فهرست مطالب

علوم ادبی - پیاپی 8 (پاییز و زمستان 1394)
  • پیاپی 8 (پاییز و زمستان 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/11/11
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مریم باقی* صفحه 9
    اساس سخنوری، اقناع و ترغیب مخاطب و گفتن سخن موثر است که از این فن به اقتضای حال و «بلاغت» تعبیر کرده اند. از آنجا که سخن از ارتباط متقابل گوینده با شنونده حاصل می گردد، بنابراین شرط تاثیر آن، شناخت حال و موضع مخاطب است و این شناخت وقتی به دست می آید که مخاطب نزد گوینده حاضر و عوالم درون او برای گوینده محسوس و ملموس باشد. جلال الدین محمد مولوی در فیه ما فیه -که مجموعه تقریرات شفاهی او در حضور مخاطبان و مریدانش می باشد- کوشیده است تا به یاری جملات خطابی در نفوس شنوندگان تصرف و مقاصد مورد نظر خود را در آنها افاده نماید. در پژوهش حاضر کوشش شده تا با روش توصیف و تحلیل محتوا به بررسی انواع جملات خطابی و چگونگی کاربرد آنها در نثر فیه ما فیه پرداخته شود.[1] برآیند تحقیق حاکی از آن است که مولوی در سراسر فیه ما فیه به منظور بیان احساسات درونی و انتقال هر چه موثرتر اندیشه های عرفانی و اخلاقی به مخاطب و جلب پذیرش او، در کنار بیان این مفاهیم در کسوت جملات خبری، از انواع جمله های انشایی و خطابی (امر، نهی، پرسش و ندا) با اغراضی چون تاکید، تذکر، تحذیر، ارشاد، ترغیب و... به قصد حفظ ارتباط با مخاطب بهره می گیرد که این امر با آموزه های تعلیمی-تبلیغی مولوی سازگار افتاده است. از میان جملات خطابی نیز پرسش و امر از بالاترین بسامد در نثر فیه ما فیه برخوردارند.
    کلیدواژگان: مولوی، فیه ما فیه، نثر خطابی، بلاغت
  • امین رحیمی*، امین رضایی صفحه 31
    نشاط اصفهانی از شاعران دوره ای است که مزین به زیور ارزنده رستاخیز ادبی می باشد. وی یکی از هواخواهان واقعی نهضت بازگشت ادبی و حتی یکی از پرچمداران بنام این نهضت بوده و کوشش بسیار کرده است تا شعر فارسی و اصولا شیوه نگارش را از فساد و تباهی سبک هندی برهاند و سبک قدیم خراسانی و عراقی را دوباره زنده نماید. از آن جهت که تنها سود شایان یادآوری در بیانیه شاعران دوره بازگشت، مسئله زبان است، تلاش این پژوهش در آن است که سبک و سیاق زبانی غزلیات نشاط را برجسته نماید. از همین رو، مقاله با مقدمه ای کوتاه در احوال شاعرآغاز شده، سپس با نقد و بررسی غزل های وی در سه سطح آوایی، واژگانی و نحوی پی گرفته شده است.
    کلیدواژگان: نشاط اصفهانی، سبک شناسی، غزل، سطح آوایی، سطح واژگانی، سطح نحوی
  • زهره صارمی*، فرهاد طهماسبی صفحه 65
    در این مقاله تلاش شده است که در تحلیل فرآیند تصویر، بر نقش تصور تکیه شود. با حفظ ماهیت نظری تصویر، ساختاری با عناوین تصویر مرکزی، ابزار تصویر، لحن تصویر، کارکرد تصویر و ذهنیت تصویری متن برای آن در نظر گرفته شده است. آنگاه انواع تصویر از دید سطح و عمق، ایستایی و یویایی، نقاشیک و سینمایی، باز و گسترده ، محدود و بسته و تصاویر مستقل و وابسته معرفی می گردد. تصویری که در مجموع عناصر سازنده آن ماهیت انحصاری و ویژگی خوداتکایی دارد به طوری که در بیرون از فضای شعر کاربرد داشته باشد «مستقل» نام می گیرد. شکل گیری و کاربرد تصاویر مستقل را در شعر شاملو می توان متاثر از نقش و تاثیر شیوه بیان ادبی حاکم، جریان و گرایش زبانی و گفتمان دانست. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی- تحلیلی است. جامعه آماری تحقیق شامل بررسی 100 شعر شاملو است که با معیار کوتاه و تصویری بودن انتخاب شده است. نتایج تحقیق بیانگر تاثیر عوامل مذکور در استقلال تصاویر است. بیان کنایی و مجازی، به عنوان شیوه بارز بیان ادبی در شعر احمد شاملو به کار رفته است. جریان زبانی و تاثیر آن بر تصاویر مستقل، وجهه اجتماعی احمد شاملو را به عنوان شاعر اجتماعی نمایان می کند و گفتمان های سیاسی و اجتماعی، گفتمان های غالب موثر در شکل گیری تصاویر مستقل شعر شاملو است.
