فهرست مطالب

پژوهش نامه تاریخ - پیاپی 42 (بهار 1395)
  • پیاپی 42 (بهار 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/03/19
  • تعداد عناوین: 8
|
  • علی آرامجو* صفحات 1-16
    طریقت صوفی نقشبندیه که به سبب ماهیت و عملکرد خاص اعتقادی و سیاسی اش، در چند سده اخیر مورد توجه شرق شناسان بوده است در حال حاضر نیز به عنوان پدیده ای زنده و تاثیرگذار، موضوع ویژه ای برای پژوهش در محافل علمی و سیاسی غرب به شمار می آید. روند مطالعات غرب در این باب، بنا بر سیاست ها و راهبردی های دول غربی در شرق، در دوره های مختلف و همچنین در پی تحولات علمی- فرهنگی آنها، تغییر و تحولاتی را از سر گذرانده است. بنا بر یافته های پژوهش حاضر، اگرچه تا نیمه نخست قرن نوزده اطلاعات غرب در باب طریقت صوفی نقشبندیه بسیار کلی و آشفته بود اما در پی شکل گیری و توسعه علایق و منافع کشورهای غربی در شرق و نمودار شدن نقشبندیه به عنوان سردمدار برخی مقاومت های محلی، وضع تغییر کرد. چالشی که نقشبندیه آسیای مرکزی، برای قدرت روزافزون روسیه در آن منطقه ایجاد می کرد، موجب شد تا در آثار نویسندگان روسی، با نوعی تعصب و یکجانبه نگری به آنها پرداخته شود. در قرن بیست و به دنبال شکل گیری شوروی این وضع ادامه یافت. اواخر قرن بیست و متعاقب فروپاشی شوروی و تاسیس جمهوری های مستقل در آسیای مرکزی، نقطه عطفی در تاریخ مطالعات نقشبندیه به شمار می آید. از یکسو چالش هویتی در دولت-ملت های تازه تاسیس، توجه به پیشینه تاریخی و فرهنگی- که نقشبندیه جزو جدایی ناپذیر آن به شمار می آمد- را ضرورت می بخشید و از طرف دیگر غرب برای فهم دقیق چگونگی تعامل با این دولت ها به پژوهش هایی گسترده در این زمینه اقدام کرد ضمن اینکه خود نیز در نتیجه توسعه روزافزون نقشبندیه و حضور قابل توجه آنها در جهان غرب به نوعی مبتلا به آن محسوب می شد.
    کلیدواژگان: شرق شناسی، مطالعات اسلامی، تصوف، نقشبندیه
  • پرویز باقری، عظیم کریمی صفحات 17-30
    زراعت و کشاورزی از عمده فعالیت های مردمان منطقه پشتکوه در طول تاریخ بوده است.سلسله ی والیان حدود بیش از سه قرن (1307-1006 ه‍..ق)بر مردم منطقه پشتکوه و پیشکوه حکومت کرده اند. مناسبات بین ارباب و رعیت یا دهقان و زارع و قوانین حاکم بر این رابطه که بیشتر مبنای عرفی و گاه شرعی داشته در جامعه این عصر از اهمیت به سزایی برخوردار بوده است. در این دوره خدماتی در جهت عمران و آبادانی، ایجاد نظم، حل و فصل اختلافات، رسیدگی به امور جاری مردم و دریافت مالیات انجام گرفته است. اما به دلیل فقدان قوانین مدون، تبیین چارچوب تعریف شده ی حاکم بر رابطه ی میان ارباب و رعیت در منطقه پشتکوه عصر والیان نیازمند بررسی همه جانبه ای می باشد. در این مقاله تلاش می شود با بررسی منابع این عصر به خصوص سفرنامه ها، جنبه های مختلف نظام حقوقی حاکم بر رابطه ی میان ارباب و رعیت عصر والیان در منطقه پشتکوه تحلیل و تبیین گردد.
