فهرست مطالب

مطالعات تفسیری - پیاپی 27 (پاییز 1395)
  • پیاپی 27 (پاییز 1395)
  • 224 صفحه، بهای روی جلد: 62,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1395/08/20
  • تعداد عناوین: 10
|
  • محسن علی جانی، احمد قدسی صفحه 7
    قرآن کریم در آیات: بقره / 228، 229، 231 و 232، احزاب / 49 و طلاق / 1، 2، 4، 6 و 7 به موضوع طلاق و عده آن پرداخته است. از این رو عده طلاق یکی از بایسته های قرآن کریم است. مطابق این آموزه، بیشتر زنان پس از طلاق باید مدتی صبر نموده و از ازدواج با دیگران خودداری ورزند. مقاله حاضر به دنبال تبیین حکمت این انتظار و چرایی ضرورت آن برای زنان و علت عدم نیاز برخی زنان به نگهداری این عده پس از اجرای حکم طلاق، با استفاده از دیدگاه های تفسیری مفسران فریقین است. مقاله حاضر ضمن پاسخ به سوال های مربوطه، روشن نموده که عده طلاق در جای خود، مطابق با اصول اخلاق اجتماعی بوده و یک آموزه حقیقی است و اعتباری نیست.
    کلیدواژگان: آیات الاحکام، آیات طلاق، تفسیر فقهی، عده طلاق
  • اسماعیل ملکوتی خواه صفحه 25
    تمثیل قرآنی «هن لباس لکم و ا نتم لباس لهن» در آیه 187 بقره، نمادی برای ترسیم کلی مناسبات و تنظیم روابط متقابل میان همسران است. پژوهش حاضر که در زمینه جنبه های لفظی و محتوایی این تمثیل کاوش نموده است، پس از تحلیل معناشناختی واژه «لباس» و کاربردهای قرآنی آن، به تبیین نکات ادبی و بلاغی این تمثیل پرداخته و شاخصه های «هم پوشانی دو سویه» بین بانوان و شوهران، مانند: معاشرت نیکو، اتحاد و یگانگی، آرامش بخشی، حمایت و دفاع، رازپوشی و آبروداری، آراستگی و زیبانمایی، تعادل در رفتار زناشویی، تعهد عاطفی و جنسی، صیانت و مراقبت، استقلال شخصیت، التزام به حقوق و وظایف متقابل را از این بیان موجز و رسا استنباط نموده است تا الگوی رابطه همسری از منظر این آیه اثبات و جلوه ای از اعجاز بیانی قرآن کریم آشکار گردد.
    کلیدواژگان: آیه 187 بقره، لباس، روابط همسران، رفتار جنسی، تمثیل
  • محمد شیرین کار موحد، محسن اکبری صفحه 45
    آیات جهاد از مسائل بحث برانگیزی است که به ویژه در سده اخیر مورد توجه محققان قرار گرفته است. آیات جهاد را می توان به آیات مطلق، مقید و صلح و احسان تقسیم کرد. در سده اخیر برخی از محققان معاصر به تبع مفسران سلف، آیات مطلق را کانون توجه خود قرار داده و در مورد سایر آیات، اقوالی چون نسخ را پذیرا شده و در نتیجه «جهاد برای محو کفر و تغییر عقیده» را لازم شمرده اند. در عصر حاضر، جهاد برای تحمیل عقیده، جای خود را به دیدگاه هایی چون «جهاد برای رفع مانع و آزادی دعوت» و «جهاد دفاعی صرف» داده و بر اساس رویکرد به آیات مقید و آیات صلح و احسان، مفاهیمی چون صلح و همزیستی با کفار بر مبنای اشتراک در انسانیت، پررنگ تر گردیده است. نقطه اشتراک این دو دیدگاه، عدم اجبار بر عقیده است. توجه به مجموعه آیات مرتبط با جهاد بیانگر آن است که دیدگاه «جهاد برای رفع مانع و آزادی دعوت»، قابل دفاع بوده و دو دیدگاه دیگر قابل نقد است.
