فهرست مطالب

  • سال هشتم شماره 3 (پیاپی 31، پاییز 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/08/29
  • تعداد عناوین: 6
|
  • جهانبخش ثواقب، طاهره زکیئی صفحات 1-24
    مناسبات دولت صفویه با همسایه غربی خود، یعنی دولت عثمانی، از همان زمان شاه اسماعیل اول توام با کشمکش و درگیری های نظامی بود. جنگ چالدران در سال 920 ق/1514م نقطه عطف این ستیزه ها بود که درگیری های درازمدت بعدی را در پی داشت. شاه عباس اول در دوران حکومت خود، چند بار توانست عثمانیان را شکست دهد؛ اما با مرگ او در سال 1038 ق/1629م و در آغاز سلطنت شاه صفی، بار دیگر عثمانیان در حمایت از شاهزاده ای شورشی و فراری گرجی، به ایران لشکر کشیدند. با این اقدام، پادشاه صفوی درگیر جنگی ده ساله شد که سرانجام، به شکست او و جدایی بغداد و بین النهرین از حاکمیت صفویه انجامید. این دوره از جنگ ها با انعقاد معاهده صلح زهاب در سال 1049 ق/1639م به انتها رسید و به حدود یک سده و نیم ستیز بین دو همسایه پایان داد. در این مقاله، افزون بر شناخت عوامل دشمنی و ستیزه های دیرینه صفویان و عثمانیان، به منازعات این دو همسایه در ایام زمامداری شاه صفی پرداخته شده است؛ سپس زمینه های برقراری معاهده زهاب و پیامدهای آن در اوضاع داخلی و سیاست خارجی دولت صفویه تبیین و تحلیل شده است. یافته های این پژوهش نشان داده که انعقاد معاهده زهاب بین ایران و عثمانی در عصر شاه صفی، سیاست داخلی و خارجی ایران را تحت تاثیر قرار داده و پیامدهای درازمدتی برای دولت صفوی در پی داشته است.
    کلیدواژگان: صفویه، عثمانی، شاه صفی، سلطان مراد چهارم، بغداد، معاهده زهاب
  • هادی بیاتی، محمدحسن رازنهان، رضا دهقانی صفحات 25-40
    در این پژوهش تلاش شده است جایگاه اقتصادی عتبات عالیات میان دو دولت صفویه و عثمانی بررسی شده و بازتاب آن در روابط سیاسی دو کشور ایران و عثمانی ارزیابی شود. در این مقوله درباره سه رکن اساسی بحث شده است: 1. زیارت عتبات (زوار)؛ 2. موقوفات؛ 3. دفن اموات. یافته های پژوهش حاکی از آن است که در این دوران تسلط بر منطقه عراق، به ویژه عتبات عالیات و دستیابی به منافع اقتصادی آن، از جمله مباحث مهم برای دو دولت صفویه و عثمانی بود. چنان که ورود زائران ایرانی به اماکن مقدس عراق با رونق بازار، ایجاد کسب و کار، گسترش تجارت، رونق کاروانسراها و راهداری ها و رفع بیکاری همراه بود. در این وضعیت، ورود انبوه زوار نوعی «صادرات نامرئی» برای عراق بود که می توانست در رفع مشکلات اقتصادی مردم عراق کمک کند. در این میان، موقوفات و نذور سلاطین صفوی و عثمانی و زوار شیعه در عتبات عالیات، بر اهمیت اقتصادی این منطقه می افزود و رونق اقتصادی منطقه را موجب می شد. درآمد اقتصادی دیگری که این منطقه برای دو دولت عثمانی و صفوی داشت، دریافت وجوه متعدد برای کفن و دفن اموات و قیمت هنگفت زمین در آنجا بود.