    کلیدواژگان: شاملو، تصویر، تصویر مستقل، جریان زبانی، بیان ادبی، گفتمان
  • منیر عسگر نژاد*، محمدعلی گذشتی صفحه 101
    احساس، زبان مشترک انسان هاست و ادبیات و هنر، زبان بیان احساس؛ ادبیات زبان گفتار و نوشتار است و هنر بازگوکننده آن به روایت تصویر. طبیعت بهترین و آموزنده ترین تصویر برای شاعران و هنرمندان است. در سبک خراسانی، به ویژه در شاهنامه، اشعار رودکی، سخن منوچهری، خمسه نظامی و... عناصر طبیعی، الهام بخش شاعران در سروده ها می باشند که در سایر سبک ها کمتر با آن روبرو هستیم. پیوند ادبیات و نقاشی امری غیرقابل انکار است و اجزای این پیوند را در سبک خراسانی و مکتب نگارگری هرات به عالی ترین شکل خود می بینیم. می توان گفت که زیبایی شناسی ادبی هنری، نه تنها با سبک خراسانی آغاز می شود، بلکه در این سبک به عالی ترین درجه نیز می رسد. کتابت، معماری، نگارگری، نقاشی قهوه خانه ای و... از نمونه هایی تکامل یافته در اثبات این فرضیه است که سبک خراسانی، مادر ادبیات تصویری فارسی است.
    کلیدواژگان: سبک خراسانی، هنر، نگارگری، زیبایی شناسی، شاهنامه، فردوسی
  • مژده غیبی*، الخاص ویسی صفحه 117
    ایزدبانوان ایرانی همچون آناهیتا به دلیل حضور پرقدرت خود در ادوار تاریخی کهن و همچنین دنیای اساطیری و نیز با داشتن بن مایه هایی از کهن الگوی مادر کبیر توانسته اند در عرصه های مختلف ذهن بشری به حیات خویش ادامه دهند. افسانه های عامیانه ایرانی که برگرفته از ذهن ناخودآگاه مردم هستند، بستر بسیار مناسبی برای ادامه حیات ایزد بانوان ایرانی در طول تاریخ شده اند، به طوری که با تحلیل این افسانه ها می توان ردپای حضور ایزدبانوان و کارکردهای آنها را در قالب نمودهای مختلف انسانی، حیوانی و... مشاهده نمود. در همین راستا هدف از پژوهش حاضر، بررسی نمودهای حیوانی تداوم حضور ایزدبانوی آب ها (آناهیتا) در افسانه های عامیانه ایرانی است. برای دست یابی به اهداف تحقیق داده ها و اطلاعات ضروری از منابع کتابخانه ای استخراج گردیده و داده های جمع آوری شده به روش توصیفی و تحلیلی بررسی شده اند. در نهایت پس از تحلیل داده ها نتایج حاصل از تحقیق حاضر بیانگر این است که آناهیتا ایزدبانوی آب ها دارای نمودهای حیوانی در افسانه های عامیانه ایرانی است که توانسته در قالب هایی همچون اسب، مار، پرنده متجلی شود و کارکردهای خود را در قالبی فرا انسانی ایفا نماید.
