فهرست مطالب

معرفت اقتصاد اسلامی - سال هفتم شماره 1 (پاییز و زمستان 1394)
  • سال هفتم شماره 1 (پاییز و زمستان 1394)
  • 186 صفحه، بهای روی جلد: 35,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1394/10/12
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مهدی طغیانی، سعید صمدی، زیبا صادقی صفحه 5
    یکی از ویژگی های اساسی بانک داری بدون ربا، بهره گیری از قراردادهای مشارکتی در تامین مالی متقاضیان است. اجرای واقعی این قراردادها بانک ها را با مشکلاتی همچون کژگزینی و کژمنشی روبرو می کند که عمدتا ریشه در عدم وجود اطلاعات متقارن میان بانک و متقاضی دارد. این مقاله با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی و در چارچوب مدل پایه ای پژوهش که ذیل نظریه قراردادها (بعد نظریه انگیزه ها) قرار دارد، به دنبال ارائه تبیین روشن تری از مسئله عدم تقارن اطلاعات در قراردادهای مشارکتی و حل بخشی از آن است. مطابق با این الگو، در شرایطی که اطلاعات نامتقارن بر فضای قراردادها حاکم است اگر در چارچوب اصل «آشکارسازی»، قراردادهایی ارائه شود متناسب با انگیزه انواع متقاضیانی که بانک با آنها مواجه است، نه تنها می توان سود انتظاری بانک را حداکثر کرد، بلکه می توان مسئله کژگزینی را از طریق تحریک انگیزه های متقاضیان و انتخاب قراردادی که مختص هریک از آنها ارائه شده است، حل نمود. این قراردادها، که احتمال دستیابی متقاضی نوع به منابع محدود بانک و میزان بازپرداخت را برای آن نوع خاص پیشنهاد می دهند، از حداکثرسازی مطلوبیت (سود) انتظاری بانک استخراج می گردند. در پژوهش حاضر، با توجه به ویژگی ها و شرایط انعقاد قراردادهای مشارکتی، طی سه مرحله، تغییراتی در الگوی پایه ای اعمال و در نهایت، برای حل مسئله کژگزینی به سبب نبود تقارن اطلاعات، الگویی برای این قراردادها پیشنهاد گردیده است.
    کلیدواژگان: مسئله اطلاعات نامتقارن، کژگزینی، کژمنشی، قراردادهای مشارکتی، نظریه قراردادها
  • علی حسین زاده، محسن نیازی، الهام شفایی مقدم صفحه 35
    یکی از سیاست های اقتصاد مقاومتی، حمایت از تولیدات ملی و ترویج مصرف کالاهای داخلی است. در این مقاله به بررسی عوامل موثر بر میزان تمایل مصرف کنندگان به مصرف محصولات داخلی به صورت کمی و در نمونه نسبتا وسیع و متنوعی از مصرف کنندگان می پردازیم. این مطالعه از نوع پیمایش اجتماعی بوده و داده های تحقیق با استفاده از تکنیک پرسشنامه جمع آوری گردیده است. جامعه آماری شامل کلیه شهروندان 15 سال به بالای شهر کاشان در سال 1392 می باشد. با استفاده از فرمول نمونه گیری کوکران 605 نفر به عنوان حجم نمونه تعیین و به روش تصادفی انتخاب و بررسی شده اند. بر اساس نتایج تحقیق متغیر هویت ملی با حجم اثر در حد متوسط و 35 درصد اثرگذاری کل در رتبه اول، رضایت از کالای خارجی با 25- درصد اثرگذاری کل در رتبه دوم و متغیرهای رضایت از کالای داخلی و تبلیغات تلویزیون به ترتیب با حجم اثر کم در رتبه های بعدی قرار دارند. مقدار Q2 نیز نشان می دهد، توان پیش بینی کنندگی مدل در حد قابل قبولی است. علاوه بر این، با توجه به مقدار به دست آمده در ماتریس اهمیت- عملکرد متغیر تبلیغات تلویزیون دارای اهمیت ولی در عین حال نتوانسته است تاثیر بالایی بر ترویج مصرف کالاهای داخلی داشته باشد.