    کلیدواژگان: آیات جهاد، دفع محارب، اکراه بر دین، محو کفر
  • سید محمد موسوی مقدم، فتح الله نجارزادگان، شیما محمودپور صفحه 67
    واژه «معیشت» سه بار و واژه «ضنک» یک بار در آیات قرآن به کار رفته است. مفسران درباره معناشناسی ترکیب «معیشت ضنک» در آیه 124 سوره طه اقوال گوناگونی را ذکر کرده اند که می توان آنها را در دو دسته کلی حیات واپسین و حیات دنیوی تقسیم بندی کرد. به نظر می رسد نمی توان «معیشت ضنک» را تنها درباره حیات واپسین تفسیر کرد و باید معانی و مصادیق آن را در دنیا و در ادامه آن عالم برزخ جستجو کرد. با استفاده از شواهد و قرائن دانسته می شود که منظور از «معیشت ضنک» در دنیا، نقصان در مواهب و نعمت های دنیوی نیست، بلکه «معیشت ضنک» عدم آرامش و طمانینه قلبی در زندگی است و این ترکیب به یک حالت روحی و روانی گفته می شود که فرد در آن به نوعی دلواپسی دائمی دچار گردیده است. در اثبات این ادعا از روش قرآن به قرآن بهره برده شده است.
    کلیدواژگان: آیه 124 طه، معیشت ضنک، حیات دنیوی، حیات برزخی، حیات اخروی
  • حمزه حاجی صفحه 89
    آیه «ما فرطنا فی الکتاب من شی ء» یکی از آیات مورد اختلاف در میان مفسران و متکلمان است که یکی از عوامل آن، اختلاف در معناشناسی واژه «الکتاب» است. مفسران این واژه را به معانی مختلفی تفسیر نموده اند. در این بین، در اکثر تفاسیر، «الکتاب» به قرآن و لوح محفوظ تفسیر شده است به گونه ای که تعدادی از مفسران در تعبیر از رای اکثریت، به خطا رفته اند؛ عده ای بر این باورند که اکثر مفسران مراد از «الکتاب» را قرآن دانسته اند و برخی دیگر، معتقدند که بیشتر مفسران منظور از «الکتاب» را لوح محفوظ می دانند. با توجه به تاثیر هر یک از این دیدگاه ها بر فهم و تفسیر آیه فوق، مقاله حاضر، تفاسیر متعددی با گرایش های مختلف تفسیری را مورد بررسی قرار داده و ضمن تبیین معانی مختلف «الکتاب»، آراء متعدد مفسران در این زمینه را بررسی و تجزیه و تحلیل نموده و در نهایت، به ارائه دیدگاه برگزیده درباره تفسیر آیه 38 انعام بر اساس نظر اکثر مفسران و قرائن و شواهد عقلی و نقلی پرداخته است.
    کلیدواژگان: آیه 38 انعام، کتاب، لوح محفوظ، دیدگاه های تفسیری
  • سید عبدالرسول حسینی زاده، سید ابراهیم مرتضوی صفحه 107
    مقاله حاضر به بررسی ارتباط اسماء الهی با محتوای آیات در سوره آل عمران در ذیل آیات مختوم به دو اسم «رحمن و رحیم»، «حی و قیوم»، «عزیز و حکیم»، «غفور و رحیم»، «سمیع و علیم»، «عزیز و ذوانتقام» و «واسع و علیم» پرداخته است. با نظرداشت توقیفی بودن ترتیب و نظم کلمات در قالب آیات قرآن و نیز تنظیم آیات در درون سوره ها، ارتباط و همخوانی اسماء الهی با مضامین آیات امری انکارناپذیر است. این ارتباط به چند صورت نمود یافته است که عبارتند از: «ارتباط با خود آیه»، «پیوند با آیه قبل یا آیه بعد»، «ارتباط با دو آیه قبل و بعد» و «ارتباط با محتوای کلی چند آیه». در سه مورد نخست، ممکن است ارتباط با صدر، میانه و ذیل آیات برقرار باشد و در مورد «ارتباط با محتوای کلی چند آیه»، نفی الوهیت از غیر خداوند که مهم ترین مسئله دینی است، در سوره آل عمران مطرح شده است و اسماء حی، قیوم، عزیز و حکیم با آن پیوند خورده است.