    کلیدواژگان: ایزدبانوان، آناهیتا، اسطوره، افسانه های عامیانه
  • طاهره قهرمانی فرد *، علی محمد پشتدار صفحه 143
    کنایه یکی از شاخه های مهم علم بیان و از برجسته ترین ترفندهای زیباآفرینی در کلام است.در این جستار به تحلیل کارکردهای کنایه درمقدمه شاهنامه پرداخته ایم . زیرا دراین بخش ،ساختار کنایی، نسبت به دیگر شگردهای بلاغی، بیشترین بسامد را دارد.کنایه های استخراج شده ، به ترتیب از نوع کنایه فعلی، کنایه از صفت و موصوف اند که بالاترین بسامد، مربوط به کنایه فعلی و از گونه ایماست.
    بسیاری از کنایه های به کار رفته درمتن مورد نظر،در فارسی معاصر هم کاربرد دارند و تعداد کمی، مخصوص شاهنامه-اند . کنایه های زبانی اگر چه درکلام روزمره، ارزش هنری ندارند، در ابیات شاهنامه به گونه ای در محور هم نشینی و در کنار دیگر صور خیال، قرار گرفته اند که معنایی و خیالی به شعر افزوده اند.
    فردوسی در آغاز شاهنامه، از کنایه ها، برای بیان باورهای دینی ، آموزه های اخلاقی ،مضامین اجتماعی ومدح، سود جسته است.
    کنایه به دلیل ابهام هنری، ایجاز و اغراقی که دارد، موجب برجسته سازی کلام ،در مقدمه شاهنامه است که به تثبیت سخن و تاثیرگذاری آن در ذهن مخاطب کمک می کند.همچنین برخی از کنایه های متن مورد نظر در بحث استعاره نیز قابل تامل و بررسی هستند.
    کلیدواژگان: کنایه، شاهنامه، فردوسی، صور خیال
  • لیلا هاشمیان*، مجید رمضان خانی صفحه 165
    در بین آثار گوناگون حماسی ایران و جهان، بدون شک شاهنامه فردوسی، یکی از بزرگترین و اثرگذارترین آثار است. شاهنامه در عین حماسی بودن، هم داستان های عاشقانه دارد و هم داستان های تاریخی. یکی از داستان های زیبای شاهنامه که رنگ و بوی عاشقانه نیز دارد، ماجرای «زال و رودابه» است. در شکل شناسی داستان «زال و رودابه» که هدف اصلی این مقاله است، سعی شده تا ضمن معرفی داستان، اجزای مختلف آن از جمله: شخصیت ها، صحنه ها، تضادها، تقابل ها، روایت داستان، طرح داستان (پی رنگ) و... بررسی و مقایسه ای شکل شناسانه، هرچند کوتاه، با روش ریخت شناسی پراپ انجام شود. به این امید که ساختار داستان «زال و رودابه» به شکلی علمی و عینی واکاوی و مورد بررسی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: شاهنامه، فردوسی، شکل شناسی، داستان، شخصیت ها، زال، رودابه
  • محمدرضا یوسفی*، رقیه ابراهیمی شهرآباد صفحه 193
    مجموعه خطبه ها، نامه ها و حکمت های امیرالمومنین(ع) که جمع کننده اش شریف رضی(ره)، به حق نهج البلاغه اش نامیده است، بلاغت مجسم و فصاحت محقق است. زیرا به دور از ایجاز مخل و اطناب ممل، معیار تمام عیار زیبایی و الگوی کامل روشنی است به گونه ای که از دیر زمان تا عصر ما موافقان و مخالفان بر آن صحه گذاشته اند. در بین عامه از عبدالحمید کاتب تا شیخ محمد عبده و در بین خاصه از سیدرضی تا سید جعفر شهیدی همه شیفته بلاغت و شیوایی آن شده اند. کلام حضرت امیر(ع) چنان آراسته به انواع آرایه های لفظی و معنوی و بدیعی است و پیراسته از حشو و اضافات بشری، که الحق لقب «اخ القرآن» گرفته است. از قدیم الایام که سخنان امیر یکه تاز عرصه سخنوری، علی(ع)، به فارسی برگردانده شد، یکی از بزرگترین غبن ها و خسارات فارسی زبانان عدم انتقال فصاحت و بلاغت نهج البلاغه در ترجمه آن بود. استاد گرانقدر و مترجم بلند مرتبه مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی(ره) به این آرزوی دیرینه جامه عمل پوشاند. استاد شهیدی با تکیه بر ظرافت ها و آرایه های کلام عربی و با تسلط بر دقایق و ظرایف سخن فارسی به خوبی از عهده این مهم برآمد. ترجمه نهج البلاغه او، نخستین و تنها ترجمه ای است که نشان دهنده بخشی از زیبایی های سحر قرین و آرایه های شعر آفرین امام علی(ع) است. در این مقاله با تکیه بر خطبه اول، نامه اول و حکمت اول نهج البلاغه، بازتاب شیوایی و روایی و آراستگی و پیراستگی کلام مولا علی(ع) در ترجمه استاد شهیدی بررسی می شود.