    کلیدواژگان: عتبات عالیات، صفویان، عثمانیان، زوار، شاه عباس اول
  • میمنت حسن شاهی، مقصودعلی صادقی گندمانی صفحات 41-58
    در آغاز قرن 10 ق/16م، سرزمین ایران تغییرات گوناگونی را در عرصه سیاست و اجتماع و اقتصاد تجربه کرد. تغییراتی که با روی کار آمدن سلسله صفویه و بر تخت نشستن شاه اسماعیل اول در سال 907 ق/1051 م، به تدریج رخ داد و سلسله صفوی را طلایه دار ورود ایران به دوره مدرن کرد. در بررسی تاریخ عصر صفوی، فرهنگ و هنر از جمله عرصه هایی است که شایسته توجه و امعان نظر فراوان است. شاهان و شاهزادگان سلسله صفوی برای هنر و هنرمندان اهمیت و جایگاه درخور توجهی قائل بودند و بیشتر آن ها به عنوان افرادی هنرمند و هنردوست و هنرپرور در تاریخ ایران شناخته شده اند. شاهزاده سلطان ابراهیم میرزا صفوی از جمله شخصیت های برجسته عرصه فرهنگ و هنر عصر صفوی بود. او تحت تاثیر تربیت دوران کودکی و حضور در دربار مهذب و هنرپرور شاه تهماسب، به مراتب والای هنر و ادب دست یافت و به دنبال انتصاب به حکومت مشهد، ذوق و توان و آموخته های خود را از طریق حمایت بی شائبه و همه جانبه از هنرمندان و هنردوستان به وجهی نیکو به نمایش گذاشت. ابراهیم میرزا از این طریق، روحی تازه ای در کالبد هنر عصر صفوی دمید؛ تا آنجا که دربار ایالتی مشهد و کتابخانه سلطنتی این شهر تحت سرپرستی شاهزاده ابوالفتح سلطان ابراهیم میرزا، به مدت تقریبی دو دهه، در عرصه هنرآفرینی و هنرپروری در شمار طلایه داران بود. هفت اورنگ جامی مهم ترین دستاورد کارگاه ایالتی مشهد و نمایانگر تلاش و اشتیاق ابراهیم میرزا در حمایت از هنرمندان و ایجاد آثار هنری نفیس و ارزشمند بود.
    کلیدواژگان: سلطان ابراهیم میرزا، کارگاه هنری مشهد، خوشنویسی، نقاشی، هنر
  • سجاد حسینی صفحات 59-74
    آلبان ها و ارامنه و گرجی ها، سه قومیت عمده ساکن در قفقاز جنوبی، بعد از ظهور مسیحیت در زمره پیروان مسیح(ع) قرار گرفتند و به دنبال آن، به زودی کلیساهای آلبان و ارمنی و گرجی تاسیس شد. این سه کلیسا در عین قرابت با یکدیگر، دارای اختلافات فراوانی بودند. وجود چنین اختلافاتی برای حفظ ثبات و بقای هر یک از این کلیساهای همسایه لازم و ضروری می نمود. این اختلافات در نزد دو کلیسای آلبان و ارمنی بیشتر بود. اسلام آوردن بسیاری از آلبان ها و تبدیل شدن جمعیت ایشان به یک اقلیت، خطر استحاله کلیسای آلبان به کلیسای ارمنی را باعث شد. بسیاری از ناظران خارجی غیرآلبان و غیرارمنی هیچ گاه به تفاوت این دو کلیسا توجه نکرده و از هر دو، با نام کلیسای ارمنی یاد کرده اند. این پژوهش ضمن بررسی پیشینه اختلافات دو کلیسای مذکور در طول تاریخ، با تکیه بر منابع کتابخانه ای و اسنادی و به شیوه توصیفی تحلیلی، به مطالعه این اختلافات در دوره صفوی پرداخته است. نتایج حاصل از پژوهش نشانگر این واقعیت است که در دوره صفویه، آلبان های مسیحی هنوز به طور کامل در میان ارامنه مسیحی مستحیل نشده بودند؛ پس اختلافات ایشان در قالب تاکید آلبان ها بر جدایی از کلیسای ارمنی، تبعیت نکردن آلبان ها از اسقف کلیسای جامع ارمنی اوچمیادزین و پرداخت وجوهات شرعی شان به کلیسای جامع آلبان گانزاسار نمود داشت.