    کلیدواژگان: آیات مختوم به دو اسم، اسماء الهی، سوره آل عمران، ارتباط درونی آیات
  • محمد اسعدی صفحه 123
    در قرآن کریم از جمله در آیات 30 تا 33 بقره، از تعلیم «اسماء» به حضرت آدم×، به مثابه خلیفه برگزیده الهی در زمین، یاد شده است اما با توجه به بیان سربسته قرآن و عدم انسجام و همگونی لازم در روایات تفسیری، آراء مفسران نیز در تحلیل آن مختلف است. در مقاله حاضر سه دیدگاه متمایز دراین باره مطرح شده است: دیدگاه اول به معنای ظاهری تعلیم اسماء و حمل آن بر آموزش نام های اشیاء نظر دارد؛ دومین دیدگاه افزون بر نام های اشیاء، خصوصیات و معانی دقیق و گسترده اشیاء را نیز در این تعلیم مطرح می کند؛ در سومین دیدگاه از اسماء، تحلیلی فلسفی عرفانی ارائه شده است و آن را به حقایق نورانی فراتر از عالم طبیعت تفسیر کرده است. دو دیدگاه نخست با نقد جدی همراه است و دیدگاه سوم قابل دفاع است. در عین حال بر اساس برخی شواهد روایی از وجه دیگری نیز می توان در تحلیل علم الاسماء و نسبت تعلیم اسماء با جریان جعل خلافت سخن گفت که با ساختار آیات نیز همگون تر است. بر پایه این وجه، اسماء به همان نام و نشان های متعارف افراد خاصی از اولیاء و حجت های الهی قابل تفسیر است.
    کلیدواژگان: آیه 30 تا 33 بقره، تعلیم اسماء، خلیفه الهی، حضرت آدم
  • علی احمد ناصح، خدیجه اسفندیاری صفحه 139
    قرآن کریم در آیات مختلفی نظیر: زمر / 6 ، رعد / 8 ، شوری / 49 و 50، نحل / 78، انسان / 2 و حج / 5، به بیان ویژگی های جنین انسان پرداخته است. این مقاله بر آن است تا هفت ویژگی جنین: قرار گرفتن در پرده های سه گانه، تغذیه، جنسیت، جهل، حواس و اجل و نقص عضو جنین و نیز خروج آسان جنین به هنگام کامل شدن از رحم مادر را با تکیه بر آراء مفسران متاخر قرآن کریم و یافته های علم روز مورد بررسی قرار دهد و شباهت ها و تفاوت های بیان شده در تفسیر قرآن و علم روز را در این زمینه واکاوی نماید. علم پس از گذشت قرن ها توانسته است به شش ویژگی از ویژگی های هفتگانه بیان شده در قرآن دست یابد، با این تفاوت که ویژگی های مذکور در آیات قرآن کلی است اما علم، جزئیات را نیز بیان کرده است. خصوصیات جنین و انطباق آن با یافته های علوم تجربی اعجاب انسان را برانگیخته است.
    کلیدواژگان: آیات علمی، تفسیر علمی، ویژگی های جنین، قرآن و علم
  • آرش رجبی، علی نصیری صفحه 159
    در آیه 11 غافر دو مرحله اماته و احیاء بیان شده است. مفسران و متکلمان فریقین، در تبیین این دو مرحله با یکدیگر اختلاف نظر دارند و دیدگاه های مختلفی را بیان کرده اند. دراین باره هشت دیدگاه مطرح شده که تنها دو دیدگاه آن مبتنی بر سیاق است. بر اساس سیاق آیات و با توجه به مجموع آیات قرآن این نتیجه به دست می آید که آیه در صدد بیان تمام مراحل موت و حیات و اماته و احیاء انسان از آغاز تا انجام نیست، بلکه با توجه به اعتراف کافران، مراد از دو اماته، اماته از حیات دنیا به برزخ و اماته از برزخ با نفخ صور نخست است و مراد از دو احیاء، احیاء در برزخ و حیات برزخی و احیاء در قیامت پس از نفخ صور دوم است. بنابراین مراحل اماته و احیاء بر اساس آیه فوق بدین ترتیب است: اماته از حیات دنیا، احیاء در برزخ و شروع حیات برزخی، اماته از حیات برزخی به هنگام نفخ صور نخستین و احیاء در قیامت به هنگام نفخ صور دوم.