    کلیدواژگان: نظام حقوقی، ارباب، رعیت، والیان پشتکوه
  • فیض الله بوشاسب گوشه، سید علیرضا ابطحی، امیرعلی رحیمی صفحات 31-56
    از جمله اقداماتی که در راستای سیاست مدرن سازی در دوره پهلوی اول صورت گرفت،اقدام به تاسیس مدارس به شکل وشمایل مدرن و امروزی بوده است.دغدغه های شخص رضاشاه در سامان بخشی به وضعیت آموزش وفاصله گرفتن از آموزش سنتی که بیشتر توسط روحانیون در مکتب خانه ها که بیشتر بر علوم دینی نیز تاکید می شده است وهمچنین هرچه بیشتر شبیه شدن به سبک اروپاییان از جمله عوامل اصلی این تحولات آموزشی و فرهنگی بوده است. رضاشاه علاوه بر تاسیس مدارس بسیار در مازندران، با تاسیس فرهنگستان زبان وادبیات فارسی، منشاء تغییر و تحولات زیادی،خصوصا در زمینه اسامی شهرهایاستان گردید.به نوعی می توان گفت، منطقه مازندران که زاد بوم شخص شاه بوده وبه نوعی بعد از تهران در جایگاه دوم اصلاحات رضا شاهی قرار داشت،تحولات آموزشی وفرهنگی نسبتا زیادی را در این دوره تجربه کرده است واقدامات فرهنگی صورت گرفته در این استان هم چون تغییرات در نظام آموزشی وتاسیس مدارس جدید نیز قابل توجه بود و اگر بودجه کافی برای توسعه وحفظ کادر آموزشی اختصاص می یافت امکان بهره مندی بیشتر شهرهای این استان از آموزش جدید علاوه بر ساری، آمل، بابل وشاهی، فراهم می شد. این مقاله برای نمایش وضعیت آموزشی وتحولات فرهنگی مازندران در دوره پهلوی اول از منابع دست اول هم چون اسناد منتشر نشده، نشریات ویادداشت های رضاشاه استفاده نموده است.
    کلیدواژگان: آموزش، فرهنگ، مازندران، رضاشاه، وزارت معارف واوقاف، مدرسه
  • بررسی تاریخی شاخت در مورد تاثیر حقوق عرفی بر حقوق اسلامی
    فریبا پات، زهرا الهویی نظری صفحات 57-68
    ژوزف شاخت اسلام شناس آلمانی و متخصص در فقه اسلامی معتقد است شریعت اسلام بارزترین تجلی شیوه زندگی اسلامی و جوهر اسلام است و تمامی عرصه های زندگی مسلمانان متاثر از شریعت اسلامی بوده و درک اسلام بدون فهم شریعت غیر ممکن است. او در عین حال که حقوق اسلام را حقوقی مستقل می داند، آن را مشتمل بر مواد گوناگونی از قوانین عربستان و عناصر قابل توجهی از قوانین سرزمین های مفتوحه (اعم از حقوق رومی- کلیسایی- تلمودی و...) نیز می داند که به صورت عرف های رایج حقوقی وارد نهاد نوپای حقوقی اسلام شده و در آنجا با یکدیگر هماهنگ گشته اند.
    کلیدواژگان: شاخت، حقوق عرفی، حقوق اسلامی، فقه اسلامی، شریعت
  • شهرام اردشیریان، صالح پرگاری، حسین حاتمی نژاد صفحات 69-94
    چاه کانال های زیر زمینی (قنات) اهمیت فراوانی در تاریخ آبیاری و سکونت بشردر زمین های حاصلخیز در دنیای قدیم دارند.[i] به نظر می رسد که چاه تونل های رایج در دوران پیش از هخامنشیان، در دوران شاهان این سلسله از ایران به مصر، مشرق و ناحیه ی عرب نشین گسترش یافتند (530-531 قبل از میلاد). اعراب قنات را تا آفریقای شمالی، اسپانیا و قبرس گسترش دادند. نمونه های قنات، همچنین در آسیای مرکزی، غرب چین، ودر مقیاس کمتری در نواحی خشک آمریکای لاتین یافت می شود. در دوران مدرن بیش از بیست واژه برای شناسایی این چاه های افقی استفاده می گردد. در ایران واژه عربی قنات به معنی باریکه و یا مجرای آب مورد استفاده قرار می گرفت، و در افغانستان واژه کاریز استعمال می گردید. در حالیکه در سوریه، فلسطین و آمریکای شمالی فوقرا رایجتر می باشد. در تمامی این نواحی چاه تونل ها هنوز به شکل سنتی احداث می گردند، و سکونتگاه های بشری بسیاری برای آب مصرفی و کشاورزی به آنها وابسته می باشند. هر جا که قنات مورد استفاده بود، ساختار و الگوی مالکیت و زمین داری را در روستا به شدت تحت تاثیر قرار داده است.
