فهرست مطالب

  • پیاپی 28 (بهار و تابستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/06/30
  • تعداد عناوین: 6
|
  • علیرضا خواجه احمد عطاری، محمد تقی آشوری، بیژن اربابی* صفحات 5-21
    باغ، فارغ از شکل معمارانه آن، یکی از مفاهیم کلیدی در تاریخ هنر ایران از دوران باستان تا عصر اسلامی به شمار می آید؛ به گونه ای که در شکل دهی به فرم، مضمون، موضوع و محتوای بسیاری از آثار هنری در هنرهای مختلف، از جمله معماری این سرزمین، نقشی محوری و تعیین کننده داشته است. هدف پژوهش حاضر بررسی این مفهوم و جنبه های تعیین کننده آن در هنر و فرهنگ دوره صفوی است. مسئله این است که باغ در جایگاه مفهوم فکری و معرفت شناختی چه نقشی در شکل گیری بسیاری از جریان ها و آثار هنری دوره صفوی و به ویژه فرش داشته است؟ این تحقیق بر اساس ماهیت و روش از نوع پژوهش های تاریخی توصیفی تحلیلی به شمار می آید و از روش کتابخانه ای برای گردآوری داده ها بهره برده است. همچنین برای تحلیل داده ها و رسیدن به پاسخ مسئله در این تحقیق از نظریه گفتمان میشل فوکو و نظریات لاکلا و موفه به عنوان چارچوب نظری استفاده شده است. نتیجه پژوهش نیز نشانگر آن است که با توجه به ویژگی های تعیین کنندگی، نظم بخشی و معنادهی، مفهوم باغ در شکل دادن فرمی، مفهومی، مضمونی و محتوایی، یک گفتمان معرفت شناختی در هنر دوره صفوی است؛ بنابراین، می توان از باغ به عنوان گفتمانی مسلط در هنر و فرش دوره صفوی یاد کرد.
    کلیدواژگان: باغ ایرانی، گفتمان باغ، هنر صفوی، فرش صفوی
  • الهه ایمانی *، محمود طاووسی، علی شیخ مهدی صفحات 23-38
    فرش دست باف ایران هنری ملی است که در تاریخ، فرهنگ، سنت و تمدن کهن ایران ریشه دارد. در گستره زمان، با توجه به تغییرات جامعه، نقوش فرش دگرگونی یافته و موضوعات، اشکال و ترکیب های تازه به آن افزوده یا از آن کاسته شده است؛ برای نمونه، تحولات جدید اجتماعی در دوره قاجار موجب گردید تا نقوش تازه ای در فرش ها ابداع گردد که برخلاف نقوش انتزاعی پیشین، دارای تصاویری شبیه سازی شده یا تخیلی از پادشاهان بودند.
    این مقاله با رویکردی جامعه شناسانه و با مفاهیم چارچوب نظری لاکلاو و موفه در تحلیل گفتمان و ساختار معنایی محورهای همنشینی و جانشینی فردیناند دو سوسور، قالی های تصویری با موضوع پادشاهان در دوره قاجار را بررسی کرده و در پی یافتن پاسخ به این پرسش های اصلی بوده است که این قالی ها تحت تاثیر چه دال های گفتمانی در آن دوره بودند و چرا در قالی های این دوره تصاویر پادشاهان اسطوره ای و ایران باستان رواج یافتند؟
    مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی به تجزیه و تحلیل اطلاعات گردآوری شده از منابع کتابخانه ای پرداخته است و با مطالعه تعداد ده نمونه از فرش های تصویری بافته شده با موضوع پادشاهان ایران، به بررسی تاثیرات نظام گفتمانی دوره قاجار توجه کرده است. یافته های پژوهش در این مقاله نشان دهنده آن است که در دوره قاجار به دلیل نفوذ اندیشه هویت یابی در برابر سایر ملل، نزد اشخاصی که به اروپا سفر کرده و در جست وجوی علت عقب ماندگی ایران بودند، گفتمان ایرانیت رشد یافت؛ ازاین رو پادشاهان اسطوره ای و تاریخی دوران پیش از اسلام، به عنوان پادشاهان آرمانی و دوران طلایی ایران، در قالی های این دوره بازنمایی شدند. در این قالی ها ساختار همنشینی نقوش که با تصاویر پادشاهان، جانشین یکدیگر می شوند، بر اساس دال مرکزی باستان گرایی بر مفهوم هژمونی مشروعیت معنوی شاه از جانب خداوند و قدرت سیاسی او در دنیا تاکید می کنند.
