فهرست مطالب

  • پیاپی 8 (پاییز 1386)
  • تاریخ انتشار: 1386/09/28
  • تعداد عناوین: 8
|
  • سیری در زندگی آثار و مبارزات مشروطه خواهی شیخ الرئیس قاجار
    دکتر جواد ابوالحسنی*، معصومه قره داغی صفحه 1
    بازخوانی در تحولات سیاسی و اجتماعی دوره مشروطیت باعث توجه برخی از پژوهشگران تاریخ معاصر ایران به چهره هایی می گردد که کمتر مورد اعتنا قرار گرفته اند. یکی از این رجال شیخ الرئیس قاجار است. شیخ الرئیس دل مشغولی بسیار زیادی به اندیشه ی اتحاد اسلام داشت به همین جهت سایر محورهای فکری و مبارزاتی وی در دوره مورد بحث تحت الشعاع این امر قرار گرفته است.
    در نوشتار حاضر تلاش می گردد تا با اتکاء به منابع و مآخذ موجود، نقش شیخ الرئیس در ستیز با نظام استبدادی قاجار و تکوین جنبش مشروطه خواهی و نیز مبارزه با استعمار مورد بررسی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: ابوالحسن میرزا شیخ الرئیس قاجار، مشروطه خواهی، رجال مشروطیت، استبداد
  • بررسی روند تحول مناصب ایلخانی و ایل بیگی در جامعه بختیاری از قاجار تا پهلوی
    دکتر غفار پوربختیار* صفحه 19
    ایلخانی و ایل بیگی دو منصب عالیه و مهم در نظام خان سالاری جامعه بختیاری بوده اند. ایلخان در جامعه بختیاری بالاترین مقام ایلی را داشته و پس از او، این ایل بیگ بود که همانند معاون یا دستیار او عمل می کرد. جامعه بختیاری به طور رسمی از دوره ناصرالدین شاه قاجار اتحادیه ایلی تشکیل داد و طی فرمان ناصرالدین شاه ایلخانی به نام حسینقلی خان دورکی در راس آن قرار گرفت. اما خوانین بختیاری، برای رسیدن به مقام ایلخانی و ایل بیگی به رقابت با یکدیگر پرداختند. همین رقابت و اختلافات درونی از یک سو و از سوی دیگر تحریکات برونی شاه، دولت مرکزی، مقامات درباری و یا رهبران ایلات رقیب، باعث تغییراتی در دو منصب ایلخانی و ایل بیگی بختیاری گردید. اما سرانجام با انقراض سلسله قاجار و به قدرت رسیدن رضاشاه، این دو مقام عالیه بختیاری در سال 1313 برای همیشه ملغی شده و به جای آن فرمانداری کل چهارمحال بختیاری تاسیس گردید.
    کلیدواژگان: ایلخان، ایل بیگ، اتحادیه، خان، دولت انگلیس، شاه قاجار، جامعه بختیاری
  • سنت های الهی و سقوط و صعود تمدن ها
    حسن حسینی* صفحه 45
    عوامل از هم پاشیدگی و سربلندی اجتماع یا نقش سنت های الهی در سقوط و صعود تمدن ها و اجتماعات، محورهای اساسی پژوهش حاضر است که بدان پرداخته می شود.
    در بررسی سنت های الهی، وسایل و پدیده های گوناگونی به عنوان ابزار امتحان انسان معرفی شده تا مسلمین در ارتباط با حوادث و مشکلات، مورد آزمایش قرار گیرند و مومنین واقعی از منافقان ممتاز گردند.
    تحقیق حاضر علت سقوط بعضی از اقوام گذشته (همچون؛ نوح، عاد، ثمود، لوط، سبا و...) را نیز در جایگاه خاص خود مورد مطالعه قرار می دهد و سپس مهم ترین عواملی که در سقوط و صعود تمدن ها نقش اساسی را ایفاء نموده اند، مورد بررسی و کنکاش قرار می دهد.
    توجه به این نکته که بعضی از عوامل در سقوط همه تمدن ها مشترک بوده و بعضی دیگر خاص یک تمدن یا اجتماع انسانی بوده است می تواند کمک شایانی در شناخت علل سقوط و صعود تمدن ها باشد.