    کلیدواژگان: آلبان، ارمنی، کلیسا، صفویه، اوچمیادزین، گانزاسار
  • مظهر ادوای، بشرا دلریش صفحات 75-94
    الکای هورامان یا به نقل از منابع عصر صفوی «اورمان»، از جمله حکومت های محلی ناشناخته تاریخ ایران است که سابقه تشکیل آن به سال 393 ق/1003 م باز می گردد. سلاطین هورامان در دوران اوج قدرت خود، نواحی بین شهرزور تا نزدیک سنندج را زیر سلطه داشتند. با نگاه به نقش عثمانی ها و خاندان اردلان در این منطقه، روابط سلاطین این ناحیه با حکومت صفویه نیازمند تحلیل و بررسی است؟ پرسشی که این مقاله حول محور آن شکل گرفته، این است که چه عواملی باعث توجه حکومت صفوی به الکای هورامان و گسترش روابط با آن ها شد؟ این پژوهش با تکیه بر داده های منابع تاریخی و رقم های حکومتی و با استفاده از روش توصیفی تحلیلی نوشته شده است. پژوهش می کوشد نشان دهد که صفویان ضمن سپردن حکومت هورامان به حاکمان این ناحیه، به آن ها در مقابل خاندان اردلان در کردستان و بابان ها در سلیمانیه استقلال دادند و این گونه، در پی آن بودند تا با حمایت و نظارت مستقیم بر آن ها، از موقعیت ژئوپلتیکی ناحیه هورامان در مقابله با عثمانی ها استفاده کنند؛ همچنین آن ها را رقیبی برای خاندان اردلان قرار دهند که روابط پنهانی شان با بابان های سلیمانیه، صفویان را به طور کامل به آن ها بی اعتماد کرده بود.
    کلیدواژگان: هورامان، صفویه، اردلان، الکا، عثمانی، کردستان
  • انسیه سادات حسینی شریف، محمد علی رنجبر صفحات 95-110
    پیوستگی دین و دولت در حکومت صفویه (1135- 907 ق.)، سبب شده است تعامل دو نهاد دینی و سیاسی و چگونگی آن از مسائل مهم پژوهش در دوره صفویه باشد. هر مقطع از دوره صفویه به دلیل تغییرات سیاسی و اجتماعی و چگونگی عملکرد شاهان، این تعامل از ویژگی خاصی برخوردار است. دوره شاه صفی که از نظر سیاسی آغاز دوره افول صفویه است، مساله تعامل دین و سیاست در آن وضع خاصی دارد. در این بررسی با تامل در آثار به جا مانده از علی نقی کمره ای، تبیین این رابطه مد نظر است. کمره ای از عالمان متوسطی است که تجربه مناصب مذهبی را دارد، در عین حال با نگرش انتقادی از شرایط حاکم در کلیت نهاد سیاسی و مذهبی، به ویژه رابطه شاه با عالمان دینی سخن می گوید. محور دیدگاه کمره ای، حکایت از وجود تنش در این رابطه است و همین نکته، یعنی چرایی این تنش و چگونگی آن از خلال آثار کمره ای مبنای این بررسی است.
    کلیدواژگان: شاه صفی، کمره ای، دین، دولت، علما، تعامل
|
  • Jahanbakhsh Savagheb, Tahereh Zakii Pages 1-24
    Ties between the Safavid government and its Western neighbor , the Ottoman government were always interrupted with wars, conflicts, and military confrontations from the very time of Shah Ismail I (1502-1524) . The turning point of these conflicts was the Chaldoran War in 1515 followed by more long-term confrontations. In 1629, after the death of Shah Abbass I, who had managed to defeat Ottomans several times, and at the beginning of the reign of Shah Safi(1629-1642), Ottomans once again led a military campaign against Iran in support of a Georgian mutinous, and fugitive, prince. Consequently, the Safavid king was involved in a decade-long war (1629-1639) ending in his defeat and the separation of Baghdad and Mesopotamia from the Safavid government. This series of wars came to an end with the Zehab Peace Treaty (1639) ending indeed nearly one century and a half conflicts between the two neighbors. The present study discusses military confrontations between the two governments of Safavids and Ottomans during the reign of Shah Safi, aimed to explain and analyze the following: The manner of relations between the two countries in the period, the backgrounds, causes and consequences of these confrontations for the military and political lives in both countries, the consequences of Zehab Peace Treaty for internal and foreign polisies of the Safavid government.