    کلیدواژگان: قالیهای تصویری، باستان گرایی، تحلیل گفتمان، دوره قاجار
  • حسین کمند لو* صفحات 39-57
    طراحان فرش در طول تاریخ با تاثیرپذیری از مذهب، سیاست، فرهنگ و سایر هنرهای رایج، نقوش زیبا و گاه منحصربه فردی را خلق و بافندگان چیره دست ایرانی نیز آن ها را ثبت کرده اند. سجاده های محرابی از مهم ترین طرح هایی هستند که با ورود اسلام همه گیر شدند. این گونه از فرش ها با الگوبرداری از طاق های ایرانی و در ابعادی کوچک برای اجرای فریضه دینی نماز طراحی و اجرا شدند.
    اجرای نمازهای جماعت و عیدین باعث ابداع طرحی جدید با عنوان سجاده صف در هنر فرش بافی ایران شد. در این گونه از فرش ها ردیفی از طاق های محرابی در طول یا عرض فرش بافته می شود و هرکدام از آن ها جایگاه نمازگزاران را مشخص می کند. این طرح باگذشت زمان توسط مسلمانان سایر کشورهای اسلامی همچون ترکیه، هند و نواحی ترکستان شرقی اقتباس شد؛ با این تفاوت که بافندگان ساکن در این مناطق با توجه به فرهنگ و نقوش رایج، فرش هایی با طرح سجاده صف تولید کردند.
    با توجه به اینکه اولین بار طاق و طاق نما در معماری عیلامی به کار گرفته شده و بعدها اشکانیان آن را احیا و گسترش دادند، همچنین اشاراتی که در برخی از سفرنامه ها به سجاده بافی در نواحی مختلف ایران شده است، شاید بتوان گفت سجاده صف اولین بار توسط هنرمندان ایرانی به کار گرفته شده است. هدف از اجرای این پژوهش معرفی نقش سجاده صف در هنر فرش بافی ایران و مهم ترین حوزه های فرش بافی جهان اسلام است. مهم ترین سوال پژوهش این است که از چه زمانی و در کدام کشور اسلامی این طرح ابداع شده است؟ همچنین علت بافت فرش های سجاده صف چه بوده است؟ روش تحقیق در این نوشتار به صورت توصیفی – تاریخی است و شیوه گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و اسنادی است.
    بامطالعه اطلاعات و تصاویر محدودی که از فرش های مزین به نقش سجاده صف موجود است، می توان گفت اغلب آن ها در کشورهایی همچون ایران، هند، ترکیه عثمانی و نواحی ترکستان شرقی بافته شده اند. با توجه به عنصر مشترک طاق در تمامی آن ها و همچنین نمونه فرش های طرح شده در نگاره های ایرانی، احتمالا الگوی اصلی این نقش ریشه در ایران دارد و تفاوت ها منحصر به شیوه طراحی عناصر جزئی یا نوع بافت است. مهم ترین علت بافت این گونه از سجاده ها ایجاد نظم و وحدت در بین نمازگزاران بوده است.