    کلیدواژگان: آیه 11 غافر، اماته، احیاء، برزخ، معاد، تفسیر تطبیقی
  • هادی رزاقی صفحه 181
    یکی از آیات مرتبط با موضوع انتصاب حضرت علی (ع) به امامت در روز غدیر آیه سوم سوره مائده است. درباره شان نزول و تعیین رخداد این آیه میان مفسران فریقین اختلاف است. مفسران شیعه با استناد به آیات و روایات به صراحت آیه را درباره اعلان ولایت و جانشینی امام علی(ع) در روز غدیر ذکر نموده اند، اما برخی از مفسران اهل سنت زمان نزول آیه اکمال را روز عرفه دانسته و آن را روز اکمال احکام، فرائض و سنن الهی می دانند؛ به گونه ای که پس از آن هیچ حکم دیگری از فرائض بر پیامبر اکرم’ نازل نشده و دین کامل گردیده است. برخی دیگر از اهل سنت نزول آیه را در روز غدیر و مربوط به جانشینی امام علی (ع) دانسته اند. این مقاله بر آن است تا ضمن بررسی آراء و دیدگاه های تفسیری مفسرانی مانند: ثعلبی، رازی، سیوطی، آلوسی و زحیلی، شان نزول آیه اکمال را در ترازوی نقد قرار دهد و راه اثبات اندیشه تفسیری شیعه که همان تایید امامت و ولایت حضرت علی× است، هموار نماید.
    کلیدواژگان: آیه 3 مائده، آیه اکمال، تفاسیر اهل سنت
|
  • Mohsen Alijani, Ahmad Ghodsi Page 7
    The Holy Quran has dealt with the subject of divorce and its Iddah in verses 228¡ 229¡ 231¡ and 232 of Al-Baqara¡ Al-Ahzab/29¡ At-Talaq/ 1¡ 2¡ 4¡ 6¡ and 7. Accordingly¡ Iddah of divorce is a significant subject mentioned in the Holy Quran. According to this teaching¡ most of the divorced women have to wait for a while and refrain from marriage with others. Using the commentary viewpoints of the Fariqain’s commentators¡ the present study is an attempt to investigate the reason behind this waiting and whatness of its necessity for women and the reason that some women do not need to maintain Iddah after pronouncing the divorce rituals. In addition to providing answers for the related questions¡ the paper illustrates that Iddah is in accordance with principles of social ethics and it is a real teaching not a credit one.
    Keywords: Fiqhi Verses, Divorce Verses, Jurisprudential Commentary, Iddah of Divorce
  • Esmaeil Malakoutikhah Page 25
    The Quranic Allegory stating “They are raiment for you and ye are raiment for them” in verse 187 of Al-Baqara is a symbol for general outlining of the relationships and organizing mutual relationships between the spouses. The study which is an attempt to investigate this allegory in terms of verbal and conceptual aspects¡ explicates the literary and rhetoric points of this allegory after semantic analysis of the word “raiment” and its Quranic application. Then¡ the “mutual overlapping” characteristics between wives and husbands such as good association¡ unity¡ providing calmness¡ support and defense¡ being remained faithful to secrets and maintaining reputation¡ being adorned and beautified¡ provoking balance in marital behavior¡ exerting emotional and sexual commitment¡ caring¡ independency of personality¡ commitment to reciprocal rights and duties have been deducted from this clear and succinct statement so that the pattern of marital relationship is proved from perspective of this verse and manifestation of expressive miracle of the Holy Quran is clarified.