    کلیدواژگان: قنات
  • ناصر جدیدی صفحات 95-110
    حد فاصل قرن هفتم تا دهم هجری یکی از دوره های تعیین کننده و سرنوشت ساز در حیات سیاسی و اجتماعی «تصوف» و «تشیع» به شمار می رود. دگرگونی های سیاسی، اجتماعی و اعتقادی که در پی سقوط خلافت عباسی جهان اسلام را فرا گرفت در حیات سیاسی و اجتماعی تصوف و تشیع نیز- به عنوان دو جریان پایا و دیر پا- موثر بود. در حد فاصل نابودی خلافت عباسی در بغداد تا روی کار آمدن پادشاهی مرشد- شاهان صفوی، تصوف و تشیع زمینه های رونق بیشتر و کارکردهای موثرتری پیدا کردند و در کنار کارکردهای سیاسی، دستاوردهای فرهنگی قابل توجهی را به دست دادند. از این جهت، کارکردهای سیاسی این دو جریان نیز برپایه مبانی فکری و مبادی معرفتی پیش ساخته ای انجام گرفت که جایگاه آن ها را از مقبولیت بیشتری برخوردار ساخت. دستور کار مقاله حاضر این است که با بررسی زمینه های همگرایی این دو جریان فکری- مذهبی به این سوال اساسی پاسخ دهد که: مبادی معرفتی مشترک و تلاش برای کسب قدرت، در همگرایی میان تشیع و تصوف چه تاثیری داشته است؟
    کلیدواژگان: تصوف، تشیع، تحولات، همگرایی، قرن هفتم تا دهم
  • حسن رضا رفیعی صفحات 111-128
    مکان یابی آخرین میدانگاه نبرد سلطان محمد خوارزمشاه با مغولانسرانجام زندگی سلطان محمد خوارزمشاه از تلخ ترین سرانجام های انسان هایی است که در سایه قدرت تو خالی و پوشالی به زندگی دنیا دل خوش کرده اند. او فرمانروایی است که درصدد ایجاد تمامیت ارضی ایران دوره ساسانی بعد از حکومت های محلی ای بود که در طول شش سده بعد از اسلام بر بخش هایی از ایران فرمان می راندند. چنین بود که محدوده فرمانروایی او از جنوب سیبری و مرزهای ترکستان و چین آغاز می شد و تا نزدیکی بغداد مرکز خلافت عباسی ادامه می یافت. قدرت وی آنچنان نمود پیدا کرده بود که چنگیز مغول و خلیفه بغداد از در افتادن با او می ترسیدند و مایل به برقراری ارتباط و دوستی با وی بودند. وی در اثر بی تدبیری متکی بر غرور و سرمستی، با صدور دستور کشتار بازرگانان مغول آتش خشم مغولان را تیز کرد و کشور آباد و مردمان نجیب ایران را هدف سم ستوران آنان نمود، به گونه ای که همه چیز نابود شد. ذخایر و نقدینه اش به تاراج رفت، فرزندانش کشته شدند و زنان حرمش به اسارت مغولان درآمدند و خود در واپسین روزهای عمر خود کفنی نداشت تا جسدش با آن پوشیده شود. نظر به اینکه آخرین نبرد جدی او با مغولان در دشت یا مرغزار دولت آباد ملایر رخ داده است، صاحب این مقاله درصدد بررسی علل حمله مغولان و مکان یابی آخرین منزلگاه های پایان زندگی سلطان محمد خوارزمشاه از جمله آخرین نبرد او در دشت ملایر بوده است. روش تهیه و تدوین مقاله توصیفی مبتنی بر منابع کتابخانه ای و روش تجزیه و تحلیل یافته های تحقیق روش تحلیل محتوا است. سوال اصلی تحقیق که این مقاله به دنبال پاسخ یابی آن است عبارت است از: علل حمله مغولان به ایران چیست و میدانگاه آخرین نبرد سلطان محمد خوارزمشاه با سپاهیان مغول کجا بوده است؟ کلید واژه ها: مغولان، خوارزمشاهیان، ایران، قلعه فرزین، دولت آباد، سلطان محمد خوارزمشاه.