    کلیدواژگان: سنت های الهی، صعود، سقوط، تمدن ها، اجتماعات، تکامل
  • بررسی روابط ایلخانان و ممالیک مصر دردوره سلطنت غازان خان (703-694 / 1304-1295 م)
    دکتر امید سپهری راد* صفحه 83
    غازان خان در سال 694ه/1295م به مقام ایلخانی دست یافت. با آغاز سلطنت او جنگ های چهارساله داخلی ایلخانان که پس از مرگ ارغون خان شروع شده بود پایان یافت وحکومت ایلخانی رسما دین اسلام را پذیرفت. تاثیر اسلام پذیری غازان در سیاست خارجی کمتراز سیاست داخلی نبود. زیرا اسلام گروی او بر خلاف آنچه انتظار می رفت به هیچ وجه از دشمنی ایلخانان با ممالیک مصر و شام نکاست و نبرد بین غازان و ممالیک به همان الگوی اسلافش (هلاکو خان و اباقا خان) بر پا شد.
    غاران خان نخست در سال 699ه و سپس در سال های 700ه و703ه به قلمرو ممایک لشکرکشی کرد. به استثنای نبرد مجمع المروج (699ه) در دو یورش بعدی، غازان خان با شکست مواجه شد.این نوشتار بر آن است تا به زمینه ها، عوامل و دستاویزهای غازان خان برای حمله به شام پرداخته، علل پیروزی و ناکامی یورش های سه گانه ایلخان مغول را مورد ارزیابی قرار دهد.
    کلیدواژگان: غازان، ممالیک مصر، وادی الخزاندار، وقعه شقحب، اسلام پذیری، شام
  • پیامدهای سیاسی و اقتصادی جنگ های ایران و عثمانی و تاثیر آن بر سقوط دولت صفوی
    محمد علی شهریاری صفحه 115
    حکومت ایران در دوره صفویه بزرگترین و نخستین حکومت متمرکز و یکپارچه است که پس از سقوط ساسانیان توسط ایرانیان شکل گرفته است. بهره گیری از ایدئولوژی شیعه به عنوان مذهب رسمی و تلاش برای گسترش آن، تاثیرات زیادی در تاریخ این دوره داشته است. با وجود این که دوره صفویه یکی از اعصار درخشان تاریخ ایران محسوب می شود، اما شکست آن ها در مقابله با تهاجم گروهی افغان های تابعه، تحت تاثیر عوامل و دلایلی مهم تر از ضعف نظامی صورت گرفته است.
    در دسته بندی و تقسیم عوامل موثر در سقوط صفویه می توان به عوامل داخلی و عوامل خارجی اشاره نمود. مقاله حاضر سعی دارد سقوط دولت صفویه را با توجه به تاثیرات سیاسی و اقتصادی جنگ های عثمانی و ایران بررسی نماید. زیرا که تداوم و تعدد حملات گسترده دولت عثمانی، صفویه را ناخواسته گرفتار مشکلات متعدد اقتصادی و سیاسی نمود.
    کلیدواژگان: صفویه، عثمانی، تشیع، ایران، آناتولی
  • نقش ابریشم در مناسبات تجاری ایران و هلند در عصر صفویه
    شهین فارابی* صفحه 139
    تولید ابریشم در ایران، سابقه بسیار طولانی دارد و ایرانیان از دیر باز، با این کالای ارزشمند آشنا بوده اند. تولید این کالا، به طور عمده در شهرهای شمالی ایران رواج دارد. در قرن یازدهم هجری/ هفدهم میلادی، با ورود پرتغالی ها ، انگلیسی ها، و سپس هلندی ها به ایران، به علت نیاز آنها به ابریشم، این محصول، وارد بازارهای جهانی شد و عاملی برای رقابت شدید میان این کشورها گردید. در این مقاله تلاش شده است تا به نقش ابریشم در روابط تجاری ایران و هلند در عصر صفویه پرداخته شود و این که چگونه هلندی ها با استفاده از تجارب کافی در مورد تجارت شرق و تاسیس شرکت هند شرقی هلند و اخراج پرتغالی ها، از رقبای خود گوی سبقت را ربودند و با اعزام نمایندگان خود به ایران، از دوره شاه عباس به بعد با ایران روابط تجاری برقرار کردند و مشتری عمده ابریشم ایران شدند. بدون شک، این موضوع، اقتصاد ایران صفوی را تحت تاثیر قرار داد.