    Keywords: Verse 187 of Al Baqara, Raiment, Spouses Relationships, Sexual Behavior, Allegory
  • Mohammad Shirinkar Movahed, Mohsen Akbari Page 45
    The verses of Jihad are among the controversial topics which have been taken into account by researchers especially during the recent century. The verses of jihad could be divided into absolute, bound, peace and benevolence ones. During the recent century, following Salafi commentators some of the contemporary researchers have mainly focused on the absolute verses and about the rest of the verses, they accepted some views such as manuscripts and consequently they have considered that “jihad for elimination of atheism and change of opinion” is necessary. Nowadays, Jihad for imposing ideology has given its place to some viewpoints such as “Jihad for overcoming barriers and freedom of invitation” and “Jihad is a mere defense” and based on the approach toward the bound, peace and kindness verses, the concepts such as peace and coexistence with unbelievers have become more highlighted in having the common ground of humanity. The common ground of these two viewpoints includes the absence of coercion on opinions. Studying the set of verses related to Jihad reveals that “Jihad for overcoming barriers and freedom of invitation” is defensible and the other two viewpoints are criticized.
    Keywords: Jihad Verses, Repelling the Enemy, Compulsion in Religion, Elimination of Atheism
  • Seyyed Mohammad Mosavimoghadam, Fathollah Najarzadegan, Shima Mahmoudpour Page 67
    The words “life” and “narrow” are mentioned in the verses of the Quran three times and once respectively. Commentators have mentioned different ideas about semantics of the expression “narrow life” in verse 124 of Surah Ta-ha which could be divided into two general groups of hereafter life and mundane life. It seems that the expression “narrow life” cannot be interpreted merely related to hereafter life and its meanings and representations in the mundane world followed by purgatory should be investigated either. According to facts and evidences¡ it is understood that “narrow life” in this world does not mean deficits in the worldly blessings and favors but it means lack of tranquility and heart peace in life and this combination is a mental and emotional state in which a person is afflicted with a kind of permanent anxiety. To prove this claim¡ the method of Quran to Quran has been applied.
    Keywords: Verse 124 of Ta, ha, Narrow Life, Mundane Life, Purgatory Life, Hereafter Life
  • Hamzeh Haji Page 89
    The verse “We have neglected nothing in the Book (of Our decrees)” is one of the controversial cases among the commentators and theologians that one of the factors of this controversy refers to semantics of the word “Book”. Commentators have interpreted this word by different meanings among which¡ in most of the commentaries¡ the word “Book” has been interpreted as the Quran and the divine memory so that a number of the commentators have committed errors in interpretation of the majority of the opinions. Accordingly¡ some people believe that for most of the commentators¡ “Book” is the Quran and some others believe that “Book” refers to the divine memory. According to the effect of each one of these viewpoints on understanding and interpretation of the above-mentioned verse¡ various commentaries with different commentary inclinations have been investigated in this paper and along with explaining the different meanings of “Book”¡ different opinions of the commentators are analyzed in this regard and finally¡ based on the opinions of the majority of commentators and rational and textual evidences¡ the best viewpoint about commentary of verse 38 of Al-An’am is analyzed.
    Keywords: Verse 38 of Al Anam, Divine Memory, Commentary Viewpoints
  • Seyyed Abolrasoul Hoseinizadeh, Seyyed Ebrahim Mortazavi Page 107
    The present paper has dealt with analyzing the relation between divine names with the content of verses in Surah Al-Imran in the verses ended in two names including “the compassionate and the Merciful”¡ “The Alive and The Eternal”¡ “the mighty and the wise”¡ “forgiving and merciful”¡ “All Embracing” and “All Knowing¡ Mighty”¡ and “Able to Requite”. Having considered the word order of the majority of the Quran verses and also the organization of the verses within the verses to be obligatory¡ the relation between divine names and the concepts of the verses is an inevitable thing. This relation has been represented in several forms which include: “the relation with the verse itself”¡ “connection with the previous or the next verse”¡ “relation with the two previous or the two next verses” and “the relation with general content of several verses”. About the first three cases¡ connection between the beginning¡ middle and end of the verses is possible and regarding the expression “the relation with general content of several verses”¡ denying the divinity from anyone other than God has been mentioned in Surah Al-Imran as the most important religious issue and the names the Alive¡ the Eternal¡ the mighty and the wise are connected to it.
