فهرست مطالب

قرآن پژوهی حسنا - پیاپی 27 (زمستان 1394)
  • پیاپی 27 (زمستان 1394)
  • 164 صفحه، بهای روی جلد: 12,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1395/05/15
  • تعداد عناوین: 9
|
  • زهره شریعت ناصری صفحه 7
  • حسین اکبری، حسین الوند، محمد جواد سقای بی ریا صفحه 9
    قرآن کریم، حدود چهارده قرن پیش از سوی خداوند متعال بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نازل شده و بین زمان نزول قرآن و مخاطبان فعلی و مفسران آن، فاصله زمانی ایجاد شده است. این سوال مطرح می شود که آیا این فاصله زمانی بین نزول قرآن و مفسر در فهم و تفسیر آیات موثر است یا خیر؟ نوشتار حاضر، این مساله را به عنوان یکی از مبانی تفسیر بررسی کرده است. روش تحقیق، توصیفی و تحلیلی با تکیه بر منابع کتابخانه ای است.
    در این زمینه، سه دیدگاه را می توان برشمرد: 1.عدم تاثیر فاصله زمانی بین نزول قرآن و مفسر در تفسیر؛ 2. تاثیر تام فاصله زمانی در جلوگیری از فهم؛ 3. تاثیر فی الجمله فاصله زمانی در تفسیر.
    دیدگاه سوم دیدگاه برگزیده است، یعنی گرچه فاصله زمانی در تفسیر موثر بوده و مفسر را در فهم آیات با مشکل جدی مواجه می سازد؛ اما مانع از فهم و تفسیر قرآن نیست، بلکه می توان از طریق دقت در قرائن داخلی آیات و بهره گیری از قرائن خارجی مانند فضای نزول به فهم روشنی از آیات دست یافت. این دیدگاه را می توان با سه مقدمه اثبات نمود: الف) مانعیت فی الجمله فاصله زمانی در تفسیر؛ ب)ضرورت آگاهی از فضای نزول در تفسیر قرآن؛ ج) امکان بازسازی فضای نزول با علم اسباب نزول و نقل های معتبر تاریخی.
    کلیدواژگان: تفسیر قرآن، مفسران، فاصله زمانی بین نزول قرآن و مفسر، فضای نزول، اسباب نزول
  • محمود شهبازی، اصغر شهبازی صفحه 28
    در قرآن کریم نغمه واژگان و موسیقی عبارات یکسان نبوده و در جهت معانی و مضامین مقصود دگرگون می شود. نوع حروف، ترکیب واژگان در آیات و کاستی و فزونی آنها در نغمه آیات تاثیر مهمی دارد. این بازتاب موسیقیایی بر اندیشه و احساس مخاطب تاثیر نهاده و گاه تصویری زنده و پویا در ذهن ترسیم می نماید. از برجسته ترین نمونه های این تناسب آوایی و پیوند آن با تصاویر، آیاتی است که در آن سخن از قیامت، معاد و زندگی اخروی است. در این قسم از آیات، موسیقی واژگان خیزش و خرامی خاص داشته که تداعی گر نوعی هشدار و ترس بر جان هاست.
    در مقاله حاضر با تاملی بر شماری از آیات قیامت، کارکردهای موسیقی به عنوان یکی از مولفه های مهم تصویرآفرین در آیات، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. این بررسی بیان گر آن است که موسیقی در تصویر حالت روحی دوزخیان، کیفیت عرضه تصاویر و کندی یا سرعت نمایش صحنه ها، نقشی برجسته ایفا می نماید.