    کلیدواژگان: سجاده صف، طرح محرابی، ایران، آناتولی، هند، ترکستان شرقی، فرش
  • فاطمه درج ور* صفحات 59-72
    نقش بته جقه نقش مایه ای است که در هنر فرش ایران دوره اسلامی به کار گرفته شده است. سابقه استفاده از این نقش در هنر ایران همواره مورد بحث بوده است. گروهی این نقش را نقش مایه ای ایرانی می دانند که از تزیینات پیش از اسلام متولد شده است، مانند درخت سرو یا نقش بال حیوانات دوره ساسانی. در مقابل، گروه دیگر آن را نقش مایه ای می دانند که به واسطه شال های کشمیری هند به هنر ایران وارد شده است. نقش بته جقه از نقوش بسیار موردتوجه در میان بافندگان محسوب می شود. در اغلب شهرهای ایران نقش بته جقه، فرش ها و گلیم ها را تزیین نموده است. این نقش بیش از هر منطقه ای در دست باف های عشایری فارس، مانند فرش های بولوردی و قشقایی به کار رفته است. اما در نقاط دیگر مانند بیجار و همدان و در میان عشایر ترکمن و کردهای مناطق غربی ایران نیز رواج و مقبولیت دارد. در رابطه با نقش بته جقه بیش از هفتاد دسته طبقه بندی شده گزارش شده است؛ در حالی که تنها از نزدیک به بیست گروه با نام گذاری دقیق در منابع گوناگون نام برده شده است. با توجه به گستردگی و تنوع انواع مختلف در هر گروه، گستردگی انواع نقش مایه بته جقه بالغ بر ده ها نمونه متنوع می شود. کاربرد نقش مایه بته جقه نه تنها به عنوان نقش تزیینی، بلکه به عنوان پایه ای در شکل گیری برخی نقشه ها نیز بوده است.
    کلیدواژگان: بته جقه، فرش، سرو، ساده، ترکیبی
  • محمدتقی طغرایی*، بهاره نویدزاده، علی عطافر صفحات 73-91
    ازآنجاکه بخشی از کارآفرینی فرهنگی معطوف به کارآفرینی در عرصه هنر و صنایع دستی است و فرش دست بافت در ایران یکی از مهم ترین و باقدمت ترین صنایع دستی و هنری ایران در جهان شناخته می شود، توجه به کارآفرینی در بخش فرش از اهمیت قابل توجهی برخوردار است. توجه به حفظ اصالت این هنر بومی، تولید و صادرات فرش دست بافت به منظور دستیابی به سهم بازار رقابتی و رونق کارآفرینی در عرصه صنایع دستی اصیل ازجمله دلایل اهمیت این موضوع می باشد. در چند دهه اخیر این بازار با موانعی مواجه بوده که این بازار ارزشمند را با مشکل مواجه کرده است. برای رفع این مشکلات، نوآوری یکی از راهکارهای بنیادین به شمار می رود. بنابراین، هدف از انجام این پژوهش، شناسایی موانع موجود در نوآوری فرش دست بافت است و برمبنای موانع شناسایی شده یک مدل کاربردی برای نوآوری در حوزه فرش دست بافت ارائه می شود. به منظور دستیابی به این هدف، از روش تحقیق توصیفی پیمایشی استفاده شده است. جامعه آماری شامل طراحان، تولیدکنندگان و فروشندگان این حوزه است که حجم نمونه معرف با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای 211 نفر می باشد. نتایج به دست آمده نشان می دهد که موانع نوآوری در فرش دست بافت در 5 مقوله اصلی عوامل اقتصادی، بازاریابی، فرهنگی، مدیریتی و تکنولوژیکی و 30 زیرشاخه شناسایی شده است. همچنین تحلیل نتایج به دست آمده حاکی از آن است که این عوامل هرکدام به اندازه متفاوتی مانع نوآوری در طراحی فرش اصفهان می باشند. در پایان، پیشنهاداتی برای رفع این موانع ارائه شده است.