    Keywords: Safavid, Ottoman, Shah Safi, Sultan Morad IV, Baghdad, The Zehab Treaty
  • Hadi Bayati, Mohammad Hasan Raznahan, Reza Dahghani Pages 25-40
    In This Study, We Have Tried Economic Status Holy Shrines, Between Iran And Ottoman Review And Reflection On Political Relations Between The Two Countries Evaluated The Safavids And The Ottomans. In This Article We Talk About Three Pillars: 1. Pilgrimage Shrines (Pilgrims) 2. Endowment 3. The Burial Of The Dead. Accordingly, The Findings Suggest That In This Era Of Domination Of The Region, Especially Iraq, The Atabat Aliyat And The Pursuit Of Economic Interests, Including Important Issue For The Government Was The Safavid And Ottoman. If Iranian Pilgrims To Holy Sites In Iraq, Boom, Business Creation, Business Development, Prosperity And The Elimination Of Unemployment Was Caravanserais And Toll. The Massive Arrival Of Pilgrims This Kind Of "Invisible Exports" To Iraq, Which Could Help To Solve The Economic Problems Of The Iraqi People. The Safavid And Ottoman Sultans Endowments And Offerings And Shiite Pilgrims On The Holy Places Of The Region's Economic Importance And Economically Flourishing Area Was Added. Other Economic Income Of The Region To The Ottoman And Safavid, The Multiple Funds, For Burial Of The Dead And The High Price Of Land In The Holy Shrines.
    Keywords: Atabat Aliyat, The Safavids, Ottomans, Pilgrims, Shah Abbas
  • Meimanat Hassanshahi, Maqsoud Ali Sadeqi Gandomani Pages 41-58
    Iran, in the early tenth century, has undergone political, social, economic changes. These transformations, which pioneered the Safavids into the modern era, gradually surfaced when Safavid dynasty rose to power with King Esmaeil I in 907 Hejri. Researching the Safavid era requires that cultural and artistic issues of the period be paid ample attention. That is because the royalty of this dynasty has held the art and artists significant and most kings and princesses of the period are considered either artists or patrons of the art. The courts in Harat, Mashad, Shiraz, Ghazvin, Tabriz and Isfahan were the active artistic circles and each core political conditions heralded the artistic production of precious value in various fields. The court and the royal library in the significant town of Mashad was ruled by an artistic princess, Abolfath Soltan Ibrahim Mirza, who succeeded to make the town a well-known artistic center for about two decades. A science-loving, artistic patron and himself an artist, he encouraged and patronized artists in various fields such as calligraphy, painting, illumination and music during his reign in Mashad. Through his measures, he transformed Mashad Royal workshop into a significant artistic center in Safavid era.
    Keywords: Sultan Ebrahim Mirza, Mashad artistic workshop, Caligraphy, Paining, Art
  • Mazhar Advay, Boshra Delrish Pages 75-94
    Hawraman’s Olka or “Orman” quoting from Safavid age sources is one of the local governments of Iran’s unknown history that its formation record dates back to 393 lunar year. Hawraman kings in the climax of their power ruled the regions between Shahrezour and neighboring Sanandaj. It’s necessary to analyze the relationship of this region’s kings with Safavid government regarding the role of Ottoman and Ardalan dynasty in it. The question that this survey forms around is what factors caused the attention and developing Safavid government relationships with Hawraman’s Olka. This survey, emphasizing the historical data sources and government digits and using descriptive- analytic method tries to show that Safavid coinciding with donating the Hawraman government to this region’s governors and giving independence to them against Ardalan dynasty and Solaymanya Babans, intended to use the geopolitical situation of Hawraman region against Ottoman and placing them as the rivals of Ardalan dynasty which their hidden relationship with Solaymanya Babans, made Safavid completely unreliable toward them, through direct support and control over them.
    Keywords: Hawrama, Safavid, Ardalan, Olka, Ottoman, Kurdistan
  • Ensieh Sadat Hoseyni Sharif, Nohamad Ali Ranjbar Pages 95-110
    Continuity of church and state under the rule of the Safavid dynasty (1135- 907 BC.), has caused religious and political interaction between the two institutions and how it is an important issue of the Safavid period. Each section of the Safavid period due to political and social change and how the kings, this interaction is a special features. Shah Safi politically beginning of the decline of the Safavid, the interaction between religion and politics in a particular situation. In this study, reflecting the legacy of Ali Naqi Kamareee, explain this relationship is concerned. Kamareee is a moderate scholar who has experience religious positions, at the same time he has the critical attitude of the conditions prevailing in the whole political and religious institutions, in particular, he says the king with religious scholars. Centric view of Kamareee reveals a tension in this relationship, And the same thing, that is why this tension and how, through the works of Kamareee is the basis of this review.
    Keywords: Safi, Kamareee, religion, government, scholars, interaction