    کلیدواژگان: مصرف کالاهای داخلی، هویت ملی، رضایت از کالای داخلی، تبلیغات
  • علی معصومی نیا، سمیه رشیدیان صفحه 55
    در اقتصاد متعارف، هدف از فعالیت های اقتصادی، رسیدن به رفاه به معنای لذت و سعادت است. در این مقاله به بررسی رویکرد اسلام نسبت به رفاه اقتصادی و مفاهیم مرتبط از جمله لذت، خوشی و سعادت می پردازیم. بنا به فرضیه مقاله، اسلام رفاه عاقلانه را مطلوب می داند. یافته های پژوهش نشان می دهد که اسلام ضمن به رسمیت شناختن رفاه مادی معقول، به دنبال این است که جامعه اسلامی، جامعه ای مرفه باشد. حکمای اسلامی در تبیین رفاه مطلوب در رویکرد اسلامی، لذت های عقلی را از لذت های جسمی برتر می دانند و ضمن تایید لذت های جسمی، پذیرش آن را مشروط به عدم تنافی با لذت های عقلی می دانند. اسلام با گشودن افق های ابدیت به روی انسان، به دنبال جهت دهی رفاه مادی در راستای دستیابی به لذت های وصف ناپذیر مادی و معنوی سرای دیگر می باشد؛ لذت هایی را هم که در تنافی با آن لذت ها می باشد، ممنوع یا نکوهیده اعلام کرده است. رفاه موردنظر اسلام با رفاه در اقتصاد متعارف که سعادت را مرادف لذت می داند تفاوت اساسی دارد. می توان گفت رفاه مورد تایید اسلام «رفاه عاقلانه» است که در برابر رفاه «رفاه غافلانه» رایج قرار می گیرد. در نگاه اسلامی، رفاه غافلانه موجب کفران نعمت، فساد، غفلت و نابودی جامعه می شود.
    کلیدواژگان: رفاه اقتصادی، اقتصاد اسلامی، رفاه در اسلام، لذت گرایی در اسلام، رابطه سعادت و لذت
  • محمد جواد توکلی صفحه 77
    در ادبیات اقتصادی، عنوان «مبانی» و «مبانی فلسفی» دچار ابهامات مفهومی و کارکردی بسیاری است. این مقاله برای رفع این ابهام، چیستی و کارکرد مبانی فلسفی در اقتصاد و اقتصاد اسلامی را بررسی می کند. بنا به فرضیه مقاله، مبانی فلسفی علاوه بر کارکرد تولیدی، کارکرد جهت دهندگی نیز دارند و مبانی به عنوان تنها عامل در تولید نظریات اقتصاد اسلامی عمل نمی کنند. یافته های تحقیق، که به روش تحلیلی سامان یافته است، نشان می دهد فقدان شفافیت مفهومی در واژه «مبانی» موجب بروز مشکلاتی، از جمله شبهه گسست مبانی و نظریه، و صوری شدن بحث از مبانی در بخش هایی از ادبیات اقتصادی گردیده است. یافته های پژوهش حاکی از طرح دو دیدگاه «مبانی مولد» و «مبانی زمینه ساز» در ادبیات اقتصاد اسلامی است. در این مقاله، از رویکردی ترکیبی در مفهوم شناسی و کارکردشناسی مبانی در اقتصاد اسلامی دفاع می کنیم. بر اساس این رویکرد، از میان مبانی فلسفی سه گانه اقتصاد اسلامی، مبانی معرفت شناختی عمدتا کارکرد جهت دهندگی، و مبانی هستی شناختی و ارزش شناختی کارکرد تولیدی دارند. البته پذیرش کارکرد تولیدی مبانی فلسفی به معنای تحمیل بار اضافی بر مبانی در فرایند تولید دانش اقتصاد و اقتصاد اسلامی نیست.
    کلیدواژگان: مبانی، اقتصاد اسلامی، مبانی فلسفی، کارکرد مبانی فلسفی اقتصاد اسلامی
  • حسین صمصامی، فرشته کیانپور صفحه 109
    یکی از مسائل مطرح در نظام مالی اسلامی بررسی امکان خلق پول توسط نظام بانکی است. بنا به فرضیه مقاله، که به روش تحلیلی بررسی شده، خلق پول در نظام مالی اسلامی مشروع نیست. مطالعات صورت گرفته در اقتصاد متعارف و اسلامی حاکی از مشکلات بیشمار خلق پول از جمله بی ثباتی اقتصادی رکود و رونق، بی ثباتی در عرضه پول، افزایش تمایلات تورمی، رشد اجباری، تخریب محیط زیست، استثمار کارگر، فساد فرایند دموکراتیک، افزایش نابرابری و نقض عدالت، محرومیت اجتماعی، ورشکستگی بانک ها، تحمیل بیمه سپرده، مخاطره اخلاقی، سرمایه گذاری بی فایده و حباب دارایی می باشد. یافته های این پژوهش که براساس رویکرد «کل گرایانه- غایت محور» رایج در مطالعات اقتصاد اسلامی به دست آمده است، نشان می دهد که خلق پول توسط نظام بانکی به «بی ثباتی اقتصادی»، «عدم ایفای تعهد» و « اکل مال به باطل» منجر می شود. همچنین خلق پول مانع تحقق اهداف نظام مالی اسلامی مانند «عدالت اجتماعی»، «رشد اقتصادی» و «تثبیت قیمت ها» می شود. ازاین رو، امکان خلق پول توسط نظام بانکی به شکل کنونی در نظام مالی اسلامی وجود ندارد.