    کلیدواژگان: نوآوری، کارآفرینی، موانع نوآوری، کارآفرینی فرهنگی، فرش دست بافت اصفهان
  • ربابه تقی زاده بروجنی*، احمد اکبری، عبدالسلیم قره بایی صفحات 93-114
    امروزه تحقیقات زیادی بر روی استفاده از روش های جدید در رنگرزی منسوجات انجام شده که در همه آن ها تلاش می شود با انتخاب یک روش مناسب برای کاهش مصرف انرژی و مواد شیمیایی مصرفی، محصولی مقرون به صرفه با یکنواختی قابل قبول تولید گردد. یکی از این روش ها، استفاده از امواج فراصوت است. ازآنجاکه ماده رنگزا شدیدا با غشای سلولی گیاه محدود شده است، استخراج با روش های بهتری همچون فراصوت می تواند به بهبود مکانیسم استخراج رنگزاهای طبیعی و خروج رنگزا از جداره های غشای سلولی و همچنین بهبود انتقال رنگزا بر روی الیاف در فرایند رنگرزی در جهت حفظ منابع طبیعی کمک کند.
    هدف از این پژوهش استفاده از امواج فراصوت در استخراج رنگزای پوست گردو و رنگرزی الیاف پشم با عصاره مطلوب حاصله است که نتایج آن با روش معمول مقایسه می شود. با محاسبه راندمان جذب در روش فراصوت نسبت به معمول، مشخص شد که استفاده از امواج فراصوت باعث افزایش میزان غلظت رنگزا در محلول نسبت به روش معمول بوده است. به منظور بررسی تاثیر امواج فراصوت در فرایند رنگرزی، میزان بهره وری روش فراصوت در رنگرزی نسبت به روش معمول در دو حالت UU و UC محاسبه شده است. میزان بهره وری UU نسبت به UC برابر با 77/13% بوده است. بدین ترتیب، اثرات مفید استفاده از امواج فراصوت در فرایند رنگرزی شامل جنبه های مختلف مکانیکی، مثل گاززدایی از لیف، تحریک و به تلاطم درآوردن محلول رنگزا، پخش سریع رنگ درون لیف و شکستن تجمع مولکول های رنگزاست که سبب نفوذ بیشتر رنگزا به داخل لیف و شدت یافتن عمق رنگی حاصله می شود. نتایج اندازه گیری ثبات نمونه ها نشان می دهد که ثبات نمونه ها در هر دو روش فراصوت و معمول، متوسط تا خوب بوده است. نتایج حاصل از آنالیز SEM نیز این موضوع را به وضوح ارائه می دهند. ایجاد نوعی فرسایش سطحی و تخریب فلس ها در سطح لیف که سبب نفوذ بیشتر رنگزا به داخل لیف شده و قدرت رنگی را افزایش می دهد، از اثرات پدیده کاویتاسیون شمرده می شود که در تصاویر SEM دیده می شود.
    کلیدواژگان: عصاره گیری، رنگرزی، الیاف پشم، پوست گردو، امواج فراصوت
|
  • Dr Alireza Khajeh Ahmad Atari, Dr Mohammad Taghi Ashori, Bijan Arbabi* Pages 5-21
    Regardless of its architectural features, garden is one of the key concepts in Persian art history from the ancient times to the Islamic period with a significant role in different arts, especially in architecture, from conceptual, formal and also contents-based points of view.
    The main aim of this research is a comprehensive study of garden concept and its significant role in Safavid art and culture.
    This paper is to question the status of garden in the role of epistemology and thought concept in forming many of movements and artworks of Safavid period, esp. in the art of carpet weaving.
    This Historic, descriptive and analytic research with its library-based data collection method practices Michael Foucault’s discourse theory and ideas of Laclau and Mouffé to analyze the gathered information.
    Results show that regarding its conceptual, determinant and regulative characteristics, the concept of garden is an epistemological discourse in forming the configuration, concept and context of Safavid art. Accordingly, garden is a dominant discourse in art and rugs of Safavid period.