    کلیدواژگان: نهج البلاغه، سید جعفر شهیدی، ترجمه، بلاغت، آرایه ها
|
  • Maryam Baghi * Page 9
    The basis of oration is to convince and to encourage the interlocutor and to speak effectively. This technique is interpreted as “eloquence” and “rhetoric”. Since speech is the result of the mutual relationship between the speaker and the interlocutor, it’s essential to know the status and the perspective of the interlocutor in order to make speech effective. This cognition is reached just when the interlocutor is present and his perspectives and attitudes are sensible and tangible for the speaker. Jalāl al-Dīn Mohammad Mawlawi in his book Fihi Ma Fihi, which is a collection of his oral speeches at the presence of his audience and followers, has tried to impact on his listeners and to teach them his messages. The present study aims to investigate the variety of interlocutory statements and their functions in the prose of Fihi Ma Fihi using descriptive analysis. The results of this study reveals that Mawlawi, in order to express his internal emotions and to effectively and convincingly transfer his mystical and ethical thoughts to the audience throughout his book Fihi Ma Fihi, in addition to declarative sentences has made use of a variety of compositions and interlocutory sentences (imperatives, negative imperatives, interrogative and exclamatory sentences) to create emphasis, advice, premonition, guidance, encouragement and in general to maintain connection with his interlocutor. This way is consistent with didactic proselytism of Mawlawi. Interrogative sentences and imperatives have the highest frequency among interlocutory sentences in the prose of Fihi Ma Fihi.
    Keywords: Mawlawi, Fihi Ma Fihi, interlocutory prose, rhetoric
  • Amin Rahimi *, Amin Rezaei Page 31
    Neshat Isfahani belongs to the revolutionary age of literature. He has been considered as a famous leader and also one of the real devotees of the Literary Restoration Movement. Not only has he made an attempt to remove deviation from Persian poetry and the style of writing, but also to vitalize the Iraqi and the Khorasani style. In this paper, Neshat's style of sonnets is highlighted. This article starts with a brief introduction about the biography of the poet, then the phonetic, the lexical and the syntactic levels of his sonnets have been investigated.
    Keywords: Neshat Isfahani, stylistics, sonnets, phonetic level, lexical level, syntactic level
  • Zohreh Saremi *, Farhad Tahmasbi Page 65
    This study aims to analyze the image-making process by focusing on the role of imagination. Maintaining the subjective nature of the image, we consider a structure for it, under titles such as the central image, the image tool, the image expression and function, and mental image of the text. Then, different kinds of images are presented in terms of surface and depth, statics, dynamism, painting, cinematic, openness, wideness, limited and close up, and independence. Overall, an image is called “independent” when its elements have an exclusive nature and independent properties in such a way that they can function apart from the poetry. It can be said that the formation and application of independent images in Shamlu’s poetry were influenced by the ruling literary expression, and language and discourse flows and orientation of the time. The research method in the present study is descriptive-analytical methodology. The sample texts include Shamlu’s one hundred poems. The main criteria for the section of the sample were that they should be brief and have imagery. The results show that the aforementioned factors had a significant effect on the independence of the images. Allusive and figurative expressions served as the main literary expression in Shamlu’s poetry. Language flows and its effects on independent images indicates Shamlu’s social status as a social poet; and social-political discourse had dominant roles in the formation of independent images of Shamlu’s poems.
