایند (AHP)
  • فاطمه معززی *، محسن شوکت فدایی، عبدالرسول شیروانیان صفحه 73
    «آموزش» ابزاری حیاتی برای بهبود آسایش و ریشه کنی فقر کشورها و راهبردی جهانی برای کاهش فقر به شمار می رود. هدف مطالعه حاضر بررسی وضعیت فقر آموزشی و عوامل تعیین کننده آن در سطح جامعه روستایی کشور است. بدین منظور، از نسبت سرشمار فقر و نسبت شکاف فقر آموزشی در سه سطح آموزشی استفاده شد. آمار و اطلاعات مورد استفاده مربوط به طرح هزینه و درآمد خانوارهای روستایی کشور بوده که از سوی مرکز آمار ایران در سال 1392 جمع آوری شده است. نتایج بر اساس نسبت سرشمار فقر نشان داد که نرخ فقر آموزشی در جامعه روستایی کشور در سطوح تحصیلی ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان، به ترتیب، 96/0، 36/17 و 61/9 درصد بوده و در مجموع، حدود یک چهارم خانوارهای روستایی از توانایی لازم برای بهره مندی مناسب از آموزش رسمی برخوردار نیستند. همچنین، نتایج بررسی شکاف فقر آموزشی نشان داد که عمق فقر آموزشی در سطح خانوارهای روستایی به تفکیک سطوح تحصیلی یادشده، به ترتیب، 27/0 ، 61/8 و 65/6 درصد بوده و به طور کلی، شکاف پانزده درصدی فقر آموزشی در خانوارهای روستایی کشور حاکم است. افزون بر آن، نتایج مدل توبیت نشان داد که افزایش بعد خانوار، افزایش خانوارهای با سرپرست زن ، و متاهل بودن سرپرست خانوار در جامعه روستایی موجب افزایش فقر آموزشی، و افزایش سن، درآمد سالانه و باسواد بودن سرپرست خانوار موجب کاهش فقر آموزشی می شود.
    کلیدواژگان: فقر آموزشی، خانوارهای روستایی، ایران
  • یعقوب زارعی، مسعود مهدوی حاجیلویی*، علیرضا استعلاجی، رحیم سرور صفحه 95
    بررسی حاضر در قالب یک پژوهش بنیادی با هدف تبیین وضعیت توسعه در مناطق روستایی شهرستان دشتی به انجام رسید. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی بوده، گردآوری داده ها به شیوه کتابخانه ای با بهره گیری از آمارنامه سال 1390 استان بوشهر صورت گرفت که طی آن، 59 شاخص در ابعاد مختلف استخراج شد و سطح بندی میزان توسعه یافتگی دهستان های شهرستان دشتی به شیوه کمی با استفاده از روش تاپسیس فازی و بهره گیری از نرم افزار SPSS انجام شد. یافته های پژوهش، با ترسیم سیمایی نامتعادل از توسعه مناطق روستایی، از وجود یک شکاف منطقه ای عمیق در شهرستان دشتی حکایت داشت، به گونه ای که روند توزیع و دسترسی به منابع در هفت دهستان شهرستان دشتی گویای آن بود که دهستان های خورموج و کبگان، به ترتیب، دارای بیشترین میزان توسعه بودند و دهستان های شنبه، چغابور و مرکزی نیز در جرگه مناطق روستایی محروم قرار داشتند؛ همچنین، توسعه دهستان های طسوج با 379/0 و کاکی با 359/0 در سطح متوسط بود. نتایج نشان داد که توسعه متوازن مناطق روستایی در شهرستان دشتی مستلزم بازنگری در تخصیص منابع و امکانات، توزیع برابر فرصت ها و ارتقای کیفی خدمات در مناطق دورافتاده با هدف آمایش سرزمین است.