    کلیدواژگان: ابریشم، مناسبات تجاری، ایران، هلند، مناسبات با صفویه
  • روابط آل بویه و مصر
    دکتر رجبعلی وثوقی مطلق* صفحه 161
    روابط آل بویه با مصر، از زمان تثبیت سلطه فاطمیان بر مصر شروع شد. با وجود اشتراکات مذهبی، انتظار می رفت دو دولت شیعی با یکدیگر روابط دوستانه و تعامل داشته باشند. اما منافع و مصالح سیاسی مانع تحقق این امر شد. به نظر می رسد توسعه طلبی طرفین واختلافات مذهبی در پاره ای از اصول اعتقادی، در ایجاد دشمنی و تخاصم بین آن ها نقش عمده داشته است. در این ایام ما شاهد تحریکات سیاسی و جبهه بندی، نظامی طرفین علیه یکدیگر هستیم. اما باید توجه داشت که هر یک از این دو دولت، طرف مقابل را بر سایر دولت ها که از نظر مذهبی با آنها در اختلاف بودند ترجیح می دادند. به همین دلیل است که علیرغم دشمنی سیاسی، در پاره ای از موارد شاهد برقراری صلح و دوستی و تبادل نامه و سفیر می توان بود. به همین علت بود که دشمنی طرفین هیچ وقت به برخورد نظامی آنها به صورت مستقیم و جدی منتهی نگردید.
    پناهنده شدن برخی از شاهزادگان آل بویه به مصر در گریز از رقبای خویش، سندی متقن بر این مدعا می باشد.
    کلیدواژگان: آل بویه، فاطمیان، سیاست خارجی، اختلافات مذهبی، مصر، بغداد، تبادل سفیر، قرامطه
  • خراسان در عصر شاه اسماعیل اول (930-907.ق.)
    دکتر محمدکریم یوسف جمالی* صفحه 195
    بعد از مرگ تیمور در سال 807ه.ق. و تقسیم امپراتوری او بین مدعیان تیموری، شهر فرغانه به ظهیرالدین محمد بابر از فرزندان عمر شیخ ابن ابوسعید محمد ابن میرانشاه ابن تیمور رسید و وی پس از تصرف سمرقند- پایتخت تیمور- در سال 906ه.ق. با دشمن قدرتمند تر از خود- محمد شیبانی خان ازبک معروف به «شیبک خان» روبرو گردید که در نهایت باعث مهاجرت او به هند و تاسیس سلسله ی گورکانیان هند شد. با فروپاشی قدرت تیموریان در خراسان و روی کار آمدن شیبک خان ازبک، توازن قدرت در خراسان به هم خورد و دولت نوپای صفوی که از سال 907 ه.ق. در تبریز به همت شاه اسماعیل اول و صوفیان قزلباش او تاسیس شده بود در مخاطره بزرگ افتاد. لذا، شاه اسماعیل وصوفیان او- که سعی شان بر این بود تا متصرفات خود را به شرق ایران گسترش داده تشیع دوازده امامی را در آنجا تعمیم دهند - سعی کردند تا به هر وسیله ای که شده منطقه را زیر سلطه ی خود قرار داده و بر خراسان بزرگ دست یابند که در این راستا جنگ مرو در سال 916 ه.ق. و فتح خراسان از مهم ترین حوادث این ایام است.
    در مقاله ی حاضر تلاش نویسنده بر این بوده تا کوشش شاه اسماعیل و صوفیان او را در برقراری نظم و امنیت در خراسان و تعمیم مذهب تشیع 12 امامی درهرات در این عصرنشان داده از منابع اصلی در این رابطه اطلاعات دست اول ارائه دهد.