    کلیدواژگان: خلق پول، نظام مالی اسلامی، بانکداری اسلامی، اقتصاد مالی، بانک تجاری
  • امین رضا عابدی نژاد داورانی صفحه 131
    «سیاست های پیشرفت» یکی از مهم ترین لوازم اداره و رشد نظام اجتماعی به شمار می روند. در این مقاله با استفاده از روش تحلیلی به بررسی این سوال می پردازیم که سیاست های پیشرفت را چگونه می توان کشف کرد. بنا به فرضیه مقاله، کشف این سیاست ها منوط به توجه به مبانی، اهداف و احکام و گسترش روش کشفی شهید صدر است. یافته های تحقیق نشان می دهد که سیاست های پیشرفت، به عنوان قواعد تنظیمی یا مکتب، قواعد کلی، عملی و جامعی هستند که مبتنی بر نظام بینشی و ارزشی خاصی، نظام اجتماعی را برای رسیدن به اهداف مراتبی خود، سامان می دهند. در واقع سیاست ها، حد وسط میان اهداف نظام اجتماعی و احکام تفصیلی نظام اجتماعی به شمار می روند. مبانی، اهداف و احکام سه منبع اصلی برای استنباط سیاست های پیشرفت هستند. کشف اهداف، تفسیر اهداف، تفصیل اهداف، تجمیع احکام، تفسیر مفاهیم احکام، تحلیل احکام به عنوان گام های مراحل استنباط سیاست های پیشرفت می باشند. تفصیل سیاست های پیشرفت بر اساس تجمیع و تحلیل احکام شرعی صورت می پذیرد. برای حل مشکل انسجام و حجیت روش کشفی شهید صدر می توان به جای مراجعه به احکام، مستقیما از نصوص تشریعی به عنوان منبع استنباط سیاست های پیشرفت استفاده کرد. در این صورت حجیت قواعد کشف شده مستند به تواتر اجمالی است.
    کلیدواژگان: پیشرفت، سیاست، شهید صدر، مکتب اقتصادی، روش شناسی اقتصاد اسلامی
  • ارائه الگویی برای تحلیل اقتصادی چانه زنی بین المللی یک کشور اسلامی با رهیافت نظریه «بازی»
    ایمان باستانی فر صفحه 155
    «چانه زنی» موقعیتی است که هر فرد یا بازیگر امکان دستیابی به منفعت یک جانبه را در قبول یا رد توافق با فرد یا بازیگر دیگر داشته باشد. تجربه مذاکرات با گروه 5+1 و استمرار در روند آتی چانه زنی ها با این کشورها و یا کشورهای دیگر در آینده و تحقق سیاست های اقتصاد مقاومتی، به ویژه در عرصه پولی و مالی، نیازمند شناسایی الگوی مناسب چانه زنی برای حفظ منافع ملی و انتخاب راهبردهای سیاست گذاری در اقتصاد است. بنا به فرضیه مقاله، تقویت اقتصاد داخلی باعث افزایش قدرت چانه زنی کشور در سطح جهانی می شود. در این مقاله به بررسی چانه زنی از منظر مبانی اقتصاد اسلامی در قالب ادله فقه متعارف از یک سو، و فقه حکومتی متاثر از اندیشه مقام معظم رهبری مد ظله العالی از سوی دیگر، در ارتباط با نقش دیپلماسی خارجی و سیاست های اقتصاد مقاومتی در بخش پولی و مالی می پردازیم. این بررسی در چارچوب نظریه «بازی» و تعادل چانه زنی غیرمتقارن نش، الگوی برانگویچ و گامپ (2013)، و بر اساس سیاست های اقتصاد مقاومتی صورت گرفته است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که افزایش در ارزش دارایی ها به سبب تاکید بر محیط داخل اقتصاد و اعمال سیاست های اقتصاد مقاومتی در بخش پولی و مالی کشور، موجب افزایش منافع کل بازی (مذاکره) و منافع جمهوری اسلامی ایران می شود.