    کلیدواژگان: سطح بندی، توسعه، شیوه فازی، دشتی (شهرستان)
  • علیرضا دربان آستانه، مریم الله پناه، سیدعلی بدری* صفحه 115
    هدف پژوهش حاضر سنجش دیدگاه دهیاران و اعضای شورای اسلامی و همچنین، مردم روستایی در ارتباط با نحوه خدمات رسانی تعاونی دهیاری ها بود و محدوده پژوهش نیز دهستان دشت سر از توابع شهرستان آمل را شامل می شد. روش گردآوری داده ها اسنادی، کتابخانه ای و میدانی و ابزار گردآوری اطلاعات نیز نخست، مصاحبه و سپس، پرسشنامه بود. برای تحلیل داده ها از آزمون های کای اسکوئر، T تک نمونه ای و T مستقل بهره گرفته شد. جامعه آماری پژوهش شامل مدیران محلی (دهیاران و اعضای شورای اسلامی) و روستاییان بود که از آن میان، نه دهیار و هجده عضو شورا و 135 روستایی برای انجام مصاحبه و تکمیل پرسشنامه به عنوان نمونه آماری از نه روستا بر اساس بعد جمعیت و فاصله از شهر و جاده انتخاب شدند. هرچند، بر اساس نتایج تحقیق، اقدامات تعاونی دهیاری های دشت سر سرعت خدمات دهی به روستاهای مورد مطالعه را بهبود نبخشید و نتوانست با ارتقای کیفیت خدمات، رضایت روستاییان را جلب کند و همچنین، تاثیری مثبت در افزایش درآمد دهیاری ها نداشت، اما در راستای ارتقای روحیه مشارکت جویی و نهادینه سازی کار جمعی از طریق سازوکارهایی مانند واگذاری برخی پروژه های عمرانی دستگاه های اجرایی به تعاونی ها و ارائه تسهیلات بلندمدت و کم بهره و بخشودگی های مالیاتی، می توان به تقویت بنیه مالی این نهاد و در نتیجه، افزایش قدرت خدمات رسانی آن همت گماشت.
    کلیدواژگان: خدمات رسانی، دهیاری، تعاونی دهیاری ها، مدیران محلی، دشت سر (دهستان)، آمل (شهرستان)
  • ناهید لطیفه*، مهدی جهانی، حمید جعفری صفحه 141
    طی نیم قرن گذشته، بسیاری از مناطق روستایی کشور به علل مختلف و از جمله عوامل اقتصادی در معرض ناپایداری و تخلیه جمعیتی قرار گرفته اند و جمعیت روستایی به نفع مناطق شهری کاهش و تعدادروستاهای خالی از سکنه افزایش یافته است. در پژوهش حاضر، با انتخاب هشت روستا از 81 روستای شهرستان دماوند به روش طبقه ای- تصادفی، تاثیر عوامل اقتصادی بر ناپایداری سکونتگاه های روستایی بررسی شد. جامعه آماری پژوهش شامل کل خانوارهای ساکن این روستاها بر مبنای سرشماری سال1390 بود (875= N ) که از آن میان، تعداد 267 خانوار برای تکمیل پرسشنامه انتخاب شدند. نوع پژوهش کاربردی و روش انجام آن توصیفی- تحلیلی بود که به صورت پیمایشی- میدانی انجام شد. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از آزمون های آماری t تک نمونه ای، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون استفاده شد. نتایج نشان داد که عوامل اقتصادی چون کمبود امکانات، اشتغال ، درآمد و عدم سرمایه گذاری دولتی و خصوصی بر ناپایداری روستاهای منطقه موثر بوده و فرایند توسعه را با چالش های جدی روبه رو ساخته است. از این رو، توانمندسازی اقتصادی روستاها می تواند به پایداری سکونتگاه های روستایی بینجامد.
    کلیدواژگان: عوامل اقتصادی، ناپایداری، سکونتگاه های روستایی، دماوند (شهرستان)
  • معصومه جمشیدی *، علیرضا جمشیدی، حجت شیخی صفحه 163
    با توجه به تغییر و تحولات متعدد در ساختار اقتصادی روستاهای شهرستان چرداول، پژوهش حاضر با هدف بازسازی مفهومی پیامدهای تغییرات اقتصادی در چهار روستای منتخب که در مسیر جاده کربلا قرار دارند، درک و تفسیر مردم از شرایط، تعاملات و پیامدهای این تغییرات را با رویکرد کیفی نظریه زمینه ای مورد بررسی قرار داده است. نمونه ها به صورت هدفمند و با نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شدند. بنابراین، روستاییانی که در گذشته به کشاورزی اشتغال داشتند و اکنون به فعالیت های دامداری و زنبور داری و مشاغل خدماتی می پردازند، انتخاب شدند. انتخاب نمونه ها تا رسیدن به اشباع نظری از ساکنان روستاهای مورد مطالعه ادامه داشت. در کل، مطالعه روی 47 نفر صورت گرفت. داده های گردآوری شده در قالب 48 مفهوم، هفت مقوله عمده و یک مقوله هسته ای کد گذاری شدند. نتایج نشان داد که مردم روستاهای منتخب پیامدهای تغییرات اقتصادی را به مثابه تحول در کارکرد روستا و افزایش مشاغل جدید درک کرده اند.