    کلیدواژگان: اسماعیل اول صفوی، خراسان، ازبکان، صوفیان، قزلباشان، شیعیان
|
  • A Survey of Sheykhorrais Qajar's life and woks and his constitutionalism combats
    Javad Abolhasani*, Masoomeh Gharadaghi Page 1
    Reconsidering the political and social changes of the constitutional period attracts the contemporary history researchers’ attentions towards some elites that under the auspices of men of high ranks of the constitutional period have been valued less. One of them is sheykhorrais Ghajar, the son to Mohammad Taghi Mirza Hesamossaltaneh and the grandson to Fathali Shah Ghajar. He was engaged in uniting the Muslim peoples. This is why his off other efforts and challenges in the above mentioned era were focused by this very thought.
    In the present article efforts will be made to survey the role of sheykhorrais in combating the despotic system of the Ghajar government, bringing the constitutionalism movement into existence and the combats with imperialism on the basis of existing data and resources.
    Keywords: Abolhasan Mirza Shaeykhorrais Ghajar, constitutionalism combats, despotism, the constitutionalists
  • Positions of Il-khani and Il-beigi (tribe chieftamship and tribe mastership) in Bakhtyari community from Qajar to Pahlavi
    Ghaffar Poorbakhtiyar* Page 19
    Il khani and Il-Bagi bad been two empostant and high positions of ruling tribes in Bakhtyari community. The ferst man in authority who led a tribe was Il-Khan (the chief tauin ) in absence of whom it was Il-Beg who acted as an assistant to the chieftain.
    The tribe union was officially onganized by the Bakhtyari community, daring the reign of the ghajar king, naserad – dinshah, when accosding to an asder by him.
    A man called Hossein ghali khan Duraki , was appointed as an il Khan at the head of the union . It was then that all the chieftarn in Bakht yari community began to compete one with anathes to attain the posetian , It was thin very competition the posetian it was thin very competition and the internal dieputes, the intrigues plotted internal dieputes, the interiguen plotted by the from autside, the central interiguen plotted by the king and the tribal chieftains caused changes in the two pasetions. But after the downfall of the ghajar dynasty and after the power had fallen in the hands of reza shah, they were cancelled, and these was established general cronesning department instead.
  • Divine traditions and Rise and Fall of Civilizations
    Hasan Hosayni* Page 45
    This article is a survey of the factors of disintegration and the pride of society or the role of divine traditions in falling and rising of the civilization and the communications which well be discussed.
    Along with divine traditions, there are different phenrmen as tools for testing human beings and the Muslims to be tested in order to associated with happenings and problems and reap pious
    The reasons for falling of some people in the past such as: Noah’s, Ad, Samood, lat, Saba, and so on … are dealt with in its proper place, as well. And then the most important factors which had basic roles in the rise and fall of civilizations are discussed.
    Attention to the point that some of the factors in falling all the civilisutions are common and some others are specific to a civilization an human gathering, in the article can be praiseworthy help for recognizing the causes of the falling and rising of civilizations.
    At the end after getting the conclusion from the discussion and presenting some suggestions. There will be a list of sources used in preparing this article.
    Keywords: divine traditions, rise, fall civilizations, communities, evolution
  • A Survey of Ilkhanan Relations with Egypt Mamalik in Ghazan Khan's Reign (694-703 AH/12q4-1304 AC)
    Omid Sepehri* Page 83
    Ghazan Khan aot to position of Ilkhani in 1295 BC, weth the begunning of his reign, the enternal 4 year war initiating after the death of Arghon Khan, ended. Ilkhani government formally accepted Islam religion. The affect of acceptance the religion by Ghazan from the political point of views, was nat oy less importance abroad than at home , because his adherence to Islam , in spite of ewery expectation
    The enmity from Egypt Mamalik and Sham was never on the decrease, and the battle between them went on in the same way as his ancestors (hulagu and Abagh).
    Ghazan sent military forces against mamalik in 699 AH then in 700 and in 703 AH . Except in 699 in the battle of maymaol moravej where he won the battle he was defeated during two next attacks. This article is to survey the backgrounds cowers and the pretexts of Ghazankhan for attacking to sham and to value his winning a war , and to criticize the two other unsuccessful ones.