    کلیدواژگان: مغولان، خوارزمشاهیان، ایران، قلعه فرزین، دولت آباد، سلطان محمد خوارزمشاه
  • علی سلیمان پور، امیر اکبری صفحات 129-148
    بررسی روابط خارجی ایران و آمریکا نشان می دهد، حضور مداخله جویانه این کشور در امور داخلی ایران پس از کودتای 28 مرداد 1332 و با حمایت همه جانبه از شاه ایران آغاز شده است. از این پس ایران به عنوان یک کشور مهم منطقه خاورمیانه و به عنوان پایگاهی مطمئن برای تامین منافع اقتصادی ایالات متحده روز به روز اهمیت بیشتری یافت و تا بدانجا پیش رفت که روسای جمهور آن کشور شاه ایران را بهترین متحد خویش در منطقه می دانستند. در دهه 1970 میلادی با روی کار آمد نیکسون در آمریکا مناسبات دو کشور بیشتر از پیش گسترش یافته و نقش ژاندارمی منطقه خلیج فارس به شاه ایران واگذار شد. با سپری شدن دوران جمهوری خواهان و آغاز ریاست جمهوری کارتر از حزب دموکرات تردیدهای جدی در حمایت از رژیم دیکتاتوری ایران بوجود آمد و نهایتا شاه ایران را در موقعیتی متزلزل قرار داد و زمینه سقوط وی را فراهم نمود.
    کلیدواژگان: ایران، آمریکا، روابط خارجی، انقلاب اسلامی
|
  • Ali Aramjo* Pages 1-16
    In recent centuries, Naqshbandiyya Sufi order which because of its nature , special believe functions and his policy has been paid attention by Orientalists.Now as something living and effective, specific topics for research in scientific and political circles in West. Process of the West studies in this subject, according to the policies and strategies of the Western goverments in the East, in different periods, as well as after their scientific and cultural evolution,has passed some changes and evolutions.
    According to the present research findings, although until the first half of the 19th century westerns information about the Naqshbandiyya Sufi order was so vague and confusing, but in the wake of the formation and development interests and the interests of Western countries in East and appearing Naqshbandiyya as a leader in some local resistance, the situation was changed. The challenge Naqshbandiyya was created for the growing power of Russia in Central Asia, led to the works of Russian writers, with bias and unilateralism to be addressed.
    In the 20th century and following of formation of the Soviet Union, this situation continued. In the end of 20th century and the subsequent of collapse of the USSR and the establishment of independent republics in Central Asia, is considered a milestone in the history of Naqshbandiyya .On the one hand the challenge of identifying newly established nation-states, paying attention to the historical and cultural background necessitetes, and on the other hand the West to understanding how is interaction with this state , action out widely researches in this field. In addition itself ( the West) as a result of the increasing development of Naqshbandiyya and their signifficant presence in the West world , considered a suffering to laid of that .
    Keywords: Orientalism, Islamic Studies, Sufism, Naqshbandiyya
  • Parviz Bageri, Azim Karimi Pages 17-30
    Throughout the history, agriculture had been one of the fundamental occupations of the people in the region of poshtkuh. Valian dynasty had governed the people of poshtkuh and pishkuh for about three century (1006-1307 A.H). The relations between seignior and peasant and the legal rules governing this relation which had rather been on the groundof custom and sharia' provisions, is of great significance. During the period of the Valian sovereignty to poshtkuh, services such as construction and development, discipline, dispute resolution, tax collection and handling of the common affairs of the people had been done. However, because of the lack of written legal rules, picturing a specific framework to govern the relations between seigniors and peasants in the poshtkuh region need overall investigation. This paper scrutinizes the sources of this age including travelogues and tries to analyze the various legal aspects of the relations between seigniors and peasants during the age of Valian governing poshtkuhregion.
    Keywords: legal system, seignior, peasant, poshtkuhvalian
  • Fizzollah Boshasb Goshe, Alireza Abtahi, Amirali Rahimi Pages 31-56
    One of the initiatives under the modernization policy of the first Pahlavi era was the establishment of modern schools. The main drive for these educational and cultural changes was Reza Shah’s own interest for evolving the education from its traditional form, in which religious clerks were mostly engaged in teaching with the emphasis on religious knowledge, to the European style. In addition to establishing a lot of schools in Mazandaran, Reza Shah founded The Academy of Persian Language and Literature which started to make a lot of changes in the names of many cities. Indeed, it can be said that Mazandaran Province underwent dramatic educational and cultural changes in this period given the fact that it was Reza Shah’s hometown and was the second most widely reformed region after Tehran. The cultural initiatives in this province including the changes in educational system and establishment of new schools are notable too. If adequate budget was devoted to the development and preservation of educational staff, other cities in the province than Sari, Amol, Babol and Shahi could have enjoyed the new form of education. The present study uses first-hand sources including unpublished documents, journals and Reza Shah’s personal notes to present the status of educational and cultural changes in Mazandaran during the first Pahlavi era.