    کلیدواژگان: چانه زنی، تعادل نامتقارن نش، فقه حکومتی، اقتصاد مقاومتی، مقام معظم رهبری
  • الملخص
    حامد فقیهی بادجانی صفحه 173
|
  • Mahdi Toqyani, Saeed Samadi, Ziba Sadeghi Page 5
    An essential feature of interest- free banking is the use of partnership contracts in financing the applicants. The real implementation of these contracts causes the banks to confront some problems, such as adverse selection and moral hazard, which are primarily rooted in the lack of symmetric information between the bank and the applicant. Using a descriptive-analytical method, this study seeks, within the framework of basic research model which comes under the theory of contracts (the aspect of the theory of motivations) to provide a clearer explanation of the problem of information asymmetry in partnership contracts and solve part of it. According to this model, when there is asymmetric information in the contracts, if the contracts serve the purposes of the different applicants with whom the bank deals are made within the framework of the principle of clarification, not only the profit expected by the bank can rise to peak level, but also the problem of adverse selection can be solved by stimulating the applicants by making contracts prepared for each particular one. These contracts, which suggest the probability of obtaining a loan from the limited resources of the banks and amount of repayment for each specific applicant, are extracted from the bank's maximization of the expected profit. In the present study, taking in to account the characteristics and conditions of signing partnership contracts, a model is proposed for these contracts by making some changes in the basic model in three stages with the aim of solving the problem of adverse selection that results from asymmetric information.
    Keywords: Asymmetric information, Adverse selection, Moral hazard, Partnership contracts, Theory of contracts
  • Ali Hossein Zadeh, Mohsen Niazi, Elham Shafaei Moghadam Page 35
    One of the policies of Moqavemah (Resilience) economics is boosting national production and promoting domestic consumption. In this paper we deal with the effective factors on citizen`s tendency towards domestic consumption quantitatively and in a rather vast number of consumers. The data of this social survey have been collected by questionnaires. The statistical population includes all the citizens of Kashan over the age of 15 in the year 1392. Using Cochran sampling formula, 605 people were randomly chosen and analyzed. The findings show that the variable of national identity has a modest effect and 35% of the total effect is the top of list, the satisfaction of foreign products with -25% of the total effect, and the variables of satisfaction of domestic products and TV advertisements are respectively ranked in the next levels with a minimal effect. Q2 shows that the predictions of the model are satisfactory. Moreover, given what is understood from Matrix on importance-function, TV advertisements are important, but they could not have a great impact on promoting domestic consumption.
    Keywords: Domestic consumption, National identity, Satisfaction with domestic products, Advertisement
  • Ali Masuminiya, Somayeh Rashidian Page 55
    In conventional economics, the aim of economic activities is to achieve welfare and prosperity that are taken equivalent to joy and happiness. This paper examines Islam's approach to economic welfare and the related concepts, such as pleasure, joy and happiness. According to the hypothesis of this research, Islam approves of reasonable welfare. The results show that Islam recognizes reasonable material welfare and aims at building an affluent Islamic society. In clarifying the optimal welfare in the view of Islam, Muslim scholars consider reasonable pleasures as superior to physical pleasures and, approving of physical pleasures, they accept them only if they are not inconsistent with reasonable pleasures. Opening the horizons of eternity for man, Islam seeks to orient material welfare towards the indescribable material and spiritual pleasures in the other world. Pleasures that are contrary to the otherworldly pleasures are deemed forbidden or blameworthy. There is a fundamental difference between the Islamic approach to welfare and the welfare in conventional economics according to which happiness is equivalent to pleasure. Islam legitimizes a "reasonable welfare”, whereas the contemporary economics vote for what can be referred to as “unreasonable welfare". Islam sees that unreasonable welfare leads to one's ingratitude for blessings, corruption, negligence and destruction of society.
    Keywords: Economic welfare, Islamic economics, Islamic welfare, Hedonism, The relationship between prosperity, pleasure
  • Mohammad Javad Tavakoli Page 77
    In economic literature, the terms foundations and philosophical foundations lead to conceptual and functional ambiguity. This paper seeks to resolve this ambiguity by expounding the nature and function of the foundations of contemporary and Islamic economics. Based on the research hypothesis, the philosophical foundations have production as well as orientation functions and that the foundations cannot serve as the only factor in producing Islamic economic theories. The findings of this paper which are analyzed analytically show that the lack of conceptual clarity of the term foundation can cause such problems like the gap between the theory and its foundations and ineffectiveness of philosophical foundations in some parts of the Islamic economic literature. The findings present the two views in Islamic economy literature; productive foundations and underlying principles. In this paper, I conceive the philosophical foundations in Islamic economics to have both production and orientation functions simultaneously. Based on this approach, among the triple philosophical foundations in Islamic economics, epistemological foundations have mainly orientation function and the ontological and axiological foundations have a production function. Accepting the production function of philosophical foundations, however, does not necessarily mean imposing extra burden on the foundations in the process of producing conventional and Islamic economic knowledge.