    Keywords: Ghazan, Egypt Mamalik, Vadial khazandar, Vaghaye shaghhab, adherence to Islam
  • Political and Economical Consequences of wars of Iran and Otoman and the Effects on the Safavid Fall
    Mohammad Ali Shahriyari Page 115
    In safaviyee period, government of Iran is a largest centralized and integrated one, which is formed by the Iranians for the first time after the fall of the sassanid Epire. Taking advantages of the Shiite ideology as the formal religion and making efforts to expand it all over the region had much effect and influence in the history of this era. The era of safaviyee is considered as one of the brightest eras of the history of Iran. But, their defeat in encountering the invasion the invasion by some groups of Afghem subject, was due to the reasons other than the military weakness.
    While classifying and dividing the effective the effective factors for the fall of the safaviyee, one can mention internal and external factors.
    The present article is trying to survey the safaviyee fall regarding to the wars of Iran and osmanli bath with political and economical effects.
  • Skill role in trade relations of Persian and Netherlands in Safavid Era
    Shahin Farabi* Page 139
    Producing skill in Iran has a long history and Iranians have been familiar with this valuable product since long. Producing it has been very common mainly in northern cities of Iran. In 11th century (AH)/17th century AC, with coming the partogeese, the English and then the Dutch into iran, because of their need to such a material, they entered it into the inter-national markets. It became then a factor of serious competition among the above mentioned peoples. This article aims to survey the role of silk in the trade relatisns of Iran and Netherlands during the safaviyee era. And to find out how the Dutch with enough experience in the east trade, after the establishing east Indian company of Netherlands and then after expelling the Dutch, how they had precedence over their rivals, and that with the dispatch of their representatives to Iran . how they could have established trade relations with Iran since shah Abbass’ era , and became consequently a major customer of Iranian silk. This effected the economy of Iran in the time of safavis, without any shadow of doubt.
    Keywords: silk, trade relations, Iran, Netherlands, relationships with safavis
  • Relations between Buyid and Egypt
    Rajabali Vosooghi* Page 161
    Relations between Ale Buye and Egypt started from when the tatemcyan’s domination oues Egypt was established. Although in religious associations with each other, these two Shiite states were expected to have ties of fuendship and interacting with each other. Political materials and interests as well, prevent at form happening. It seems the two sides policies or impe realism and the religion divinities, from the basic point of view had had the major role we creating enmity and hostility towards each other.
    During these days, one could see the political intrigues and the military front preparations by these two against each other. But, it is noteworthy to mention that each of the two governments pretessed it, opposite side to every other country having had differing views in religion. This is why in spite of political enmity; one would observe peace, friendlyness, dispatching embassies and tetters to each other between them. This is the reason that they had never involved directly or seriously in military conflicts.
    Taking refuge by some princes of Afe Buyer in Egypt in order to fee from the damage from their competitors in a good recuon tor this claim.
    Keywords: Ale Buyee, matemiyan, foreign policy, religious difference, Egypt, Baghdad, embassy exchange
  • Khorasan in the period of the safavid shah Ismail 1 (907-930 A.H.)
    Mohammad Karim Yousef Jamali* Page 195
    After the death of Timur in 807 A>H> and after the division of his empire among the Timurid claimants, the city of Ferghanee belonged to Zahir Addin. Mohammad Baber, a son of Omar sheikh Ibn-e Abu Said Mohammad Ibn-e Miran shah Ibn-e Timur. And he conflicted with the enemy mightier than him, Mohammad Sheybani khan Uzbeg known as “Sheylak khan”, after he had accupied samargand, timur’s capital city in 406 A.H. he subsequently was to immigrate to india, where he founded the dynasty of Indian Gorkaniyan. With dispersing timurids’ might in khorasan and after sheybak khan began to proceed, the power balance in khorasan disperred and the new coming government of safavi, having been established in Tabriz by the efforts of shah ismail 1 and his ghezelbash sulis was in terrible dangers. Therefore, shah Ismail 1 and his Sufis who tried to expand their territories to the east of iran and generalize the religion of 12-imam tashayyo,tried to dominate over the religion and occupy the large Khorasan by means of every thing possible. In this, the war of Marw started in the year of 916 A.H> one of the most important events then was the defeat of Khorasan.
    In this article the author is trying to show shah Ismail 1 and his Sufis’ endeavores in establishing security and arrangement in Khorasan, generalizing the 12-imam Tashayyo religion in heart. Then and presentiment. Main sources according to the first hand information.