    Keywords: education, culture, Mazandaran, Reza Shah, Ministry of Knowledge, Endowment, school
  • Iran and the US relation on the verge of Islamic Revolution
    Fariba Pat, Zahra Alhoei Nazari Pages 57-68
    The study of Iran and the US relation showe that interventionist presence of the US in Iran started with 28thMordad coup with full support for Pahlavi II. Iran turned to an important country in the middle east to protect the US interest in the region. Iran was considered one of the best allies by the US presidents. Iran was assigned the role of the Police in the region. With democratic President, Carter, taking power, there were serious doubt to support Shah in Iran. This weakened Shah's position and finally leading to his fall.
    Keywords: Iran, the US, foreign relations, Islamic revolution
  • Shahram Ardishirian, Saleh Paregari, Hossin Hatami Pages 69-94
    Subterranean tunnel-wells (qanat,s) are extremely important in the history of irrigation and human settlement in the arid lands of the Old Word. Apparently originating in pre- Achaemenid Persia, tunnel-wells spread to Egypt, the Levant, and Arabia in Achaemenid times (550-331 B.C). The Arabs carried Qanats across North Africa in to Spain and Cyprus; they are also found in central Asia, western China, and on a more limited scale in dry regions of Latin America. In modern times, more than tewenty terms are used to identify these horizontal wells; the Arabic word qanat meaning "lance" or "conduit" is used in iran , the Persian terms "KARIS" is used in Afghanistan, while in Syria, Palestine, and North Africa Fuqard (pronounced foggarra) is the most common term. In all of these regions, tunnel-wells are still being constrcted in the traditional manner, and many sttlements depend on them for irrigation and domestic water. Where used, qanats have stongly influenced village sotio- economic organization and patterns of ownership and tenure.
    Keywords: qanat, pitmen, tunnel, achaemenid, water
  • Naser Jadidi Pages 95-110
    One of the determining and epoch-making periods in political and social life of Sufism and shi ism starts from 7th to 10th century A.H.Political,social and ideological developments happening after the fall of Abassid Caliphate influenced Sufism and Shi ism as two stable and long-lasting movements.During the destruction of Abassid Caliphate until Safavid Kings came to power,Sufism and Shi ism found better grounds for more flourishing and better functions.In additions to their political functions,these two movements had remarkable cultural achievements.So the political functions of these two movements were performed according to already established thought and mystical principles the positions of which were more popular.Studying the the common grounds of these two religious movements in terms of convergence,the aim of this study is to answer this fundamental questions:What is the effect of common mystical principles and the attempt to gain power on the convergence of Sufism and Shi ism?
    Keywords: Sufism, Shi ism, Developments, convergence
  • Hasanreza Rafiei Pages 111-128
    The Final days of the King Mohammed Khwarazmshah were one of the bitterest ends of human life that are hollow and empty shadow power to have happy life. He seeks to create territorial integrity of Iran during Sassanid rule that the local governments who over six centuries after Islam ruled over parts of Iran. Such was the scope of his rule from southern Siberia and Turkestan and China's border and close to the center of the Abbasid caliphate in Baghdad continued. He had the power as the Caliph of Baghdad, the Mongol Genghis falling afraid and willing to communicate with him and a friend were with him. His imprudence effect based on pride and joy, anger Mongol Mongol ordered the killing of sharp businessmen and the country prosperous and noble people of Iran that their goal Sam Stover, a species that everything was destroyed. Its cash reserves and looted, killed children and women of Heram were captured by Mongols and were in the last days of his life until his body to be covered without any coffin. Since his last serious battle with the Mongols in the plains or meadows of DolatabadMalayer occurred. As the owner of this paper, we investigate the causes of the Mongols and locate the last stages of the life of King Mohammed Khwarazmshah including last battle he was in the plains of Malayer. Compiled using descriptive paper based library resources and results analysis method is content analysis. The main research question that this article seeks to answer is the issue is: What is the cause of Mongol invasion to Iran and Where have you been the last battle squares of Sultan Muhammad Khwarazmshah with the armies of the Mongol?
    Keywords: Mongolian, Kharazmshahian, Iran, Castle Farzin, Zea, King Mohammed Khwarazmshah
  • Ali Soleymanpor, Amir Akbari Pages 129-148
    The study of Iran and the US relation showe that interventionist presence of the US in Iran started with 28thMordad coup with full support for Pahlavi II. Iran turned to an important country in the middle east to protect the US interest in the region. Iran was considered one of the best allies by the US presidents. Iran was assigned the role of the Police in the region. With democratic President, Carter, taking power, there were serious doubt to support Shah in Iran. This weakened Shah's position and finally leading to his fall.
    Keywords: Iran, the US, foreign relations, Islamic revolution