    کلیدواژگان: قرآن کریم، آیات قیامت، موسیقی، تصویرآفرینی
  • مطهره فرجی صفحه 48

    منصوب به نزع خافض، از مسائل مهم در حوزه لزوم و تعدی است؛ اصطلاحی که غالبا در بحث مفعول به از آن سخن می گویند و مناسبت ساختاری نزدیکی با مفعول به دارد. مقاله حاضر ضمن ارائه تعریف این عنصر نحوی، به بررسی نحوی – معنایی آن می پردازد و در پی آن است که نشان دهد اساسا رابطه لفظ با معنی چگونه است و نحو زبان عربی تا چه اندازه به معنی توجه دارد. با نظر به هدف مذکور، نگارنده به بررسی کارکرد منصوب به نزع خافض در قرآن کریم پرداخته است و به این پاسخ گفته است که اساسا حذف حرف جر با چه هدفی در زبان به کار گرفته می شود و چه تاثیری بر ساخت جمله و معنای آن دارد. از آنجا که این عنصر نحوی در قرآن کریم بهترین و شایسته ترین جایگاه خود را یافته است، استناد ما به این متن شگرف و آسمانی است که اعجاز زبانی و بیانی آن بر کسی پوشیده نیست. بررسی ها نشان می دهد که توجه به سازه های نحوی در متن، به ویژه در متن حساسی چون قرآن، نقش انکار ناپذیری در نوع پیام و انتقال آن دارد و مهم ترین عامل شکل دهنده پیام در هر زبانی، ساخت های نحوی آن زبان است؛ بنابراین باید به لفظ و معنی نگاهی وحدت گرا داشت؛ معنی را باید از دل الفاظ بیرون کشید و برای بیان هر معنی، ترکیب نحوی خاصی در نظر گرفت و اگر بنابر انتخاب باشد، گرایش به معنی در تحلیل های نحوی اطمینان بخش تر از گرایش به الفاظ است.

    کلیدواژگان: قرآن کریم، علم نحو، منصوب به نزع خافض
  • زهره اخوان مقدم، شیرین رجب زاده صفحه 68
    در مواجه با قرآن کریم با آیاتی روبرو می شویم که در آنها ضمایری به کار رفته است که مرجعی برایشان ذکر نشده است، البته این امر خود موجب جولان ذهن شده و هر کس متناسب با فهم خود می تواند مرجعی را برای آن در نظر بگیرد که البته باید مطابق با سیاق و مفهوم آیه باشد در غیر این صورت از مصادیق تفسیر به رای محسوب می شود. یکی از این موارد ضمیر«هذا» در آیه 43 سوره اعراف است، آنجا که بهشتیان زبان به حمد الهی گشوده و خداوند را سپاس می گویند که آنها را به این امر هدایت کرده است و اگر او آنان را هدایت نمی کرد هرگز به این امر هدایت نمی شدند: ﴿الحمد لله الذی هدانا لهذا و ما کنا لنهتدی لو لا ان هدانا الله ﴾. در رجوع به تفاسیر متعدد اعم از تفاسیر شیعه و اهل سنت به موارد و مصادیق متعددی برخورد می کنیم که در مجموع همه درست بوده و قابل جمع اند و هیچ تعارض و تنافی با یکدیگر ندارند، از جمله این موارد: نعم بهشتی، هدایت الهی، مقامات و درجات است، البته یکی از این مصادیق و مراجع می تواند ولایت علی علیه السلام باشد که شیعیان آن حضرت خداوند را به خاطر این نعمت بزرگ الهی شاکراند و این که او آنها را به نعمت گران سنگ ولایت هدایت کرده است و اگر او به آنها این توفیق را ارزنی نمی داشت هرگز به چنین نعمتی دست نمی یافتند.
    کلیدواژگان: هدایت، بهشت، ضمیر هذا، ولایت علی علیه السلام
  • محسن دلیر، صدیقه منتظری سقزچی صفحه 88
    در برداشت از آیه 41 سوره انفال برای وجوب تعلق خمس به «درآمدهای مختلف» اختلاف نظر وجود دارد. محور اصلی این اختلاف در تعیین معنایی است که از فعل «غنمتم» در این آیه مد نظر بوده است.
