فهرست مطالب

قبسات - پیاپی 80 (تابستان 1395)
  • پیاپی 80 (تابستان 1395)
  • 224 صفحه، بهای روی جلد: 60,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1395/08/25
  • تعداد عناوین: 8
|
  • محمدحسن قراملکی صفحه 5
    پیشرفت به دو قسم سکولار و دینی تقسیم می شود که در مغرب زمین مدل سکولار آن رایج و حاکم است. اسلام با ادعای جامعیت [آیین دنیوی و اخروی] در صدد تشکیل حکومت دینی و اداره جامعه است که برای این منظور ارائه الگوی پیشرفت متناسب جامعه دینی، امری لازم و ضروری است. این الگوی پیشرفت مبانی گوناگونی (خداشناختی، هستی شناختی، معرفت شناختی، انسان شناختی، جامعه شناختی) دارد. در این مقاله مبانی خداشناختی الگوی پیشرفت اسلامی در دو بخش صفات معنویه خدا و صفات فعلیه خدا [ناظر بر عالم تکوین و انسان] و نقش آن بر الگوی پیشرفت تحلیل و بررسی می شود.
    کلیدواژگان: الگوی پیشرفت، مبانی پیشرفت، صفات معنویه خدا، صفات فعلیه خدا
  • قاسم ترخان صفحه 33
    بی گمان الگوی اسلامی پیشرفت، از جهاتی با الگوی سکولار پیشرفت، تفاوت و از جهاتی دیگر تشابه دارد. ابتنای این الگو بر مبانی فراوانی که در حوزه معارف اسلامی تولید می شود، مانند مبانی خداشناختی، هستی شناختی، انسان شناختی و ارزش شناختی، به تفاوت های چشمگیری می انجامد که نقطه فارق الگوی اسلامی از سکولار خواهد بود.
    ازآنجایی که از مهم ترین مبانی الگو، مبانی جهان شناختی است، نوشتار حاضر ضمن اشاره به نه مبنای جهان شناختی از منظر اسلام، تلاشی را سامان داده تا برونداد این مبانی را در نظریه پیشرفت به نظاره بنشیند و از این جهت رعایت آن مبانی را بر تدوین کنندگان الگو لازم بشمارد.
    برخی از مهم ترین نتایج که ضروری است بر اساس مبانی جهان شناختی در الگو اشراب شود، عبارت اند از: 1. هدف گذاری به سوی ترقی دینی و معنوی، قرب الهی و زندگی عابدانه، خیر و سعادت دوجهانی، ارتقای معادباوری و حاکمیت ارزش ها به ویژه عدالت؛ 2. لحاظ رشد علم و تفکر، فقه، عمل صالح، ایمان و اخلاق به مثابه عرصه های پیشرفت؛ 3. شریعتمداری الهی و مدیریت فقهی و علمی؛ 4. سمت وسودهی پژوهش های علمی بر اساس بنیاد فاعلیت الهی و خدامحور، کشف و بررسی علل مادی و معنوی؛ 5. ایجاد ساختار اجتماعی وحدت گرای ارزشی و توحیدی؛ 6. بسترسازی به منظور شکوفایی استعدادها و ظرفیت ها در رویارویی با مشکلات.
    کلیدواژگان: مبانی جهان شناختی، الگوی اسلامی پیشرفت، نظریه پیشرفت، فلسفه الگو
  • محمد جداری عالی صفحه 63
    بی گمان هر الگوی توسعه یا پیشرفتی- به رغم انکار برخی اندیشمندان- در پی اهداف و آرمان های خاصی است که بر یک سری پیش فرض ها و زیرساخت های نظری و بنیادین ارزشی مبتنی است. در این مقال برآنیم مبانی ارزش شناختی ای را که در تدوین اصول و قواعد نظری و راهبردی الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت و در راستای نیل به اهداف و آرمان های متعالی انسان اسلامی موثر است، تبیین کنیم. از نظر این نوشتار مبانی فرااخلاقی همچون معناداری مفاهیم و گزاره های اخلاقی، وجود رابطه منطقی باید و هست، اطلاق احکام اصلی اخلاق و نظریه اخلاقی خوددوستی، ضمن توجیه امکان الگوسازی، دربردارنده پیشرفت پایدار و همه جانبه جامعه انسانی اسلامی است.