    کلیدواژگان: تغییرات اقتصادی، نظریه زمینه ای، مدل مفهومی، شباب (دهستان)، چرداول (شهرستان)
  • مژگان قلمبر* صفحه 185
|
  • Page 1
    One of the main obstacles in rural sustainable development is the top-down planning approach and insufficient attention to comprehensive rural development. The main characteristic of such plans is to pay little attention to rural people and their participation in their concerned affairs. This study aimed at investigating the effective factors in the extent of rural people's participation in management of forest natural resources in eastern Bandpay district of Babol county of Iran. The statistical population included the mentioned household heads of the region out of which 328 participants were selected in Cochran sampling method. The studied data were collected through observation, interview and questionnaire and analyzed through descriptive (frequency, mean) and inferential (correlation and Freedman tests) statistics. The study results showed that in spite of the inhabitant's high tendency, their participation in conservation, renewal and implementation activities was low; in addition, there was a positive correlation between their participation in the activities related to natural resources and those of social, economic, structural and institutional factors.
    Keywords: Participation, Management, Forests, Sustainable Development, Eastern Bandpay (District), Babol (County)
  • Page 27
    This study investigated the role of tourism in rural development in Ramsar county of Iran. The statistical population consisted of two groups: tourists including families who were traveled to this county and stayed in tourism areas for a short time (n=120), and rural hosting families including local households who delivered services to the tourists (n=130). The sample groups were selected randomly through the Krejcie and Morgan table. The main instrument was a questionnaire developed by the investigators. Majority of the local people (86.2%) and tourists (92.1%) emphasized on the effects of economic factors (at moderate to high levels) on the rural development. T-test results showed a significant difference between the viewpoints of the two groups regarding the socio-economic effects of tourism; but there was no significant difference regarding the environmental factors. In addition, majority of the tourists (80.67%) and the locals (70%) emphasized on the environmental impacts on rural communities at the moderate to high levels.
    Keywords: Tourism, Rural Development, Tourist, Local Residents, Ramsar (County)
  • Page 53
    In this study, analyses of critical success factors by the smooth development path for productivity in this domain in the rural sector were discussed and the concept of achieving success in terms of the indicators of success included improvi ng the quality of life in rural areas, rural development , reducing the digital gap, and e- services. For data analysis, a comparison test was used , and AHP model was selected to rank the factors . Study results indicated the effectiveness of the main factors (organization , human, technical and process ) on the successful implementation of ICT; and as shown by the ranking, the technical factors had the highest effect. In addition, sub-factors of readiness of the telecommunications department in terms of appropriate infrastructure in the organizational dimension, t raining courses for practitioners in the human dimension, appropriate growth and expansion of optical fiber in the technological dimension, and ease of use of the system in process dimension had the highest priority .
    Keywords: Critical Success Factors (CSFs), Rural ICT, Analytic Hierarchy Process (AHP), Iran
  • Page 73
    This study aimed at assessing the educational poverty status and examining determinants of poverty in rural society in Iran. For this purpose, poverty headcount ratio and poverty gap ratio in the three educational levels were used. The data related to cost and income of rural households in the country were collected through the data published by Statistics Center of Iran for 2013. The results of poverty headcount ratio showed that the educational poverty rates of 0.96%, 17.36% and 9.61%, respectively, at elementary, middle and high school levels in the Iranian rural society; and generally, about a quarter of the rural households did not suitablely benefit from the formal education. Poverty gap rate also indicated educational Poverty depths by 0.27%, 8.61% and 6.65%, respectively, at elementary, middle and high school levels in the rural society; and generally, there was 15% educational poverty gap among the rural households. In addition, tobit model results showed that increase in household size, female-headed households and married headed households would increase the educational poverty; and increase in age and annual income of the households and also literacy level of household heads would decrease the educational poverty in the rural society.