    مراجعه به لغت نامه ها، بررسی استعمال های واژگان هم ریشه با فعل «غنمتم» در قرآن، همچنین استفاده از مبانی اصول زبان شناسی تاثیر چندانی در تعیین این که این واژه در آیه 41 سوره انفال در معنای عام خود یعنی «هر گونه سود» یا در معنای اصطلاحی یعنی «غنایم جنگی» به کار رفته است، ندارد.
    پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله در به کار گیری واژگان، نزدیک ترین افق معنایی را با قرآن و معانی وحی داشته و هر دو مذهب - شیعه و اهل سنت - بر حجت بودن کلام آن حضرت اتفاق نظر دارند. اگر آن حضرت واژه ای را در مفهوم خاصی استعمال کند، قرینه ای است برای این که آن واژه در قرآن هم در همان مفهوم به کار رفته است، مخصوصا اگر واژه ای که با مراجعه به کلام آن حضرت مفهوم شناسی می شود، در هر دو کاربرد – رسول خدا و قرآن کریم - در حکمی مشترک استعمال شده باشد.
    در این مقاله بر اساس این قاعده، موضوع حکم خمس که در آیه 41 سوره انفال بیان شده است، مورد بررسی قرار گر فته و با مراجعه به روایات نقل شده از رسول اکرم صلی الله علیه و آله در منابع اهل سنت، مشخص شده که مراد از فعل «غنمتم» در این آیه معنای عام آن یعنی «هر گونه سود» است و معنای اصطلاحی آن یعنی «غنایم جنگی» نیست.
    کلیدواژگان: غنیمت، سود، رکاز، سیوب، گنج
  • سهراب مروتی، پروین نوری فرد صفحه 112
    یکی از صفات ناپسندی که در وجود انسان ها ریشه می دواند، کسالت است که می تواند در تمام مراحل زندگی فردی- اجتماعی انسان ها مانند امور عبادی، دینی، نظامی، تعاملات اجتماعی و... رسوخ کرده و فرد و جامعه را با بحران مواجه گرداند. در مقاله حاضر سعی بر آن است برخی از ریشه های پیدایش کسالت مانند: عدم یاد خدا، عدم شناخت خود، حب دنیا، حسد، قطع صله ارحام، و به دنبال آن برخی روش های بنیادی و کارآمد مقابله با آن مانند: یاد خدا، تقوا، ایمان، توکل، صله ارحام، با استدلال به آیات قرآن کریم و احادیث ائمه معصومین علیهم السلام بیان می نماید. این تحقیق به روش توصیفی و تحلیلی انجام شده و از نوع تحقیقات بنیادی و کتابخانه ای بوده است که محقق پس از مطالعه و بررسی کتابخانه ای، اقدام به توصیف، تحلیل و بررسی آنها نموده است.
    کلیدواژگان: کسالت، ایمان، تقوا، توکل، حب دنیا، صله ارحام، حسد، عدم خودشناسی
  • عماد مرادی صفحه 136
    تفسیر حجه التفاسیر و بلاغ الإکسیر یا من لایحضره المفسر و التفسیر، تفسیری ده جلدی از تفاسیر معاصرشیعه است که توسط سید عبد الحجت بلاغی، دانشمند ایرانی، فارسی زبان نوشته شده است که هفت جلد آن اختصاص به تفسیر دارد و دو جلد نخستین درباره فضای کلی نزول قرآن و عوامل آن است و جلد دهم نیز متعلق به تعلیقات و توضیحات تکمیلی است.
    این نوشتار به معرفی گرایشهای تفسیری سید عبد الحجت بلاغی می پردازد. تفسیر حجه التفاسیر تفسیری جامع است که نویسنده با توجه به سلوک عرفانی خود رنگ مایه های عرفانی نیز به تفسیر خود بخشیده است. ویژگی های مهم این تفسیر، بهره گیری از معلومات عمومی درباره شناخت ادیان و مقایسه آن با دین اسلام و کتاب آسمانی قرآن، طرح مباحث تاریخی، نقل قصص، حکایات و شواهد تاریخی و استفاده از اشعار عرفانی در مراد خداونداست که بحث های کتاب را جاذبه می بخشد و تفسیر را خواندنی تر می کند.