    کلیدواژگان: مبانی ارزش شناختی، الگوی پیشرفت، توسعه، ارزش، واقع نمایی
  • جعفر مروارید، رضا اکبری صفحه 95
    در سال های اخیر مدل های مختلفی برای تولید دانش دینی از سوی استادان و صاحب نظران دانشگاه و حوزه ارائه شده است. بین این گروه، شمار درخور توجهی از نظریه پردازان، نقدها و دیدگاه های پساپوزیتیویستی درباره علم و فعالیت علمی را نقطه عزیمت مناسبی برای حرکت به سمت تولید علم دینی دیده اند.
    پساپوزیتیویسم بر پایه دیدگاه ما طیف متنوعی از نظریه ها را تشکیل می دهد که درباره مدعیاتی همچون عینیت، بین الاذهانیت و عقلانیت تردید کرده و به نوعی از نسبی گرایی گذر کرده اند که یکی از تاثیرگذارترین نمونه ها را می توان در نظریه پارادایم های کوهن مشاهده کرد.
    مدل های علم دینی یادشده در این مقاله که اساس کار خود را با پذیرفتن چنین دیدگاه هایی آغاز نموده اند، به جز نمونه علم مقدس نصر و دیدگاه زیباکلام، از یک سو به دلیل پذیرفتن چنین دیدگاه های نسبی گرایانه و از سوی دیگر تمایل به مدعیات پوزیتیویستی با مشکلی اساسی مواجه اند. این مشکل را می توان ناتوانی در سازگاری بین ادعاها و نتایج نظری دو پارادایم ناسازگار دانست.
    کلیدواژگان: علم دینی، پسا اثبات گرایی، پارادایم، پیش فرض های متافیزیکی، ارزش های فرهنگی، نسبی گرایی، مدل علم دینی، عقلانیت
  • رستم شامحمدی، علی سنایی صفحه 117
    در میان نظریات عدل الهی، به مثابه تلاشی برای ارائه دلایل موجه بر معقول بودن باور به خدا در عین اذعان به وجود شر، نظریه عدل الهی پویشی گریفین از جایگاه برجسته ای برخوردار است. در این نوشته در ابتدا به جهان بینی پویشی، اقسام شر و مبانی نظریه عدل الهی پویشی گریفین، به ویژه خلاقیت، قدرت ترغیبی خداوند، نفی خلق از عدم و قاعده همبستگی میان قدرت و ارزش اشاره می شود، سپس به تبیین و تحلیل نسبت خداوند و شرور در نظریه مذکور پرداخته می شود که به مهم ترین مشخصه های عدل الهی پویشی منجر می گردد از قبیل اذعان به شر حقیقی یا گزاف، ترغیبی دانستن قدرت خدا و اینکه خداوند نمی تواند به طور یک جانبه بر شرور غلبه کند. در پایان به نقد نظریه مذکور پرداخته شده و نتیجه گرفته می شود چنین رویکردی شاید بتواند پاسخی باشد به ملحدانی که شر را دستاویز انکار خدا قرار داده اند؛ اما این رویکرد دچار اشکال هایی جدی است مانند چاره ناپذیردانستن وقوع شرور، مفروض گرفتن تلازم منطقی میان برخورداری خداوند از قدرت قاهرانه و اعمال آن در جهان، گرفتار تحویل گرایی شدن و سرانجام برداشتی از خداوند ارائه کردن که پیروان ادیان توحیدی یا خداباوران آن را شایسته پرستش نمی دانند.