    Keywords: Persian garden, garden discourse, Safavid art, Safavid rug
  • Elahe Imani*, Dr Mahmod Tavoosi, Dr Ali Sheykhmehdi Pages 23-38
    Iranian hand-woven carpet is a national art rooted in the ancient civilization, culture and history of Iran. In history, carpet designs have been transformed, due to changes in society and at times subjects, designs, shapes and combinations are brought in or taken out. For example, during Qajar Era, new social transformations resulted in the invention of new motifs in rugs in contrast to former abstract motifs; with simulated or imagined images of kings.
    This paper studies pictorial rugs of Qajar period with a sociological approach and with Laclau and Mouffe discourse analysis beside the semantic structure of Syntagmatic and Paradigmatic axes of Ferdinand de Saussure. It aims at finding the answer for the question of what discourse signifiers were affecting those rugs and the reason behind the popularity of the images of mythical ancient Iranian kings at that era.
    Descriptive-analytic approach is used in this study and library documents were applied as data source. Ten samples of pictorial rugs, with Iranian kings as their subject, were selected randomly as the sample. The findings of this study reveal that since a willingness to find an Iranian identity right against other nations was to emerge at that era, people who travelled to Europe tended to find the reason behind Iran’s underdevelopment. As a result, they introduced mythical kings and the pre-Islamic era as the ideal kings and the golden age, which was being reflected in the rugs of that period. The structure of motifs’ companionship seem to be replaced by images of kings in order to emphasize the hegemony of their divinely spiritual legitimacy and political power in the world.
    Keywords: Pictorial Rugs, Archaism, Discourse Analysis, Qajar Era
  • Hussein Kamandloo* Pages 39-57
    Iranian artists and craftsmen have been interested in decorations for a long time. Geometric, animal and plant motifs and sometimes a line in various combinations adorned all or part of their handmade works. The art of carpet weaving hasnt been excluded. Carpet designers have created beautiful and sometimes unique designs by the influence of religion, politics, culture and other common arts during the course of history and the master weavers have also recorded it.
    One of the most important applied designs in carpet-weaving art which became universal by the arrival of the Islam is the design of prayer rugs, the carpets with small dimensions that were designed and woven to perform the most important religious practices; saying prayers. Probably, performing congregational religious ceremonies including Congregational Prayers, Friday or Eid (Islamic Feast) prayers were enough to create a unique design in the art of carpet-weaving in Islamic Iran with the title of a Niche Prayer Rug (saff).
    In these kinds of carpets, a row of altar arches is woven on the length or width of the carpet to determine the position of a single person who says prayers. This attractive design that can be a symbol of unity of the Islamic nations, has been gradually adapted by Muslims of other Islamic countries such as Turkey, India and Eastern Turkestan. Considering the culture and common decorative motifs of that area, the native weavers produced different and sometimes beautiful carpets that are rooted in original Iranian art.
    This descriptive-analytic investigation is to study the history of the Niche Prayer Rug (saff) design in Iranian carpet-weaving art. Regarding the library based state of the research, it’s tried to introduce the reason of weaving these kinds of carpets and also the areas that produced them.
    Keywords: Niche Prayer Rug (saff), Iran, Anatolia, India, Eastern Turkestan
  • Dr Fateme Dorjvar* Pages 59-72
    Paisley (buta-Jeghe) a motif which has been applied in Iran’s carpets in Islamic era. The history of using this pattern in Iran’s art has always been a controversial issue. Some think of it as a motif belonging to Pre-Islamic decorations such as cedar or pattern of animal wings of the Sassanid era. Meanwhile, others see it as a motif which was imported by one of the cashmere shawls from India into the Iranian art. Paisley pattern is highly considered among Iranian weavers. It has decorated the carpets and rugs of many Iranian cities. It has also been used in hand-woven products of Fars nomads more than carpets of Qashqai and Bolvardi nomads. It has also been welcomed and spread among carpets of other regions like Bijar, Hamadan, Kurds of West of Iran and also hand weavings of Turkaman Nomads. Regarding paisley motif, More than 70 categories had been reported while only about twenty groups had been cited with precise names among different references. Due to the diversity and extent of its types in each group, one can find tens of its various samples. The usage of Paisley motif has not only been for decoration, but also as a foundation for shaping some carpet designs.