    کلیدواژگان: تفسیر، حجت التفاسیر و بلاغ الاکسیر، عبدالحجت بلاغی، مفسر
  • محمدمهدی حسینیان مقدم صفحه 147
|
  • Hossein Akbari, Hossein Alvand, Muhammad Javad Saqqay, E. Biria Page 9
    The Holy Quran was descended from Almighty Allah to the Holy Prophet (AS) about the last 14 centuries and there has been a time interval between descent of the Quran and its existing readers and commentators. This Question is posed whether this time interval between descent of the Quran and commentator will effect on verses understanding and their commentary or not? As one of commentary principles, this question has been discussed in this paper. Research method is descriptive-analytic based on library resources. There are three viewpoints in this field as follows; 1) Lack of effect of time interval between descent of the Quran and commentator on the commentary, 2) Whole effect of time interval in avoiding of understanding, and 3) partial effect of time interval on the commentary. The selected viewpoint is the third one. It means that although time interval effects on the commentary and commentator will encounter with a serious problem in understanding the verses, it doesn‟t avoid Quran understanding and its commentary. However, with respect to internal indications of the verses and also external indications such as the setting of descent will lead to an obvious understanding of the verses. This viewpoint can be proved by three hypotheses; a) partial avoidance of time interval in commentary, b) the necessity of aware of the setting of descent in the Quran commentary, and c) possibility of reforming the setting of descent by virtue of the reasons of descent and valid historical quotations.
    Keywords: Quran commentary, commentators, time interval between the descent of the Quran, commentator, the setting of descent, the reasons of descent
  • Mahmoud Shahbazi, Asghar Shahbazi Page 28
    Tune of words and music of sentences in the Holy Quran are not the same and they change in accordance with their meaning and intentions. Type of letters, combination of words in the verses and their increase and decrease have an important effect in tune of the verses. This musical reflection will affect readers„thought and emotion and also sometimes it illustrates a live and dynamic image in his/her mind. One of the most prominent samples in the phonetic relation and its connection with images is the verses related to The Day of Judgment. Rising and falling the tune of words imply on warning and fearing in this kind of verses. Function of music as one of important items in illustration of the Quranic verses has been discussed in this paper with regard to some verses related to The Day of Judgment. This study indicates that music plays an important role in illustrating spiritual state of anyone who is going to hell, the quality of showing the images and the speed of showing scenes.
    Keywords: the Holy Quran, verses related to the Day of Judgment, music, illustration
  • Motahhare Faraji Page 48

    One of important issues in the field of implication and aggression is "ãäÕæÈ Èå äÒÚ ÎÇÝÖ" . It is an idiom related to ãÝÚæá Èå " ”. By referring to its definition, a syntactic-semantic analysis will be done in this paper. It tries to indicate what is the relationship between word and meaning and to what extent Arabic syntax focuses on the meaning. With respect to this aim, function of "ãäÕæÈ Èå äÒÚ ÎÇÝÖ" in the Holy Quran has been discussed by the author. The result will answer these questions: to what purpose deleting preposition is employed and what effect does on the sentence structure and its meaning. Since this syntactic element has the best status in the Holy Quran, the resource of this research is the Heavenly Book; the Quran. Researches shows that focusing on syntactic elements in texts particularly in a sensitive text such as the Holy Quran plays an important role in type of meaning and communicating it, and also, the most important factor in making a message in every language is its syntactic structure. So, it views that there is a unity between word and meaning. Meaning is derived from the words and there is a certain syntactic structure for communicating meaning. As a result, it can be said that tendency to the meaning will be more reliable than tendency to the words.