    کلیدواژگان: شر، خدا، الهیات پویشی، گریفین، عدل الهی
  • جنان ایزدی *، مهدی قائد شرف صفحه 147
    از نظر رنه ژرار، آرزو در انسان، مکانیسمی تقلیدی دارد. عامل برای به دست آوردن موضوع آرزو، به الگو نگریسته، از آن تقلید می کند. با گسترش مهارت های عامل ارتباط تقلیدی به نوعی رقابت تبدیل شده و به خشونت منجر می شود. آرزوی تقلیدی منحصر به روابط بین فردی نیست و در جامعه نیز باعث رفتارهای پرخاشگرانه می شود. خشونت ناشی از آرزوی تقلیدی جامعه بر سر یک قربانی تخلیه می شود و جامعه به آرامش می رسد. از نظر ژرار جامعه و فرهنگ بشر این گونه شکل می گیرد. آرزوی تقلیدی در اساطیر، آیین های مذهبی بدوی و اسناد سرکوبگری معاصر قابل ردیابی است. وی ادعا می کند کتاب مقدس منبع کشف علت و راه حل این بحران است. کتاب مقدس با مستندسازی خشونت مقدس آن را ساخت شکنی می کند. برای رهایی از چرخه ویرانگر آرزوی تقلیدی و خشونت، در مثلث تقلید، خدا باید واسطه آرزوهای انسان باشد. پست مدرنیسم نیازمند معرفت شناسی عشقی است که اقتدارناطلب، انتقادی و تلفیقی است. نظریه ژرار از نظر ابرنظریه بودن، تعهد مدافعانه به مسیحیت، ابطال ناپذیری و غیره قابل نقد است. بااین حال این نظریه توانایی حل بعضی مشکلات پست مدرنیسم را دارد.
    کلیدواژگان: رنه ژرار، آرزوی تقلیدی، خشونت، کتاب مقدس، پست مدرنیسم
  • محمدباقر پورامینی صفحه 177
    تاویل به معنای حمل کلام از معنای ظاهر به معنایی غیر آن مورد پذیرش سلفیان ظاهرگرا نیست و آنان ضمن تاکید بر حجیت ظاهر کتاب و روایات، نفی تاویل را به عنوان روش شناخت متن دین می پذیرند. التزام به ظواهر و نفی تاویل نصوص دینی که از نتایج تعطیل عقل از سوی سلفیان است، سبب شده است آنان در باب متون متشابه، دستخوش تحیر شوند و در مواجهه با آن، ضمن پذیرش ظواهر الفاظ و نفی تاویل، قایل به تشبیه و تجسیم در باب ذات، اسما و صفات خداوند شوند. این مقاله می کوشد ضمن تبیین تاویل، نفی حجیت آن را از سوی سلفیان نقد و بررسی کرده و به پیامدها و آثار نفی تاویل اشاره نماید.
    کلیدواژگان: ظاهرگرایی، نفی تاویل، قرآن، حدیث، مکتب سلفی
  • سیدمحمدمهدی حسین پور، حمید ملک مکان صفحه 195
    بیشتر متکلمان اسلامی بر خلود و جاودانگی کفار در آتش جهنم اجماع دارند؛ اما درباره مسلمان گناهکار اختلاف نظر بسیاری وجود دارد. برخی از متکلمان اسلامی به جاودانگی مسلمان گناهکار در آتش جهنم معتقد بوده و برخی این مطلب را نفی کرده اند. از این میان، فرقه های خوارج، معتزله و زیدیه، مسلمان گناهکار را در آتش جهنم جاودانه می دانند؛ اما اشاعره، ماتریدیه، سلفیه و امامیه قائلند که مسلمان گناهکار در آتش جهنم جاودانه نیست. اسماعیلیه نیز امر را دایر مدار ولایت کرده و مسلمان گناهکار ولایت مدار را غیرمخلد و گناهکار بدون ولایت را مخلد در آتش جهنم می داند.
    قائلین به جاودانگی به آیاتی استناد کرده اند که مفهوم آن این است که نافرمانان از خدا و رسولش، جاودان در آتش هستند. نیز به سه دلیل عقلی منع استحقاق و تفضل بر مرتکب کبیره، منع از اجتماع استحقاق ثواب و عقاب و قبح ذم محسن استناد جسته اند. در نقد این ادعا علاوه بر اینکه آیات و دلایل عقلی متعددی وجود دارد، باید گفت این آیات شامل فساق نمی شود، بلکه مختص کفار است. جاودانگی هم به معنای دوام و ابدی بودن نیست. نیز این آیات معارض با آیات خلود درباره وعد است، ضمن آنکه دلیل عقلی معتقدان به جاودانگی هم باطل است؛ چون ادعای آنان مستلزم احباط است و قول به احباط عمل باطل است؛ در عین حال معارض نص آیات قرآن و مستلزم ترجیح بلامرجح است. علاوه بر اینکه برداشتن عقاب از مسلمان گناهکار، نشانه رحمت و احسان خداوند است.