    Keywords: Educational Poverty, Rural Households, Iran
  • Page 95
    this fundamental research aimed at explaining the status of development in rural areas of Dashti county in Bushehr province of Iran. It was a descriptive-analytical research and the data gathering was conducted in a documentary method according to the data statistics of 2011 for Bushehr province from which 59 indexes in different dimensions were extracted; and the level of development for each sub-district of the county was categorized in quantitative methods, using Fuzzy Topsis and SPSS. In addition to outlining the unbalanced aspect of the development in these rural areas, the study findings indicated a deep regional split in the Dashti county, so that the process of distribution of and access to resources in seven sub-districts of Dashti county indicated that the sub-districts of Khormoj and Kebgan had the highest rates of development and Shanbeh, Choghabour and Central sub-districts were among the most deprived rural areas. The evidence also indicated that the sub-districts of Tesouj with 0.379 and Kaki with 0.359 rates were at the mean level of rural development. As shown by the study results, the balanced development of rural areas in the Dashti county requires revision in the allocation of resources and facilities, equitable distribution of opportunities and enhanced quality of services in remote areas through land use planning.
    Keywords: Categorization, Development, Fuzzy Approach, Dashti (County)
  • Page 115
    This study tried to assess the views of local authorities and members of the Islamic Rural Council as well as rural people regarding the services of the Rural Assistance Office (RAO) [dehyari] cooperatives . Research area included rural settlements of Dashtesar sub-district, Amol county of Iran. The research method was descriptive-analytical and in terms of the nature and objectives , this was an applied research. Documentary and field procedures were used for data collection as well as interviews and questionnaires . For data analysis, chi-square tests and one sample T were carried out. The sample included local managers and members of the Counci. The samples were selected based on population and the distance to urban settlements and road networks; and so, the total sample consisted of nine managers, 18 council members and 135 rural residents. The findings showed that RAO cooperatives failed to accelerate and improve the quality of services and gain satisfaction of the people. Of course, they had a positive impact on increasing income and earnings of the Rural Assistance Office. As the basis for promoting the spirit of cooperation and institutionalizing the collective savings , certain mechanisms such as transfer of some development projects and executive agencies and cooperatives, providing long-term low-interest loans and tax breaks can be pursued to strengthen this institution and thus, increase the its power of services .
    Keywords: Service, Rural Assistance Office (RAO) [dehyari], Cooperatives, Local Managers, Dashtesar (Sub, district), Amol (County)
  • Page 141
    Over the past half century, many rural areas of Iran have been exposed to unstable discharge multitude of rural population decline and increased number of deserted villages for various reasons including economic factors. This study examined the impact of economic factors on rural settlements instability in 8 villages, out of 81 villages of Damavand county, which were selected by stratified random sampling. It was an applied research conducted in a descriptive-analytical survey method by field work. The study population included 875 families living in rural areas and among them, 265 households were selected to complete the questionnaire. For data analysis, SPSS and one-sample T test, Pearson correlation and regression were used. The study results showed that the economic factors such as lack of employment, income, and lack of public and private investment in rural areas affected the instability of the region, and the development process faced serious challenges. ­ The economic empowerment of rural areas can lead to sustainable rural habitations.
    Keywords: Economic Factors, Rural Settlements, Instability, Damavand (County)
  • Page 163
    Due to various recent changes in rural economic structure of Chardavol county of Iran, this study aimed at reconstructing the conceptual consequences of the economic changes in the four villages on the road to Karbala. It examined people's understanding and perception of the requirements, interactions and implications of these changes through a qualitative grounded theory approach . Samples were purposive, selected in a snowball sampling method; thus, they include the rural people previously engaged in agriculture and now were active in livestock and beekeeping activities and service jobs. The samples were chosen to achieve theoretical saturation of the inhabitants of the studied villages. Finally, the study was conducted on 47 people . The collected data were coded within48 concepts , 7 major categories and one core category. The study results showed that the people in selected villages considered the consequences of economic changes as chang es in the function of village as well as increase in new jobs.
    Keywords: Economic Changes, Grounded Theory, Conceptual Model, Shabab (Sub, district), Chardavol (County)