  • Zohre Akhavan Moghaddam, Shirin Rajabzade Page 68
    We encounter with some pronouns in the Holy Quran that are with no reference. Of course this makes mind search for their reference with regard to the verses‟ meaning and intention, otherwise it views as subjective interpretation of Quranic text. One of these cases is the pronoun „this‟ in (7: 43) in which anyone who is in Paradise says: “All praise is due to Allah who guided us to this and we would not have found the way had it not been that Allah had guided us”. By referring to various commentaries such as Shiite and Sunni, we will see different cases all of them are correct and there is no contrast among them. Some of these cases are paradise blessing, Divine guidance, authorities and grades. However, one of these can be the guardianship of Imam Ali (peace be upon him) whose followers thank God due to this divine blessing whereby they are guided and if God didn‟t bestow them this blessing, they wouldn‟t guide.
    Keywords: deviation, guidance, paradise, the pronoun „this‟, the guardianship of Imam Ali (peace be upon him)
  • Mohsen Dalir, Seddighe Montazeri Saghezchi Page 88
    There are some different viewpoints on the verse 41 in chapter Anfal of the Holy Quran that it is necessary to have one fifth of spoil to different incomes. The main reasons for these different viewpoints are the interest meaning of „spoil‟. Not only referring to dictionaries, but also linguistic principles have not an effect on determine the meaning of „spoil‟ in (8: 41) in its general meaning; whatever gain or idiomatic meaning; spoil of war. Prophet Muhammad (AS) employed words as the nearest meaning to the Holy Quran and Divine Revelation. There is consensus between both Shiite and Sunni on the prophet‟s (AS) speech. If he employed a word, it would mean that the word has been used in the Holy Quran with the same meaning. Based on this principle, the rule of one fifth of spoils in (8: 41) will be discussed in this paper. by referring to the prophet‟s (AS) narrations in Sunni‟s resources, the meaning of „spoil‟ in this verse is its general meaning; i.e. whatever gain not its idiomatic meaning; i. e. spoil of war.
    Keywords: spoil, gain, buried wealth, treasure hidden under the ground, treasure
  • Sohrab Morovvati, Parvin Noori Fard Page 112
    One of unpleasant features in human being is boredom which can affect all steps of individual and social life of people such as act of worship, religious, military, social relationship and so on. As a result of this, an individual or society will encounter with a crisis. Some of reasons of boredom such as lack of remembrance of God, lack of knowledge of himself/herself, love of this world, envy, lack of blood relatives, and also, some preventive strategies such as remembrance of God, fear of God, belief, confidence in God, and blood relatives will be discussed in this paper by virtue of Quranic verses and Ahlul-Bayt‟s (AS) Haiths. Research method is descriptive-analytic based on library resources.
    Keywords: boredom, belief, fear of God, confidence in God, love of this world, blood relatives, envy, lack of knowledge of himself, herself
  • Emad Moradi Page 136
    Hojjat-al-Tafasir‟ commentary is a ten volume commentary among Shiite contemporary commentaries. It has been written by an Iranian Persian scientist, Sayyed Abdol Hojjat Balaghi. Seven volumes assigns to commentary and the first two volumes is about general setting of descent of the Quran and its elements and tenth volume also belongs to complementary explanations. Sayyed Abdol Hojjat Balaghi‟s commentary trends will be introduced in this paper. Hojjat-al-Tafasir is a comprehensive commentary in which there are mystic themes based on the author‟s mystic conduct. Important features of this commentary are as follows: usage of public information on identifying religions and comparing them with Islam and Quran, introducing historical subjects, narrating stories and historical evidences and employing mystic poems related to God. Above mentioned features will make the commentary more attractive and also more readable.
    Keywords: commentary, Hojjat, al, tafasir, balagh, al, Eksir, Abdol Hojjat Balaghi, commentator