    کلیدواژگان: جاودانگی (خلود)، مسلمان گناهکار، جهنم، شفاعت، مذاهب کلامی
|
  • Mohammad Hasan Qadrdan Qaramaleki Page 5
    Development is divided into two parts: secular and religious development; in the West the secular model is common and dominant. holding to be comprehensive [in its doctrine for this world and the hereafter], Islam wishes to form a religious government and rule the society; for this purpose it becomes necessary to present a model of development suitable for the religious society. This model of development has different bases (theistical, ontological, epistemological, anthropological and social bases). In this article the theistical bases of the Islamic model of development are discussed in two parts: attributes of essence of God, and the actual attributes of God [related to the world of creation and human being]; and their roles on the model of development is investigated.
    Keywords: The model of development, The bases of development, Natural
  • Qasem Tarkhan Page 33
    There are difference and similarity between Islamic model of Progress and Secular model of Progress. The Islamic model of Progress making based on principles theological, cosmological, ontological, anthropological, axiology and etc. principles that lead to remarkable differences between two model.
    As cosmological principles the most important , this article explain sixe cosmological principle and intend to showing outputs on theory of progress. Therefore, attention to cosmological principles is necessary for compilers of Model.
    Some of results of the cosmological principles is necessary for Model, consist of: 1) pointing toward become religious and spiritual lofty, Divine nearness and ascetical life, good and happiness on this and next world, to advance belief to resurrection, and to dominate worth specially justice. 2) to consider increasing of science and thinking, religious jurisprudence, righteous act, faith, and morality as realms of progress. 3) Divine legitimism, jurisprudential and scientific management. 4) to direct scientific investigations according to foundation of Divine agency and theist, disclose and consider material and immaterial causes. 5) creation social and monist structure 6) to prepare for flowering of talents and capacities in confront to problems.
    Keywords: Cosmological Islamic principles, Model of progress, Theory of Progress, Philosophy of model
  • Mohammad Jedari-Aali Page 63
    The models of development or progress, in spite of navigation of some thinkers, has particular purpose and ideal that based on theoretical and fundamental presuppositions and infra-structure of worth. This article explain axiolgical principles that is influential in compilation of theoretical and strategic principles and rules of Islamic- Iranian model of progress and in arrive to transcendental and fundamental purposes and ideals of human. In viewpoint of author meta-ethical principles, like meaningful of moral conceptions and propositions, logical relation between ought to and is, absoluteness of original judgments of morality and ethical theory of self-love , justify possibility of modeling and lead to stable and multidirectional progress of human - Islamic socity.
    Keywords: Axiolgical principles, Model of progress, development, Value, Idication
  • Jafar Morvarid, Reza Akbari Page 95
    Masters and Thinkers of University and Seminary offered different models for religious science production at later years. A large number of them claim post positivism's critique and conceptions about science and scientific activities is suitable to beginning point to religious science production. Post positivism consist of different theories that challenge objectivity, Intersubjectivity and rationality, and rolled toward relativism. Kuhn's Paradigms is one of effective models of Post Positivism.
    Mentioned models of religious science, except for Nasr's Holly Science and view of Zibakalam, are problematic and couldn’t offer convincing reply. The important defect is disability for adaptation between claims and theoretical outcomes of two different paradigm.