    Keywords: Foundations, Islamic economics, Philosophical foundations, The function of the philosophical foundations of Islamic economics
  • Hossein Samsami, Fereshteh Kianpour Page 109
    One of the issues in Islamic financial system is analyzing the possibility of creating money by the banking system. Based on the research hypothesis, which is studied by an analytic approach, creating money in the Islamic financial system is not legitimate. According to the researches done in the Islamic economics and mainstream economics, there are countless problems with creating money such as economic instability, recession, volatility in money supply, increase in inflation, compulsory growth, environmental degradation, exploitation of workers, corruption of democratic process, rising inequality and denying justice, social deprivation, bankruptcy of banks, imposing deposit insurance, moral hazard, worthless investment and asset bubbles. The findings of this paper, which are analyzed by a holistic -goal-oriented approach that are common in Islamic economic studies, show that creating money by the banking system leads to economic instability, failing to fulfill one`s commitment and “Akal Mal be batel”. Moreover, creating money prevents the achievement of the Islamic financial goals such as; social justice, economical growth, and price control. Consequently, creating money by the banking system in its contemporary form is not legitimate in an Islamic financial system.
    Keywords: Creating money, Islamic financial system, Islamic banking, Financial economics, Commercial bank
  • Amin Reza Abedinezhad Davarani Page 131
    Development policies are among the most important means of the management and development of a social system. Using the analytical method, this paper deals with the question as to how these development policies can be discovered. According to the paper’s hypothesis, the discovery of these policies requires considering the principles, goals and rules and expanding martyr Sadr's discovery methodology. The findings show that development policies which represent the rules of a certain school, principles and general, practical and comprehensive rules based on a specific axiological and doctrinal system, contribute to developing a social system with the aim of achieving the hierarchical objectives. In fact, these policies are considered as intermediary between the objectives of social system and the detailed rules of the social system. The principles, objectives and rules are the three main sources for inferring development policies. Discovering, interpreting, explaining and aggregating the objectives, interpreting the concepts of rules, and analyzing the objectives are the stages through which of inferring development policies passes. Elaborating on the development policies requires the aggregation and analysis of the rules of Islamic law. In order to solve the problem of harmony and authority of Martyr Sadr's discovery method, one can, instead of referring to rules directly use legislative texts as a source for inferring development policies. Thus, the authenticity of the discovered rules is affirmed by the undifferentiated successive hadith transmission.
    Keywords: Development, Development policies, Martyr Sadr, Economic doctrines, Methodology of Islamic economics
  • Presenting an Economic Pattern for the Analysis of International Bargaining by an Islamic Country Based on Game Theory
    Iman Bastanifar Page 155
    Bargaining is a situation in which each person or side is capable of achieving a unilateral benefit in accepting or rejecting an agreement with the other. On one hand, negotiation experiences with 5 and continuing bargaining with these countries or other countries in the future, and on the other hand, policies of Moqavemah economics especially in the field of monetary financial requires the identification of suitable model for bargaining in order to protect national interests and proposing strategies for policy-making in the economy. Based on the research hypothesis, the strength of the domestic economy increases the bargaining power universally. This paper seeks to analyze the bargaining from the viewpoint of the principles of Islamic economics in the form of conventional jurisprudence, on one hand, and governmental jurisprudence influenced by the view point of the Supreme leader, on the other hand, in relation with the roles of foreign diplomacy and Moqavemah economic policies in the monetary financial field. This analysis has been done on the base of game theory and Nash asymmetrical bargaining equilibrium, Baranovichi and Gump (2013) pattern and Moqavemah economics policies. The findings show that an increase in the value of domestic assets contributes to an increase in the benefits of all sides of negotiation as well the benefits of the Islamic Republic of Iran due to the emphasis on domestic economic environment and Moqavemah economics policies in the monetary and financial sectors.
    Keywords: Bargaining, Nash asymmetrical equilibrium, Governmental jurisprudence, Moqavemah economics, The supreme leader