    Keywords: Paisley, Carpet, Cedar, Plain, Combined
  • Dr Mohammad Taghi Toghraei*, Bahareh Navidzadeh, Dr Ali Attafar Pages 73-91
    Since some part of cultural entrepreneurship pays attention to entrepreneurship in arena of art and handicrafts, and handmade carpet is one of the oldest and most important handicrafts in Iran, paying attention to carpet is really prominent. Paying attention to originality of this native art, production and exportation of handmade carpets for having a share in competitive market and development of entrepreneurship in industry of handicrafts are the reasons for the importance of this issue. In recent decades, this market has faced some obstacles that has caused some problems. To solve these problems, innovation is one of the fundamental solutions. Therefore, this study has tried to find a solution to get rid of these obstacles in the art and evaluate the solutions in this research. This research which is based on descriptive and survey analysis is willing to find the obstacles on the way of innovation in Isfahan handmade carpets and to present a method or way for innovation in Isfahan handmade carpet. The statistical society encompasses designers, producers and carpet merchants, with 211 samples randomly chosen. Its results show that the obstacles on the way of innovation in handmade carpets go into the five major categories of economics, marketing, culture, management and technology, for all of which 30 sub-branches has been identified. In addition, the analysis of the achieved results show that each of these factors has different levels of effect on obtruding innovation in Isfahan hand-woven carpets. To conclude, some suggestion are given to get rid of these problems.
    Keywords: Innovation, Entrepreneurship, Cultural Entrepreneurship, barriers to Innovation, Isfahan handmade carpet
  • Robabeh Taghizadeh Borujeni, Dr Ahmad Akbari, Abdolsalim Gharehbaii Pages 93-114
    Today, much research is conducted on the use of new methods of dyeing textiles, all of which are trying to select an appropriate method of reducing the usage of energy and chemicals in a way to produce cost-effective products with an acceptable uniformity. One of these methods is the use of ultrasonic waves. Since the dyestuff is extremely limited by the plant cell membrane, extraction methods such as ultrasonic ones can better improve the mechanism of extracting natural dyes and dyestuff out of cell membranes and also improve the transfer of dyestuff onto fibers’ dyeing process in order to assist in conservation of natural resources, The aim of this study is to use ultrasonic waves in the extraction of dyestuff of walnut shell and to dye wool fibers with the extract. Favorable results are obtained compared to conventional screw. By calculating the absorption efficiency with conventional ultrasound method, it was concluded that the use of ultrasonic waves can increase the concentration of the dye in solution more than the conventional method and by increasing the concentration of the dye in both methods, this factor is increased. According to the findings, it is concluded that ultrasonic extraction method is more efficient than the usual one. To investigate the effects of ultrasonic method in the dyeing process, the productivity of ultrasonic method in dyeing was calculated in relation to conventional method in two modes of (UU) and (UC). The productivity of (UU) in relation to (UC) was % 13/77. Various mechanical aspects are included to achieve the positive effect of the use of ultrasonic waves in dyeing process such as degassing of fiber, stimulation of dyeing solution, rapid spread of dyestuff on fiber and breaking the gathering of dyeing molecules. These cause a higher influence of the dyestuff in the fibers and a sheer deep dye. Measurement of stabled samples results show that the stability of the samples in both ultrasonic and conventional methods, has been fair to good. The results of the SEM analysis clearly presents this conclusion. Creating a kind of surface erosion and degradation scales, which led to greater influence and power of color dye into the fiber, increases the effects of cavitation. They are considered to be seen in the SEM images.
    Keywords: Extraction, dyeing, wool fibers, Walnut Shell, ultrasound, Assisted