    Keywords: Post positivism, paradigm, Metaphysical presumption, Cultural values, relativism, Model of religious science, rationality
  • Rostam Shamohammadi, Ali Sanai Page 117
    Griffin's divine justice theory is very important among of divine justice theories as attempt to offering of adequate proofs on intelligibility of believe to God and admission of evil at the same time. This article first indicate to Dynamic worldview, kinds of evil, the principles of Griffin's divine justice theory like creativity, encouraging power of God, navigation of creation ex nihilo and law of correlation between power and value. Then analyze relation God and evil on this theory that lead to important elements of dynamic divine justice like admission of real or arbitrary evil, encouraging power of God and as God cant overcome evils unilaterally. Author criticize Griffin's theory: perhaps Griffin's conception can response to atheist that reject God by evil, but that have serious defects like irreparable of occurrence of evil, concomitance correlation between God's availing of Omnipotent and exertion that on world, captured of reductionism, display conception of God that believers of revealed religion or theists arent suitable to worship.
    Keywords: Evil, God, Dynamic theology, Griffin, Divine justice
  • Janan Izadi *, Mahdi Ghaed -Sharaf Page 147
    The human desires have a mimetic mechanism, according to Rene Girard. To gain a desired object, a subject looks at a model and imitates it. With the development of the subject’s skills the mimetic relationship changes to a rivalry and lead to violence. The mimetic desire is not exclusive to interpersonal relationships and causes violent in societies too. The violence of mimetic desire is depleted by murdering a victim; then society retrieves the peace. For Girard, this process is the basis of the constitution of society and culture. Mimetic desire is observable in myths, primitive religious rituals and the contemporary texts of persecution. He claims that the Testaments are the source of discovering this problem and contains its solution. The Testaments deconstruct the sacred violence by documenting it. In order to being released of the ruinous cycle of mimetic desire and violence, God should be the mediator of human desires in the triangle of mimesis. Postmodernism needs an epistemology of love which is non-authoritative, critical and integrative. Theory of Girard can be criticized for its macro-theoretical claims, apologetic commitment to Christianity, not being falsifiable, etc. however, it has some solution for postmodern problems.
    Keywords: Rene Girard, Mimetic desire, violence, Bible, Postmodernism
  • Mohammad Bagher Pouramini Page 177
    Formalist Salafism dont agree to Esoteric Interpretation as attention of outward meaning to inward meaning. They emphasis on apparent authority of Quran and traditions, and accept Esoteric Interpretation as method of cognition of religious text. Commitment to apparent meaning and negation of Esoteric Interpretation of religious text lead them whom are confused about the allegorical text, and when they confront to them, they agree to apparent term and negation of Esoteric Interpretation, and admit assimilating and incarnation on essence, names and attributes of God. This article tries to explain Esoteric Interpretation, and Criticize and investigate Salafism's negation of authority of esoteric interpretation and indicate outcome and effects of negation of esoteric interpretation.
    Keywords: Formalist, Negation of Esoteric interpretation, Quran, tradition, Salafism
  • Sayed Mohammad Mahdi Hosein-Pour, Hamid Malekmaka Page 195
    The most of Islamic theologians admit immortality of unbelievers the fire of Hell, but there is difference of opinion about sinful Muslim. Some of Islamic theologians admit immortality of sinful Muslim the fire of Hell and some denied them. Kharijites, Mutazilites and Zaidis admitted that sinful Muslim is immortality of on fire of Hell, but Asharites, Maturidites, Salafism and Imamiyya admitted that sinful Muslim is mortality of on fire of Hell, also Ismaelites admitted that sinful Muslim without Vellayat (Imamat) is immortality of on fire of Hell. The believers of immortality referring to Verse that disobedient of God and Apostle of God are immortality on fire of Hell, and also argue to three rational argument: the abstain of deserving and benevolence on the grave sinner, the abstain of aggregation and benevolence of reward and punishment, and the badness of virtuous's blame. The Verses and rational arguments reject that claimant. These verses applies to unbelievers alone, and dont applies lascivious, as immortality isnt eternal and constant. The believers of immortality's rational argument is wrong; because theirs claim requiring to cancellation. The cancellation is abrogated action, as it contrary to verses and requiring to preponderant without a preponderant. The forgiveness of sinful Muslim's punishment is sign of benevolence and beneficence of God.
    Keywords: Immortality, Sinful Muslim, hell, Intercession, Theological schools in Islam