    Keywords: the Verses Ended with Two Names, Divine Names, the Surah Al Imran, the Internal Relation with Verses
  • Mohammad Asadi Page 123
    In the Quranic verses including verses 30 to 33 of Al-Baqara¡ the teaching of “names” to Adam¡ the one who God selected as caliph on earth¡ has been mentioned. However¡ according to the vague statements of the Quran and lack of necessary coherence and uniformity in commentary narrations¡ the commentator’s opinions are different either. Here¡ three different viewpoints are proposed: the first viewpoint is related to the surface meaning of teaching names and it refers to teaching the name of objects. In addition to the name of objects¡ the second viewpoint presents the features¡ accurate meanings and domain of objects in this teaching. In the third viewpoint about names¡ a philosophical-mystical analysis is proposed and it is interpreted beyond the illustrating realities of the natural world. Here¡ the first two viewpoints are strongly criticized and the third one is defensible. Meanwhile¡ based on some narrative evidences¡ we can discuss the science of names and relation of the teaching of names with forging caliphate from another aspect which is more in harmony with the structure of the verses. Based on this aspect¡ the names are interpretable as the common names of some specific persons from Imams and divine authorities.
    Keywords: Verse 30 to 33 of Al Baqara, Teaching of the Names, Divine Caliphate, Adam
  • Ali Ahmad Naseh, Khadijeh Esfandiari Page 139
    The Holy Quran has mentioned human fetal features in different verses such as Az-Zumar/6¡ Ar-Ra’d/ 8¡ Ash-Shura/49 & 50¡ An-Nahl/78¡ al-Insan/ 2 and Al-Hajj. Taking the recent commentators’ ideas on the Quran and findings of the modern science into account¡ this paper intends to investigate seven features of human fetus including being located in the triple membrane¡ fetal feeding¡ sex¡ ignorance¡ senses¡ death and malformation as well as easy childbirth when completed and it studies the similarities and differences mentioned in commentary of the Quran and the modern science. After centuries¡ science has been able to mention six features from the seven features mentioned in the Quran while there is a difference in that the mentioned features in the Quran are general but science has mentioned the details either. Fetal features and their correspondence with experimental sciences have provoked human surprise.
    Keywords: Scientific Verses, Scientific Commentary, Fetal Features, Quran, Science
  • Arash Rajabi, Ali Nasiri Page 159
    Two stages of death and revival are mentioned in verse 11 of surah al-Qafir. Fariqain’s commentators and theologians have disagreement with each other and proposed different viewpoints. Eight viewpoints have been proposed in this regard among which only two of them are based on context. Based on the context of the verses and due to the whole of the Quran verses it is concluded that this verse does not seek to state all stages of human death and life from the beginning to the end but as unbelievers confess¡ the two deaths refer to death from mundane world to purgatory and death from purgatory to the day of blowing the trumpet and the two revivals refer to revival in purgatory or purgatory life and revival in resurrection day after the second blowing of the trumpet. Therefore¡ based on the above verse¡ the stages of death and revival are as follows: death from mundane world¡ revival in purgatory and start of purgatory life¡ death from purgatory life at the time of the first blowing of the trumpet¡ and revival in resurrection day at the time of the second blowing of the trumpet.
    Keywords: Verse 11 of Al Qafir, Death, Revival, Purgatory, Resurrection, Comparative Commentary
  • Hadi Razaghi Page 181
    One of the verses related to appointment of Imam Ali to imamate in the day of Ghadir is verse 3 of Al-Maidah. There are controversies among the Fariqain’s commentators about revelation and determining occurrence of this verse. Citing verses and hadiths¡ the Shiite commentators explicitly believe that this verse is about announcing Imam Ali’s Vilayat and succession on the day of Ghadir¡ but some of the Sunnis’ commentators assert that the day of Arafah is the time of revelation of this verse and they believe that it is the day of completion of God’s ordinances¡ statutes and traditions so that no other ordinances from god’s statutes have been revealed to the Holy Prophet and religion has been completed. Some other Sunnis’ scholars believe that the verse is revealed in the day of Ghadir and it is related to Imam Ali’s succession. Analyzing the commentary viewpoints and opinions of some commentators such as S’alabi¡ Razi¡ Siyuti¡ Alousi¡ and Zahili¡ the paper addresses the verse of “Ikmal” by criticism and makes it easy to prove the Shiite commentary thought which is the same as confirming Imam Ali’s Imamate and Vilayat.
    Keywords: Verse 3 of Almaidah, the Verse of Ikmal, the Sunni's Commentaries