    Keywords: Shamlu, image, independent image, language flow, literary expression, discourse
  • Monir Asgar Nezhad*, Mohammad Ali Gozashti Page 101
    Feeling is a common language of human beings and literature and arts are the language for expressing of this sensation. Literature is the language of speech and writing and the arts show the reflection of the literature as images. Nature is the best and the most informative image for poets and artists. The natural elements have been inspiring the poets especially in Khorasani style and in the works of Ferdowsi, Rudaki, Manuchehri and Nezami. Literature and painting have an undeniable link and we see this link between the Khorasani style and the Harat style of miniature in its highest form. It may be said that the literary aesthetics of art, not only begins with the Khorasani style, but this style seems to be at its highest level. Writings, architectures, paintings, coffee houses paintings and … are the evolved examples that prove the hypothesis that the Khorasani style is the mother of Persian pictoraial literature.
    Keywords: Khorasani style, art, painting, aesthetics, Shahnameh, Ferdowsi
  • Mozhdeh Gheibi *, Elkhas Vaysi Page 117
    Persian goddesses like Anahita, due to their potent presence in ancient historical periods and the mystical world and also by having motives from archetype of the Great Mother continue their existence in different arenas of the human mind. Persian folk legends, which are extracted from people's unconscious mind, have prepared the ground for Persian goddesses to continue to live through history, so that by analyzing such legends we can observe the presence of goddesses and their functions in different human and animal representations. The purpose of this study is to investigate the animal representations related to the existence of the water goddess (Anahita) in Persian folk legends. Through an analysis of sources, the results of the current study reveals that Anahita, the water goddess has some animal representations in Persian folk legends which are manifested as a horse, snake and bird, and thereby she is able to perform her functions in a superhuman model.
    Keywords: Anahita, folk legends, goddesses, myth
  • Leila Hashemian*, Majid Ramezankhani Page 165
    Shahnameh is undoubtedly one of the greatest and most influential epic works in the world. While being epic in nature, it also includes lyric, historical and love tales. The most interesting tale of Shahnameh, which is tinged with a love theme, is the tale of “Zal and Rudabeh”. Through a morphological approach, the present paper seeks to give an account of this tale and analyze its fictional elements such as characters, settings, contrasts, oppositions, narrative structure, and plot. Finally, the methodology developed here will be briefly compared with Vladimir Propp’s morphological methodology.
    Keywords: Ferdowsi, Shahnameh, morphology, tale, characters, Zal, Rudabeh
  • Mohammad Reza Yousefi *, Roqiyeh Ebrahimi Shahrabadi Page 193
    A collection of Imam Ali's (AS) sermons, letters and wisdom is called properly Nahj al-Balagha (Guidance of salvation) by its compiler, Sayyid Sharif Razi. Its rhetoric is visualized and its eloquence is achieved. In terms of its lack of the disturbing sense of brevity and long boring, all of its pretty standards are completed and from long time ago to our era proponents and opponents have confirmed it. Among common people like Abd al-Hamid al-Katib, Sheikh Muhammad Abduh and among the selected ones like Sayyid Razi, Sayyid Jafar Shahidi all have enamored its rhetoric and eloquence .Sayings of Imam Ali (AS) as literal and spiritual adorned with a variety of offerings and innovative that trimmed from the human redundancy is known as "akh-al Quran". From a long time ago, there was a rhetoric loss in the Persian translation of the sayings of Imam Ali (AS), the most prominent words in the field of rhetoric that professor Sayyid Jafar Shahidi the great translator has been fulfilled this old wish. Professor Shahidi relying on the verbal elegance and Arabic figures of speech and Persian words coped with this important issue. His first translation of Nahj al-Balagha is the only translation that shows part of the beauty of dawn doubles figures of Imam Ali's poetry. In this paper the reflection and narrative eloquence and elegance words of Imam Ali (AS), in the first sermon, the first letter and the wisdom of Nahj al-Balagha, have been investigated in Prof. Shahidi's translation.
    Keywords: Nahj al Balagha, Sayyid Jafar Shahidi, translation, rhetoric, figures of speech